ၶၢဝ်ႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
-
လွင်ႈၾၢင်ႉသတိ လွင်ႈသိမ်းဝႆႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ။
လွင်ႈသိမ်းဝႆႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၾၢင်ႉသတိ လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ သိမ်းဝႆႉ တီႈႁူင်းသိမ်းၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လူမ်းမႆႈ လႄႈ လူမ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇလီ။ ႁႂ်ႈပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၵႆယၢၼ် တီႈဢၼ်ၾႆးမႆႈ လႄႈ တီႈဢၼ်မႆႈ။ တီႈႁူင်းသိမ်းၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပူၼ်ႉ 30°C ၊ ႁႂ်ႈဝႆႉ ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶူဝ်း ႁႂ်ႈပိၵ်ႉဝႆႉ တႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃး။ သိမ်းဝႆႉႁင်းၶေႃ တီႈၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ၊ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ႁေႃႇဝႆႉ။
လွင်ႈႁေႃႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇ ဢၼ်မီးလွင်ႈမူတ်းသႂ် 99.5% ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁေႃႇၼႂ်းထူင် ဢၼ်ဢဝ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ဢႃႇလူးၼိမ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇ ဢၼ်ယွမ်ႉသီဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊသိမ်းဝႆႉ ၼႂ်းထၢင်ဢႃႇလူးၼိမ်ႇ၊ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵွၵ်းလဵၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် လဵၵ်းၵႃႇပုၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽႅၼ်ႇပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ တႅၼ်းတၢင်။ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇ။
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇၼိၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉသေ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇၼိတ်ႉ လႄႈ ဢႅတ်ႉသတႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵိူဝ်ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ လႄႈ သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ တႃႇၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် လႄႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်။ ဢႅတ်ႉသတႃႇမၼ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈယွမ်ႉ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းမွၵ်ႇ လႄႈ ၶိူင်ႈႁူမ်ႇ။ ၽိၼ်ႇၼိၼ်ႇ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယႃႇၼိၵ်ႉ
ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယွၼ်ႇၼိၵ်ႉ (Propanoic Acid) ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸိုဝ်ႈ- ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယွၼ်ႇၼိၵ်ႉ၊ propanoic acid ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယႃႇၼိၵ်ႉ ပိူင်ၵေႃႇသၢင်ႈ CH3CH2COOH ပိူင်ၵေႃႇသၢင်ႈ မေႃႇလီႇၵျူး C3H6O2 ၼမ်ႉၵတ်ႉပၢႆးတူဝ် လႄႈ ပၢႆးထၢတ်ႈ ပရူဝ်ႇပီႇယႃႇၼိၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးသီ မီးဢၢႆႁွမ်ႁွမ်။ တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်: 0.992 တီႈၸိူမ်ႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပီႇယၼ်ႇၼိၵ်ႉ: -22...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ။
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလၢႆလၢႆပၢႆး - ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၽၢႆႇယႃႈယႃ - ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈယႃ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶရူဝ်ႇတႄႇထရႃႇသၢႆႇၵလိၼ်ႇ၊ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵလၢႆႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ
လွၵ်းလၢႆး ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ၵလၢႆႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၵလၢႆႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆႉ မီးလွင်ႈလူတ်းယွမ်းလႆႈ ႁႅင်းလႄႈ မၼ်းၸၢင်ႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဝႆးဝႆး ၽၢႆႇတႂ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ၼၢႆႇထရီႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ ၵႃႊၶၼ် လႄႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လွၵ်းလၢႆးၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၶႄႉၶဵင်ႇလႆႈ ၼႂ်းၵၢတ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
လွၵ်းလၢႆး ပရူဝ်ႇပိၼ်ႇ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ
လွၵ်းလၢႆး ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ပရူဝ်ႇပိၼ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၼႆႉ ၸႅၵ်ႇပဵၼ် သွင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ပရူဝ်ႇပီႇလိၼ်ႇ တင်း ၼၢႆႇထရီႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် α-nitro lactic acid သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆး ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ပရူဝ်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ ၸၼ်ႉၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ဢီႇတီႇလီႇၼိၼ်ႇ ၵလၢႆႇၵူဝ်ႇ ၼၢႆႇထရီႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လွၵ်းလၢႆး ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ
လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢီႇတီႇလီႇယမ်ႇ ၵလၢႆႇၵူဝ်ႇ ၼၢႆႇထရီႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ထၢတ်ႈယၢင် ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၼမ်ႉယၢင် ဢီႇတီႇလီႇၼိၼ်ႇ ၵလၢႆႇၵူဝ်ႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႈထိုင် 60 °C သေ ဢဝ်ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လေႃးၵၼ် (30%–40% ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ သႃႇလ်ၾူႇရိၵ်ႉ၊ 20%–25% ၼၢႆႇထရီႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ) လႄႈ ဝႃႇၼႄႇတီႇယမ်ႇ ပႅၼ်ႇတူဝ်ႇသၢႆႉ မႃးလေႃးၵၼ်။ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
လွၵ်းလၢႆး သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ၾူမ်း ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ
လွၵ်းလၢႆး သွတ်ႉတီႇယမ်ႇၾူမ်း တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆး သွတ်ႉတီႇယမ်ႇၾူတ်ႉၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇပဵၼ် လွၵ်းလၢႆး လဵၵ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆး ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ။ ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇ မွၼ်းဢွၵ်ႇသၢႆႉၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇ ၼမ်ႉယၢင် သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ ၸုပ်ႇၶဝ်ႈသေ လႆႈမႃး ထၢတ်ႈ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ ၾူမ်း ဢၼ်တေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢွၵ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး ထၢတ်ႈ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ ဢွၵ်ႉသလႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႅတ်ႉ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
လွၵ်းလၢႆးၵွင်ႉသၢၼ် ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၵႃႇပုၼ်ႇမွၼ်းဢွၵ်ႉသၢႆႉ
လွၵ်းလႆၢးၵွင်ႉသၢၼ် Oxalic Acid Carbon Monoxide လွၵ်းလႆၢးဢၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်း palladium လႄႈ ၵိူဝ်တွင်း ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈသေယဝ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ၵွင်ႉသၢၼ် ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇမွၼ်းဢွၵ်ႇသၢႆႉ၊ ထၢတ်ႈဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ၊ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢွၵ်ႉသလႅတ်ႉဢႅတ်ႉသတႃႇ ဢၼ် ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၵႃႇပုဝ်ႇႁၢႆႇထရဵၵ်ႉ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ။
လွၵ်းလၢႆး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၵႃႇပုဝ်ႇႁၢႆႇထရဵၵ်ႉ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ လွၵ်းလၢႆးၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈယၢင် လႄႈ ၵိူဝ်ဝၢၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇသေ ဢဝ် ၼၢႆႇထရီႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ တီႈ 73–80 °C ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃး။ ဢဝ်ထၢတ်ႈယၢင် ႁဵတ်းတူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းသေ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈမၼ်း တေပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ- ထၢတ်ႈယၢင် ဢၼ်မီး 85% ၼၼ်ႉ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းၼမ်ႉယၢင် ဢၼ်ပႃး 10% ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ပိူင်လူင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ
ပိူင်လူင် လၢႆးႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ လၢႆလၢႆဢၼ် လႆႈၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ ပႃးဝႆႉ လွင်ႈထၢတ်ႈၵႃႇပုဝ်ႇႁၢႆႇထရဵၵ်ႉ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ၊ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ