ၶၢဝ်ႇ
-
ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇသႃႇလ်ၾိတ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူင်ႈလူတ်းယွမ်း ၼမ်ႉယႃႈယႃၼႆ ၽွၼ်းလီမၼ်းမီးၸိူင်ႉႁိုဝ်။
ၶိူင်ႈလူတ်းယွမ်း (Rongalite) ၸိုဝ်ႈထၢတ်ႈ - သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇသႃႇလ်ၾိတ်ႉ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း ၶိူင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇၼႆၸိုင် ၶိူင်ႈ Rongalite ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽႃႈလူႉလႅဝ် ဢေႇလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၸႂ်ႉလႆႈၼိူဝ်ၽႃႈဢၼ်ဢဝ်သဵၼ်ႈသၢႆလၢႆလၢႆမဵဝ်းႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉသင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ “Rongalite” (ပွင်ႇဝႃႈ “ၽွင်ဢၼ်လွတ်ႈၽေး” ၼႂ်းၽႃႇသႃႇၶႄႇ)...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ၶမ်ႇပၼီႇၶဝ် ထုၵ်ႇလီၸတ်းၵၢၼ် ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇသႃႇလ်ၾိတ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊
လူဝ်ႇႁႂ်ႈ ၶမ်ႇပၼီႇၶဝ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ လွၵ်းလၢႆး ၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်းလႆႈ သွင်ၵေႃႉ တႃႇ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇသႃႇလ်ၾိတ်ႉ။ ပိူင်ၼိုင်ႈ ႁူင်းသိမ်းၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးၵူၼ်းၸတ်းၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉသေ တေလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လၢႆးၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉ သွင်ၵေႃႉ ပိၵ်ႉဝႆႉ။ မၢႆသွင် ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင် တေလႆႈထတ်းတူၺ်း တၢင်းၼမ် ၼမ်ႉၵတ်ႉ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း sa...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
တႃႇၶမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ သိမ်းဝႆႉ ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾိတ်ႉ (ၽွင်ပရူဝ်ႇသျိၼ်ႇ) ၼၼ်ႉ တေလႆႈမီး လွင်ႈၵုမ်းထိင်း လႄႈ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ်။
ၵၢၼ်ၵုမ်းၵမ် လႄႈ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၶမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ သိမ်းဝႆႉ ထၢတ်ႈ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇသႃႇလ်ၾိတ်ႉ (ၽွင်ပရူဝ်ႇသျိၼ်ႇ) (1) ႁႂ်ႈၶမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ သိမ်းဝႆႉ ထၢတ်ႈ သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇသႃႇလ်ၾိတ်ႉ ၼၼ်ႉ တင်ႈ လႄႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈ လွၵ်းလၢႆး ၸတ်းၵၢၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၶေးမီး ဢၼ်မီးၽေးၶဵၼ်။ ၶမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ သိမ်းဝႆႉ ထၢတ်ႈ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇသႃႇလ်ၾိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇၼၼ်ႉ မီးလွၵ်းလၢႆးမၼ်းလၢႆလၢႆး၊
တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း မီးသွင်လၢႆး။ လွၵ်းလၢႆးၵိူဝ် Glauber ၼႆႉ ဢဝ်ထၢတ်ႈ sodium sulfate လႄႈ ၽွင်ထၢၼ်ႇႁိၼ် မႃးလေႃးၵၼ် ၼႂ်းတၢင်းၼမ် 1:0.5 သေ ဢဝ်မႆႈၼႂ်းၽႆးဢၼ်မီးသဵင်ႁွင်ႉ 950°C သေ ၶူၼ်းၶဝ်းယူႇတႃႇသေႇ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈၵွၼ်ႈမၼ်း။ ၶူဝ်းၶွင်ၽၢႆႇလင် ဢၼ်ပဵၼ် ၵႅတ်ႉသ် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ် ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇသႃႇလ်ၾၢႆႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ မၼ်းပႃးလွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉလိူဝ်မႃး။
ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇသႃႇလ်ၾၢႆႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ မၼ်းပႃးလွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉလိူဝ်မႃး။ တီႈႁွင်ႈၵၢၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇယွမ်ႉသီၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း သိူဝ်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ၶၢမ်ႇလႆႈ ထၢတ်ႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ထၢတ်ႈ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉၼႆႉ ပေႃးမႆႈႁႅင်းၼႆ မၼ်းပွႆႇဢွၵ်ႇ ၵႂၼ်းၵွင်ႉ။ ႁူင်းၸၢၵ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉႁႅင်ႈ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ ၵႆႉၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁေႈၼၵ်း ၸိုမ်းလူင်းသေ လူဝ်ႇလႆႈ ၵုမ်းထိင်း လွင်ႈ f...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၵုမ်းထိင်း ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၽႃႇတတ်း?
တီႈၼႂ်းႁွင်ႈၽႃႇတတ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတေၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈသူဝ်ႇတီႇယမ်ႇသႃႇလ်ၾၢႆႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈၾၢင်ႉသတိလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၵွၼ်ႇပႆႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈသႂ်ႇမၢၼ်ႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၽႅၼ်ႇတူမ်းသူပ်း ယၢင်သေ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၼႂ်း ႁူးၽႃႈတူမ်းသူပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပိုတ်ႇတဝ်ႈ ၶိူင်ႈထတ်းသၢင်ယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ထူင်ပလၢတ်ႉသတိၵ်ႉ ႁူမ်ႇဝႆႉၵမ်းလဵဝ် ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၸုပ်ႇၶဝ်ႈ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇသႃႇလ်ၾၢႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽွင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?
ထၢတ်ႈ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉၼႆႉ ပေႃးမီး တၢင်းမႆႈၼႂ်းႁွင်ႈ မၼ်းတေဢွၵ်ႇမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇႁိၼ် သီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သီလိူင်လႅင်သေ တေဢွၵ်ႇဢၢႆႁွမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶႆႇႁႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းတေႁၼ်ထိုင်မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇၵိူဝ်ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈသေတႃႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢဝ်မိုဝ်းလဵဝ်သေ ယိပ်းၵမ်ၵမ်းသိုဝ်ႈသေပွၵ်ႈ။ ပေႃးၵပ်းသိုပ်ႇၼမ်ႉ မၼ်းတေလႅပ်ႈလႅပ်ႈသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽိဝ်ၼင် ၸဵပ်းသႅပ်ႇ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်း ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉၼၼ်ႉ မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်?
သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉ လွင်ႈႁေႃႇ - ထူင် PP ဢၼ်ဢဝ် ၽႅၼ်ႇပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ PE သွင်ထၢပ်ႈ သႂ်ႇဝႆႉ 25 ၵီႇလူဝ်ႇၵရမ်ႇ။ လွင်ႈသိမ်းဝႆႉ လႄႈ လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ၼမ်ႉယႃႈယႃ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉ - သိမ်းဝႆႉ တီႈဢၼ်လူမ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇလီ တီႈဢၼ်ႁႅင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တႂ်ႈႁွင်ႈဢၼ်ဢဝ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ ႁႄႉၵင်ႈပၼ် ၾူၼ်လႄႈ ၼမ်ႉႁႅင်ႈ။ ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶူဝ်း တေလႆႈပိၵ်ႉဝႆႉ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ ယႃႇသိမ်းဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် တေႃႉသူင်ႇၸွမ်းၵၼ် wi...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်လၢႆလၢႆ။
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉ - ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ သီသႃႇလ်ၾႃႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ တႃႇသႃႇလ်ၾႃႇၶဵဝ် လႄႈ သႃႇလ်ၾႃႇသွမ်ႇ။ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းၵၢၼ်ဢိတ်ႇလိၵ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ယွမ်ႉသီ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူင်ႈၸွႆႈထႅမ် တႃႇယွမ်ႉသီ သႃႇလ်ၾႃႇ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼင် တႃႇထွၼ်ဢွၵ်ႇ ၼင်ၵွၼ်ႈ လူၺ်ႈ hydrolysis လႄႈ ၼႂ်း pr...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်း ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉၼၼ်ႉ မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်?
ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ႉ ဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈသႃႇလ်ၾၢႆႉၼမ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢဝ်းၸိုင် ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ ၼမ်ႉၼၵ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵိၼ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵိၼ် ဢမ်ႇၼၵ်း ၶူၼ်ႁူဝ်ဢမ်ႇယႂ်ႇ လႄႈ ပေႃးပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃး ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈ တၢႆၵႂႃႇ။ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇသႃႇလ်ၾၢႆႉ ၽေးၶဵၼ် - ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးၽႃႇၺႃး ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးမႆႈဝႆးၸိုင် ၸၢင်ႊတႅၵ်ႇ။ မၼ်းယႃႉၵဝ်း ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
လွင်ႈဢၼ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ သႃႇလ်ၾၢႆႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇလၢႆႇ ၼၼ်ႉ မီးၽွၼ်းလီၸိူင်ႉႁိုဝ်?
ထၢတ်ႈ Sulfides ဢၼ်မီးၼႂ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉယွမ်းလူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ H2S ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းလူမ်း။ ပေႃးသုတ်ႇထၢတ်ႈ H2S ၼမ်ၼမ်ၸိုင် ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်လမ် ဢႆ လူမ်းထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ လူမ်းထူၺ်ႈၸႂ် လႄႈ ၽွၼ်းႁၢႆႉၸႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵွင်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်။ ပေႃးလႆႈထုၵ်ႇလူမ်း ဢၼ်မီး 15–30 mg/m3 ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ် မၢၵ်ႇတႃ လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇတႃ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ -
ထၢတ်ႈသွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးထၢတ်ႈသင်လၢႆလၢႆ။
Sodium sulfide ၼႂ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ H2S ဢၼ်ယွမ်ႉဝႆႉ၊ HS−၊ S2− လႄႈ ထၢတ်ႈႁေႈသႃႇလ်ၾၢႆႉ ဢၼ်ယွမ်ႉသီဝႆႉ ၼႂ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၶူဝ်းၶွင်ၵွၼ်ႈ ဢၼ်ယွမ်ႉဝႆႉ လႄႈ ထၢတ်ႈသႃႇလ်ၾၢႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ လႄႈ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈ သႃႇလ်ၾၢႆႉၼၼ်ႉ ၵႆႉပဵၼ်သီၶဵဝ်သေ မီးဢၢႆႁွမ် ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ပိူင်လူင်မၼ်း ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵႅတ်ႉသ် H2S ဢွၵ်ႇမႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။ ...ဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ