လွၵ်းလၢႆး ပရူဝ်ႇပိၼ်ႇ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ
လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ လွင်ႈဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ပရူဝ်ႇပိၼ်ႇ လူၺ်ႈ ၼၢႆႇထရီႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ် α-nitro lactic acid သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ တႃႇလႆႈဢွၵ်ႇၸီႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆး ပရူဝ်ႇပီႇလီႇၼိၼ်ႇ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢွၵ်ႇသီႇလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၸၼ်ႉႁူင်းၸၢၵ်ႈသေ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းမူတ်း လႆႈဢွၵ်ႇ 90% လိူဝ်လိူဝ် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ပရူဝ်ႇပီႇလီႇၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီၼမ်သေတႃႉ ထုၵ်ႇလီသႂ်ႇၸႂ် တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈတႅၵ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မီး တၢင်းမႆႈသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶွမ်ႇပၼီႇ ၶေးမီး သျၢၼ်းတူင်း ပူႇလီႇသီႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉ (Ethanedioic Acid) ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ လူႉလႅဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး သီၶဵဝ် ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ။ၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ မီးလွင်ႈမူတ်းသႂ်သုင်၊
ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလူၺ်ႈ လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁႅင်းၾႆးၾႃႉသေ မၼ်းၸွမ်းပိူင် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉသေ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူၺ်ႈလွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ ဢၼ်ၼိမ်သဝ်း၊ လွင်ႈႁေႃႇႁွမ် ဢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼၼ်ႉသေ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈပၼ်ၵတိဝႆႉဝႃႈ တေပၼ် ၶေႃႈတွပ်ႇ ၶေးမီး ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇ လႄႈ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ သုင် တီႈၽူႈႁူမ်ႈၼႃႈၵၢၼ် လုမ်ႈၾႃႉၶဝ်ယူႇ။