တၢင်းၼမ်ဢေႇဢၼ်လႆႈပႂ်ႉတူၺ်းၶွင် COM isomers ၼႂ်း ISM ၼႆႉ ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပႆၢးထၢတ်ႈလႄႈ ပႆၢးႁၢင်ႈၶွင် ၵႅတ်ႉသ် လႄႈ တီႈသုတ်းမၼ်း ပိုၼ်းၶွင်မွၵ်ႇၵုမ်ႈမေႃႇလီႇၵျူးၼႆယဝ်ႉ။
ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ c-HCOOH ဢၼ်မီးၼႂ်း ၵႅၼ်မႆႈၼၼ်ႉ မီး 6% ၶွင် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ c-HCOOH isomer ၼၼ်ႉၵွႆးသေ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး။ တီႈၼႆႈ ႁဝ်းၶႃႈ တေသပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈဢၼ် c-HCOOH မီးဝႆႉ ၼႂ်းမွၵ်ႇၵုမ်ႈ မေႃႇလီႇၵျူးလမ် လူၺ်ႈ လွင်ႈယႃႉလူႉ လႄႈ လွင်ႈလူတ်းယွမ်း c-HCOOH လႄႈ t-HCOOH ၽွင်းပၼ်ႇၶွပ်ႈ ဢၼ်ပႃး HCOOH လႄႈ မေႃႇလီႇၵျူး ဢၼ်မီးၼမ်ၼႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ HCO+ လႄႈ NH3 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးတၢင်း ab initio ဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇမႃး တႃႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ လွင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇ ႁႅင်းဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတၢင်း c-HCOOH လႄႈ t-HCOOH ဢၼ်လူႉလႅဝ်/ ပၼ်ႇႁွပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတႅၵ်ႈၶၼ်လုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ လွင်ႈၵိင်ႇၽေ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် သၽေႃးတြႃး လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လႄႈ ပိူင်ၽၢင် လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလူင် ၽၢႆႇတႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆး ISM ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
HCOOH ၼႆႉ မၼ်းတေလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈမၼ်း ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း HCO+ ၼႂ်းထၢတ်ႈၵႅတ်ႉသ်ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး ဢၢႆႇသူဝ်ႇမႃႇ သၢမ်ဢၼ် ၶွင် HC(OH)2+ cation ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႅတ်ႇတီးယၼ်း ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊတုမ်ႉတွပ်ႇၸွမ်း မေႃႇလီႇၸူး ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်း ISM မိူၼ်ၼင်ႇ NH3 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈသွင် တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႊ c-HCOOH လႄႈ t-HCOOH ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ သပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈပဵၼ်မႃး c-HCOOH ၼႂ်းမွၵ်ႇၵုမ်ႈမေႃႇလီႇၵျူးလမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈဢၼ်ၼႆႉ မႃးၼပ်ႉသွၼ်ႇၸိုင် တၢင်းၼမ် c-HCOOH ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း t-HCOOH ၼၼ်ႉ မီး 25.7% ၼႆယဝ်ႉ။
တႃႇတေသပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈဢၼ်လႆႈတၢင်ႇၽိုၼ်ဝႆႉ 6% ၶွင်လွင်ႈပႂ်ႉတူၺ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတၢင်ႇၼႄဝႃႈ တေလႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ လွၵ်းလၢႆးၽိူမ်ႉထႅမ် တႃႇယႃႉလူႉ HCOOH cation ၼႆယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆး ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ-ပိုၼ်ႉထၢၼ် (SAB) ဢၼ်ၸႅၼ်ႇၵၼ်ဝႆႉ ဢၼ်တၢင်ႇၼႄဝႆႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ မေႃႇလီႇၵျူး ဢၼ်ဝႆး ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼမ် ၼႂ်း ISM ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ် HCOOH ၼႆႉ မၼ်းတေလႅပ်ႈတေ လႆႈၶၢမ်ႇလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ႁဝ်းတၢင်ႇၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆး မွၵ်ႇၵုမ်ႈမေႃႇလီႇၵျူးလမ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႆႉပဵၼ် လွၵ်းလၢႆးၶဝ်ႈၸူး ဢၼ်မႂ်ႇ ၼႂ်း isomerism ၶွင် မေႃႇလီႇၸူး ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ၼႂ်း ISM ဢၼ်တေၶတ်းၸႂ် သပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ ၼႂ်းၵႄႈ isomers ၶွင် မေႃႇလီႇၸူး ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ် ၼႂ်း ISM ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵျွၼ်ႇၵႃႇသျီႇယႃႇ၊ဢီႇသႅတ်ႉသႅၼ်ႇ ၸိမ်ႇမႅၼ်ႇၼႅတ်ႉ-သႄႇရႃႇ၊ႁူႇၸေႇၶႃးလူဝ်းသ် ၶူဝ်ႇလ်ၶျႃႇတူဝ်ႇ၊ၵျႃႇမႅၼ်ႇ မွပ်ႉပႄႇသႄႇရႅတ်ႉ၊ဢႅၼ်ႇတူဝ်ႇၼီႇယႃႇ မႃႇတိၼ်ႇၼႅတ်ႉ-ႁႅၼ်ႇၼႃႇရႅတ်ႉ၊ဝိၵ်ႉတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇရီႇဝႃႇရႃႇ၊လႃးရႃႇၶူဝ်ႇၸီႇ၊
ႁူဝ်ၶေႃႈ : ပၢႆးႁၢင်ႊ ၽၢႆႇလႅင်လၢဝ် ၵလႅၵ်ႇၸီႇ (astro-ph.GA)၊ ပၢႆးႁၢင်ႊ ၽၢႆႇထၢတ်ႈ (physical.chem-ph) ၼႄဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ : လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2023 ယၢမ်း 11:45:25 UTC (1909 KB) ပၢႆးသၢႆႊ တူဝ်မီးၸႂ် ၽၢႆႇလႅင်လၢဝ်၊
ၽူႈႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈ SpaceRef ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း Explorers Club ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း NASA ၵဝ်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ပၢႆးသၢႆႊ ၼွၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ ပၢႆးလႅင်ႊလၢဝ် လႄႈ ၽူႈၶိုၼ်ႈလွႆ ဢၼ်လႅၼ်ႈပၢႆႈ။