လိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ လႆႈထတ်းသၢင်ၸွမ်းၼင်ႇ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ လႄႈ ပိူင်ၵၢၼ် ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ ၶွင် Science X ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈၶဝ် လႆႈဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ် ၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်မီးပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶေႃႈၼမ်း မီးလွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ။ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်ယွၼ်ႉ မႆႈပႅတ်ႈ ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇၵႄႇ လိူဝ်ႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ (CO2) ဢၼ်ပဵၼ်ထၢတ်ႈႁိူၼ်းမၢၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢုၼ်ႇမႆႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈၶူင်သၢင်ႈ ပေႃႇလသီႇ တႃႇတေ မၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃးၸိူင်ႉၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လူတ်းယွမ်း လွင်ႈထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇ ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၵွႆး တေဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႆႈ။ ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၵုမ်းထိင်း။ ၵူၵ်ႉတႅၵ်ႉ.cmd.တဵၵ်း(ႁဵတ်းၵၢၼ်() { ၵူၵ်ႉတႅၵ်ႉ.ၼႄ('div-gpt-ad-1449240174198-2′); });
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊၶဝ် တၢင်ႇၼႄဝႃႈ တေလႆႈဢဝ်ထၢတ်ႈ ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ် ထၢတ်ႈပွင်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢတ်ႈမီႇတႄႇၼေႃး လႄႈ ထၢတ်ႈၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (HCOOH) ၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ဝၢႆးလိုၼ်းၼႆႉ တေလႆႈမီး ငဝ်ႈတိုၼ်း ႁၢႆႇထရၢႆႉ ဢၢႆႇယွၼ်ႇ (H-) ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တင်း ပရူဝ်ႇထရုၼ်ႇ ၼိူင်ႈဢၼ် လႄႈ ဢီႇလႅတ်ႇထရုၼ်ႇ သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈလူတ်းယွမ်း-ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် ၼိၵူဝ်ႇတိၼ်ႇမၢႆႉ ဢႄႇတီႇၼိၼ်ႇ တၢႆႇၼိဝ်ႇၵလီးယႅတ်ႉ (NAD+/NADH) ၼႆႉ ပဵၼ် ၶိူင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ တီႈသိမ်းဝႆႉ ႁၢႆႇထရၢႆႉ (H-) ၼႂ်းပိူင်ပၢႆးၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉသေ ၸုမ်းၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်ၶူးမေႃလူင် Hitoshi Tamiaki တီႈၸၼ်ႉၸွမ် Ritsumeikan မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶူင်ဢွၵ်ႇ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးထၢတ်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင် NAD+/NADH ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ရူဝ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ CO2 ယွမ်းလူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ် HCOOH ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ChemSusChem မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 13 January, 2023 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶူးမေႃလူင် Tamiaki သပ်းလႅင်းၼႄ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်မၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉမႃး။ “မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇႁိုင်ၼႆႉ လႆႈၼႄဝႆႉဝႃႈ ၶူၼ်းလေႃး ရူဝ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇ ဢၼ်မီး ပိူင် NAD+ ဢၼ်ပဵၼ် [Ru(bpy)2(pbn)](PF6)2 ၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇ လွင်ႈလူတ်းယွမ်း ဢီႇလႅတ်ႇထရုၼ်ႇ သွင်ဢၼ် လူၺ်ႈထၢတ်ႈသၢႆလႅင်း ၼႆယဝ်ႉ။ (CH3CN) တႂ်ႈသၢႆလႅင်းဢၼ်ႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။
“လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈဢဝ် CO2 မႃးပဵၼ် ၼမ်ႉယၢင် [Ru(bpy)2(pbnHH)]2+ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ [Ru(bpy)2(pbn)]2+ ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး လႄႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၢႆႇယွၼ်ႇ ၾူဝ်ႇမႅတ်ႉ (HCOO-) ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လႆႈၵူတ်ႇထတ်း ၶိူင်ႈထၢတ်ႈလၢႆလၢႆဢၼ် လႄႈ ငဝ်းလၢႆး လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဢၼ်ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶဝ်တၢင်ႇၼႄ လွင်ႈလူတ်းယွမ်း ဢီႇလႅတ်ႇထရုၼ်ႇ သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ သၢႆလႅင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၵူႈ ရီႇတၵ်ႉ [Ru(bpy)2(pbn)]2+/[Ru(bpy)2(pbnHH)]2+ ဢၼ်မီး 1, 3- ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႇမီႇတီႇ-2-ၾိၼ်ႇၼိၼ်ႇ-2,3-တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇ-1H-ပႅၼ်ႇၸူဝ်ႇ[d]ဢီႇမီႇတႃႇၸူဝ်ႇ (BIH) ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉ (H2O) ဢၼ်မီးၼႂ်း CH3CN တႅၼ်းတီႈ ထၢတ်ႈထရီႇဢီႇတၼူဝ်ႇလႃႇမိၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽွၼ်းလီမၼ်း တိူဝ်းမႃးထႅင်ႈ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလႆၢး မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ႁွင်ႉၶႅင်ၼျူႇၶလီးယႃး၊ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉသေ ၶဝ်ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ- ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈဢၼ် [Ru(bpy)2(pbn)]2+ လႆႈထုၵ်ႇ သၢႆလႅင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းထၢတ်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်း [RuIII(bpy)2(pbn•-)]2+* ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ လွင်ႈလူတ်းယွမ်း ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ - BIH လႆႈ [RuII(bpy)2]2(pbn•+) ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ H2O ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶူၼ်းလေႃး ရူဝ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇ ပဵၼ်မႃး [Ru(bpy)2(pbnH•)]2+ လႄႈ BI• ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃး [Ru(bpy)2(pbnHH)]2+ သေ ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး [Ru(bpy)2(pbn)]2+ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ် BI• လူတ်းယွမ်းသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ [Ru(bpy)(bpy•−)(pbnHH)]+ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူၼ်းလေႃးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ H- ပဵၼ် CO2 သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ HCOO- လႄႈ ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၼႄဝႃႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်တၢင်ႇၼႄဝႆႉၼၼ်ႉ မီးတူဝ်ၼပ်ႉလွင်ႈလႅၵ်ႈလႆၢႈသုင် (တူဝ်ၼပ်ႉ moles ၶွင် carbon dioxide ဢၼ်လႅၵ်ႈလႆၢႈလူၺ်ႈ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ 1 mole) – 63 ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လႆႈၸႂ်ၸွမ်း လွင်ႈဢၼ်လႆႈႁၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ တေၶူင်ဢွၵ်ႇ လွၵ်းလၢႆးမႂ်ႇ ဢၼ်တေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ (သၢႆလႅတ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ် ႁႅင်းထၢတ်ႈ) သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ၶူဝ်းၶွင်မႂ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ၶိုၼ်းလီၶိုၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ၶူးမေႃလူင် Tamiaki သိုပ်ႇလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ “လွၵ်းလၢႆးႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ တင်းမူတ်း လူတ်းယွမ်းၵႂႃႇသေဢမ်ႇၵႃး တေၸွႆႈထိင်းပၼ် ပၼ်ႇႁွပ်ႈထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ “လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပၢႆးၸၢင်ႊ တေႃႉသူင်ႇ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ႁၢႆႇထရၢႆႉ ဢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ တေပၼ် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ် တႃႇႁဝ်းၶႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ - Yusuke Kinoshita လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ လွင်ႈသူင်ႇ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ႁၢႆႇထရၢႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ သၢႆလႅင်းၼၼ်ႉ ၸူး CO2** ဢၼ် ရူဝ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇ ၶူၼ်းလေႃးၵၼ် ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်တႅၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ NAD+/NADH redox ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်၊ ChemSusChem (2023) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ DOI: 10.1002/cssc.202300032

သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထူပ်းၺႃး လွင်ႈတႅမ်ႈၽိတ်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈဢမ်ႇတႅတ်ႈတေႃး ဢမ်ႇၼၼ် ၶႂ်ႈတၢင်ႇယွၼ်း တႃႇမႄးထတ်း ၶေႃႈၼမ်း ၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉၼႆၸိုင် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈၼႆႉသေၵမ်း။ တွၼ်ႈတႃႇၶေႃႈထၢမ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈတီႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇႁဝ်းၶႃႈၶႃႈ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၶေႃႈတွပ်ႇ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း တီႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်မီးပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ (ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈသင်ႇ)။
ၶေႃႈႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇႁဝ်းၶႃႈတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်သူင်ႇမႃး ၼမ်ၼႃႇလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁပ်ႉပဝ်ႊလႆႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ သုၼ်ႇတူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
ဢီးမေးလ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇလၢတ်ႈၼႄ ၽူႈႁပ်ႉ ဢၼ်သူင်ႇဢီးမေးလ်ၼၼ်ႉၵွႆး။ တီႈယူႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ တီႈယူႇ ၽူႈႁပ်ႉလိၵ်ႈၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇယိူင်းဢၢၼ်းတၢင်ႇဢၼ်။ ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သႂ်ႇၼၼ်ႉ တေဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းဢီးမေးလ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ တေဢမ်ႇသိမ်းဝႆႉ တီႈ Phys.org ၼႂ်းပိူင်ၾၢင် ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ။
ႁပ်ႉၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ၵူႈဝူင်ႈ လႄႈ/ဢမ်ႇၼၼ် ၵူႈဝၼ်း ၼႂ်း Inbox ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈယႃႉပႅတ်ႈ လွင်ႈပၼ်သဵင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈ ၵူႊၶၢဝ်းယၢမ်းသေ ႁဝ်းၶႃႈ တေဢမ်ႇၽၢၵ်ႇပၼ် ၶေႃႈမုၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တီႈၵူၼ်းထူၼ်ႈသၢမ် သေပွၵ်ႈ။
ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႈမုၼ်းႁဝ်းၶႃႈ ၶဝ်ႈထိုင်လႆႈၵူႈၵေႃႉ။ ဝူၼ်ႉတႃႇၵမ်ႉထႅမ် ၼႃႈၵၢၼ် Science X လူၺ်ႈ ဢၵွင်ႉ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ။

သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈတၢင်းထႅင်ႈၼႆ သူင်ႇလိၵ်ႈမႃးလႆႈယူႇၶႃႈ။
ဢီးမေးလ်:
info@pulisichem.cn
ၾူၼ်း:
+86-533-3149598