ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း cookies တႃႇႁႂ်ႈ လွင်ႈတူဝ်ထူပ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လီလိူဝ်မႃး။ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သိုပ်ႇတူၺ်း ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼႆႉၼႆၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ် လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း cookies ႁဝ်းၶႃႈယဝ်ႉ။ ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ။
သင်ဝႃႈ ၼဵၵ်း “ပၼ်ၶႂၢင်ႉတင်းမူတ်း” ၼႆၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ် တႃႇတေသိမ်းဝႆႉ ၶူၵ်ႉၶီႇ တီႈၼႂ်းၶိူင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တႃႇႁႂ်ႈ လွင်ႈၼႄတၢင်း ၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ လီလိူဝ်မႃး၊ ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ။
လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း ယဵဝ်ႈ ဢၼ်ငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတေၸၢင်ႊႁူႉလႆႈ တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ပိုတ်ႇပၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇတေ ၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းတင်းၼမ် လႆႈယူႇႁိုဝ်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးသၢႆႊ ဢဵၼ်ႁႅင်း ဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် Frontiers in Aging ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈၼႆႉ တႅတ်ႈတေႃးယူႇ။ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လႆႈၸၢမ်းတူၺ်း ၵူၼ်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီး ပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်မီးလွင်ႈႁူႉႁၼ် ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼၼ်ႉ တင်းၼမ် တႃႇတေႁူႉလႆႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၼႂ်းၶိူင်ႈမၢႆ တူဝ်မီးၸႂ် ၼႂ်းယဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ ထၢတ်ႈၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းယဵဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ႁူႉႁၼ်လႆႈ လွင်ႈႁူႉႁၼ် ယွမ်းလူင်းသေ ၸၢင်ႊပဵၼ် လွင်ႈၼႄ တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ ၸၼ်ႉၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်မီးဝႆႉ တႃႇၵူတ်ႇထတ်း တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇၼႆႉ မၼ်းၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ လႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၵူတ်ႇထတ်း ၸွမ်းၼင်ႇၵူႊပွၵ်ႈ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ၵမ်ႈၼမ် တေလႆႈႁၼ် မိူဝ်ႈမၼ်းဝၢႆးလင် တႃႇတေယူတ်းယႃ ႁႂ်ႈမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉၵွႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးၵူတ်ႇထတ်း ယဵဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢမ်ႇၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ လႄႈ ငၢႆႈလူမ်ၸႂ် တႃႇႁႃ ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႊပဵၼ် ဢၼ်မေႃယႃၶဝ် ယွၼ်းဝႆႉ တႃႇၵူတ်ႇထတ်း ၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တႅတ်ႈတေႃးယူႇ။
ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ “တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁၢႆလႆႈ လႄႈ ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ ပွင်ႇဝႃႈ မၼ်းၸၢင်ႊပဵၼ်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇႁၢႆလႆႈ ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ၵွၼ်ႇၼႃႈ တေပဵၼ်မႃး လွင်ႈႁူႉႁၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ “တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၸၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ၸၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ် ဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊၶိုၼ်းလီၶိုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽၵ်းတူၶမ်း တႃႇၶဝ်ႈၵႄႈၵၢင် လႄႈ ယူတ်းယႃၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈၵူၼ်းထဝ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း တင်းၼမ်” ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးၼၼ် သင်ဝႃႈ လွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇမီး ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၸွမ်းၼင်ႇၵူႊပွၵ်ႈ။ ပၼ်ႁႃမၼ်းတႄႉ မီးတီႈလွၵ်းလၢႆးၵူတ်ႇထတ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်မေႃယႃၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇယၢမ်းလဵဝ်။ ဢၼ်ၼႆႉ ပႃးၸဵမ် လွင်ႈထႆႇထၢတ်ႈ positron ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းပဵၼ် လႆႈထုၵ်ႇထၢတ်ႈႁိူဝ်ႈလႅင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မီးပႃး လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း ဢၼ်ၸၢင်ႊႁူႉလႆႈ တၢင်းပဵၼ် ဢႅဝ်ႇသႆးမႃႇ ၼႆသေတႃႉ တႃႇတေလႆႈ ၼမ်ႉဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်ၵူၼ်းပဵၼ်ၶဝ် တေၸၢင်ႊ ၵိုတ်းယိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ တေလႆႈ ၸၼ်လိူတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶူၼ်းၶဝ်း တီႈၶေႃး ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ယဵဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီ တႃႇၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းတင်းၼမ်။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လႆႈႁၼ် ၶိူင်ႈမၢႆ တူဝ်မီးၸႂ် ၼႂ်းယဵဝ်ႈ တႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ ၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇမီး ဢၼ်လႂ် ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ တႃႇႁႃႁၼ် တၢင်းပဵၼ် မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၽၵ်းတူၶမ်း တႃႇယူတ်းယႃ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇယူႇ။
ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇလင် ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းမႂ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ ထၢတ်ႈဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ formaldehyde ဢၼ်ပဵၼ် ၶိူင်ႈမၢႆ တူဝ်မီးၸႂ် ၼႂ်းယဵဝ်ႈ တႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေႁူႉလႆႈ တၢင်းပဵၼ် မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးတီႈလီၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇ။ ၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇၼိူဝ် formate ဢၼ်ပဵၼ်ထၢတ်ႈ formaldehyde ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ်ထၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ တႃႇတေတူၺ်းဝႃႈ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီလိူဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈမၢႆတူဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇႁိုဝ်ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ တင်းမူတ်းမီး 574 ၵေႃႉသေ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸေႇတၼႃႇ ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် မီးတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် တႄႇဢဝ် လွင်ႈႁူႉႁၼ် ယွမ်းလူင်း တေႃႇထိုင် တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လႆႈထတ်းတူၺ်း ၼမ်ႉယဵဝ်ႈ လႄႈ လိူတ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်သွၼ်သေ လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈထတ်းသၢင် ပၢႆးၸႂ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ထၢတ်ႈၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼႂ်းယဵဝ်ႈၼႆႉ မီးလွင်ႈသုင်မႃး ၼႂ်းၸုမ်းတၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ တင်းမူတ်းသေ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း လွင်ႈႁူႉႁၼ် ယွမ်းလူင်း မိူဝ်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း ၸုမ်းၵုမ်းထိင်း ပၢႆးယူႇလီ ဢိၵ်ႇပႃး ၸုမ်းဢၼ်ႁူႉႁၼ် ယွမ်းလူင်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈမၢႆတူဝ်ၸႂ် ဢၼ်ႁူႉႁၼ်လႆႈ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ် Alzheimer ၸၼ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်လီသူၼ်ၸႂ်တႄႉ မိူဝ်ႈၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ထတ်းသၢင်တူၺ်း ထၢတ်ႈၾူဝ်ႇမႅတ်ႉ ၼႂ်းယဵဝ်ႈ ဢၼ်ႁူမ်ႈပွင်းၵၼ်တင်း ၶိူင်ႈမၢႆ လိူတ်ႈ ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၶဝ်ၸၢင်ႊလၢမ်းၶၢတ်ႈလႆႈ ၸၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းပဵၼ် တေလႆႈၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ တႅတ်ႈတေႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေပွင်ႇၸႂ်လႆႈ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ လႄႈ ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉထႅင်ႈယူႇ။
ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ “ထၢတ်ႈၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼႂ်းယဵဝ်ႈၼႆႉ ၼႄလႆႈ လွင်ႈႁူႉႁၼ် ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီ တႃႇၵူတ်ႇထတ်း တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ ၸဝ်ႉၸဝ်ႉ။ “ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း တၢင်းပဵၼ် ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ ၼႂ်းယဵဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းငၢႆႈလူမ်ၸႂ် လႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၸႂ်ႉငိုၼ်းၼမ်လႄႈ ထုၵ်ႇလီဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်း ပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ဢၼ်ၵႆႉႁဵတ်းၼၼ်ႉယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢင်း၊ယီႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ (2022) လွင်ႈထတ်းသၢင်ၶိုၼ်း ဢၼ်မႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင် ၶွင် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉၾူမ်း ၼႂ်းယဵဝ်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶေႃႈမၢႆတွင်း ဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ် Alzheimer ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ် ၼႂ်းပၢႆးၸႂ် ဢဵၼ်ႁႅင်း လွင်ႈထဝ်ႈ။ ၻူဝ်ႇဢွၵ်ႉ/10.3389/fnagi.2022.1046066။
Tags: ဢႃႇယုယႂ်ႇမႃး၊ တၢင်းပဵၼ်ဢႄးလ်ၸႆးမႃႇ၊ ၶိူင်ႈမၢႆတူဝ်ၸႂ်၊ လိူတ်ႈ၊ ဢွၵ်းဢေႃ၊ တၢင်းပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း၊ တၢင်းပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း၊ ၶူဝ်းၶွင်ႁူမ်ႈၵၼ်၊
တီႈပၢင်ၵုမ် Pittcon 2023 တီႈဝဵင်းၽီႇလႃႇတႅတ်ႇၾီးယႃး ၸေႊမိူင်းပႅၼ်ႇသီႇလႅၼ်ႇၼီႇယႃႇၼၼ်ႉ လႆႈတွင်ႈထၢမ် ၶူးမေႃလူင် Joseph Wang ဢၼ်လႆႈသူး Ralph N. Adams Prize ၼႂ်းပၢႆးထၢတ်ႈ ဢၼ်ထတ်းသၢင် ပီႊၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈပၢႆးၸၢင်ႊ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸွပ်ႇ တူဝ်မီးၸႂ် ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ။
ၼႂ်းၶေႃႈတွင်ႈထၢမ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈထတ်းထွင် လွတ်ႇလူမ်းထူၺ်ႈၸႂ် လႄႈ မၼ်းတေပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶိူင်ႈမၢႆ တႃႇႁူႉႁၼ် တၢင်းပဵၼ် မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တင်း Mariana Leal ၽူႈၼမ်းၸုမ်း တီႈ Owlstone Medical ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢၼ်ထတ်းသၢင် SLAS US 2023 ႁဝ်းၶႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈၽႃႇတတ်း မိူဝ်းၼႃႈ လႄႈ မၼ်းတေပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် တင်း Luigi Da Via ၽူႈၼမ်းၸုမ်း ၶူင်သၢင်ႈ ၵၢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း GSK ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
News-Medical.Net ၼႆႉ မၼ်းပၼ် ၶေႃႈမုၼ်း ပၢႆးယႃႈယႃ ဢၼ်ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈမၢႆတွင်း ပၢႆးယႃႈယႃ ဢၼ်မီးတီႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇ ၵမ်ႉထႅမ် လႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တႃႇတႅၼ်းတၢင် လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ မေႃယႃ/မေႃယႃ ၵူၼ်းပဵၼ် လႄႈ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပၢႆးယႃႈယႃ ဢၼ်ၶဝ် တေပၼ်ၼၼ်ႉ။