လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းႁူဝ်ၶေႃႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ “ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ၶၢမ်ႇလႆႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် လႄႈ မူင်ႈမႅင်း” ၼႆသေ တူၺ်းလိၵ်ႈ 5 ဢၼ်တင်းမူတ်း
ၽူႈတၢင်တူဝ်ဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈပဵၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ်ႁဵပ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ Sclerotinia sclerotiorum (Lib.) de Bary ၼၼ်ႉၸ်ႂႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆးဢၼ်မီးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတၢင်းၼမ်တွၼ်ႈတႃႇတေ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်တူၼ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼႆႉ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸ်ႂ လွင်ႈၸ်ႂႉတိုဝ်း diamine L-ornithine ၊ ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇၸ်ႂႈထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း ဢၼ်တိုၼ်ႇသူၼ်းလွင်ႈႁူမ်ႈပွင်းၶွင် ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်တၢင်ႇဢၼ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇလွၵ်းလၢႆးၸတ်းၵၢၼ်တၢင်ႇဢၼ်တွၼ်ႈတႃႇတေယုၵ်ႉယွင်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇမေႃႇလီႇၵျူး၊ ပၢႆးတူဝ်လႄႈ ပၢႆးထၢတ်ႈသၢႆၸ်ႂၶွင် Phaseolus vulgaris L. တေႃႇ ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ Pseudotioler ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင် ၼႂ်းတူဝ်ထူပ်းၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ L-ornithine ၼႆႉ ႁႄႉႁၢမ်ႈပၼ် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶွင် S. pyrenoidosa ၼၼ်ႉ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ လူၺ်ႈလၢႆးဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ယႃႈယႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈလူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆး ႁိူၼ်းမၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈ L-ornithine ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ၼႄဝႃႈ ထၢတ်ႈ L-ornithine ဢၼ်လႆႈၸၢမ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ထၢတ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယႃႈယႃ L-ornithine ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ (ၽိၼ်ႇၼူဝ်ႇလိၵ်ႉ ဢၼ်ၸိုမ်းလႆႈ တင်းမူတ်း လႄႈ ၽလႅဝ်ၼွႆႉ) လႄႈ ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ ဢွၵ်းဢေႃ (catalase (CAT)၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး၊ လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈၶွင် silico ၼၼ်ႉၼႄဝႆႉဝႃႈ မီးထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်းဢၼ်ထၢင်ႇထိူမ်ဝႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် oxaloacetate ဢႅတ်ႉသိတ်ႉႁၢႆႇထရူဝ်ႇလႅတ်ႉ(SsOAH) ၼ်ႂးၸီႇၼိူမ်ႇ S. sclerotiorum ဢၼ်ငၢႆးၵၼ်တၢင်း ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း oxaloacetate ဢႅတ်ႉသိတ်ႉႁၢႆႇထရူဝ်ႇလႅတ်ႉ (SsAHiOAH) ၶွင် Aspergillus ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (PlOAH) ၼႂ်းလွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ထိင်းသိမ်းဝႆႉ လႄႈ topology ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉ လွင်ႈဢၼ်ဢဝ် L-ornithine သႂ်ႇၼႂ်း ၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ်ဢႃႇလူး (PDB) ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈဢၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်း SsOAH ၼႂ်း S. sclerotiorum mycelia ၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၵူၺ်း၊ လွင်ႈၸ်ႂႉတိုဝ်း L-ornithine ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတၢင်းၼွၵ်ႈၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းလွင်ႈၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၶွင် ပီႇၸႃႉ SsOAH ၼ်ႂး mycelia ႁဵပ်းဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်မႃးတီႈတူၼ်ႈဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇယူတ်းယႃဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း L-ornithine ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇ oxalic acid ၼႂ်း PDB လႄႈ မႂ်မႆႉ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶေႃႈလူပ်းလင်မၼ်းတႄႉ၊ L-ornithine ၼႆႉလဵၼ်ႈပဵၼ်တွၼ်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတွၼ်ႈတႃႇတေထိင်းသိမ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ redox ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈယုၵ်ႉမုၼ်းလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇလွင်ႈႁႄႉၵင်ႈၶွင်တူၼ်ႈဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊၸွႆႈထႅမ် တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ လူႉလႅဝ်သေ ၵုမ်းထိင်းလႆႈ မူင်ႈမႅင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ လူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၼိူဝ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ လႄႈ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ႁဵပ်းၼႅၵ်ႉရူဝ်ႇထရွၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ႁဵပ်းသၵလႅတ်ႉရူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ (Lib.) de Bary ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ယႃႉလူႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽွၼ်းလီ ယွမ်းလူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ (Phaseolus vulgaris L.) ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ မီးၽေးၶဵၼ် ယႂ်ႇလူင် (Bolton et al., 2006)။ Sclerotinia sclerotiorum ၼႆႉပဵၼ် ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ႁဵပ်းတူၼ်ႈဢၼ်မီးၼ်ႂးလိၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇသေပိူၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၼ်ႂးၵႃႈတၢင်းၼမ်တွၼ်ႈတႃႇတေၵုမ်းထိင်း၊ ဢၼ်မီးတူၼ်ႈဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ၶၢမ်ႇငဝ်ႈမၼ်းဢၼ်ၵႂၢင်ႈယ်ႂႇလိူဝ်လိူဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉတွၼ်ႈတႃႇတေ ယႃႉပႅတ်ႈ တိတ်ႉသျူးတူဝ်ၶၢမ်ႇငဝ်ႈမၼ်းဝႆးဝႆး လူၺ်ႈလွင်ဢၼ်ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ(Liang and Rollins, 2018) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ၊ မၼ်းတေလႆႈၶၢမ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၶွင် ပၼ်ႇၶွပ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်မၼ်းသေ ၵိုတ်းဝႆႉလွင်ႈၼွၼ်းလပ်းၶၢဝ်းယၢဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်လမ်၊ ဢၼ်ၶႅင်၊ ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇမဵတ်ႉဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ 'sclerotia' ၼ်ႂးလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် မိူၼ်ၼင်ႇဢၼ်ၽိူၵ်ႇ၊ ဢၼ်ၽူတ်းၽူတ်း ဢၼ်ယ်ႂႇမႃးၼ်ႂး mycelium ဢမ်ႇၼၼ် stem pith ၶွင်တူၼ်ႈဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် et20 ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ S. sclerotiorum ၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၼ်း ယူႇလႆႈ ၼႂ်းသူၼ် ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်သေ ၸၢင်ႊယူႇလႆႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ (Schwartz et al., 2005)။ တူၼ်ႈမႆႉ Sclerotia ၼႆႉ မီးထၢတ်ႈဢႃႇႁႃႇရ ၼမ်သေ ၸၢင်ႊယူႇလႆႈ ၼႂ်းလိၼ် ၶၢဝ်းယၢဝ်းသေ ပဵၼ် ၶိူင်ႈယႃႈယႃ ဢၼ်တေၸၢင်ႊ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ (Schwartz et al., 2005)။ ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးဢၼ်လီၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉ sclerotia ၼႆႉ တေဢွၵ်ႇမႃးသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းလူမ်း ဢၼ်ၸၢင်ႊၸပ်းတၢင်းပဵၼ် တီႈတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မီးၼိူဝ်လိၼ် တင်းမူတ်း ဢိၵ်ႇပႃး မွၵ်ႇ၊
Sclerotinia sclerotiorum ၼႆႉၸ်ႂႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆးဢၼ်မီးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတၢင်းၼမ်တွၼ်ႈတႃႇတေ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်တီႈတူၼ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းမၼ်း၊ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၵွင်ႉၵႆႇၵၼ်တၢင်းၼမ်တႄႇၸဵမ်လွင်ႈဢွၵ်ႇငွင်ႉၶွင် sclerotial တေႃႇထိုင် လွင်ႈပဵၼ်မႃးၾၢင်ႁၢင်ႊတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းတႄႉ၊ S. sclerotiorum ၼႆႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ယွမ်ႉဝႆႉ(ႁွင်ႉဝႃႈ ascospores) ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ မူင်ႈမႅင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ apothecia ၊ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၼ်ႂးလူမ်းလႄႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၶၢႆႉတူင်ႉ ၼိူဝ်ၶူဝ်ႈၶွင်တူၼ်ႈဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။(Bolton et al., 2006) ဝႆးၼၼ်ႉ ႁဵပ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ oxalic ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် တွၼ်ႈတႃႇတေၵုမ်းထိင်း pH ၽႃသႄး(လ်)တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ ပၼ်ႁႅင်းလွင်ႈယႃႉလူႉ ဢႅၼ်ႇၸႆး(m) လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈမႃးၼ်ႂးတိတ်ႉသျူး(Hegedus and Rimmer, 2005) လႄႈ ႁႄႉတတ်းလွင်ႈဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇတႅၵ်ႇၶွင်တူၼ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽႃသႄးလ်တူၼ်ႈမႆႉဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ပၼ်သိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉဢၼ်လီတွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈဢၼ်ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈလႄႈ ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီၶွင် ဢႅၼ်ႇၸႆး(မ်) ဢၼ်ယႃႉပႅတ်ႈၽႃသႄးလ်ႁဵပ်း (CWDEs) ၼၼ်ႉသေ ပၼ်ႁ်ႂႈၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ထူပ်းၼၼ်ႉသေ ၸိုမ်းၶဝ်ႈၸူး တိတ်ႉသျူးဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ(Marciano et al., 1983)။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸိုမ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ S. sclerotiorum ၼႆႉ မၼ်းတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ CWDEs တၢင်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ polygalacturonase လႄႈ သႄးလူးလႅတ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၼ်းၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ တီႈၼႂ်း တိတ်ႉသျူး ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တိတ်ႉသျူး လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ႁွႆးၸဵပ်း လႄႈ ႁွႆးၸဵပ်း ႁိပ်ႉၽႃး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်မႃး ၾၢင်ႁၢင်ႊ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်း သီၶဵဝ် (Hegedus and Rimmer, 2005) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ၼၼ်ႉ၊ တူၼ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၢႆတွင်းဝႆႉ ပိူင်မေႃႇလီႇၵျူးဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်(PAMPs) ဢၼ်လတ်းၽၢၼ်ႇ ၶိူင်ႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇလွင်ႈမၢႆတွင်းပိူင်(PRRs)၊ ဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပၼ်သၢႆငၢႆတၢင်းၼမ် ဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇလွင်ႈႁႄႉၵင်ႈၼၼ်ႉ တူင်ႉၼိုင်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လႆႈၶတ်းၸ်ႂၵုမ်းထိင်းတၢင်းပဵၼ်မႃးလၢႆသိပ်းပီႊယဝ်ႉသေတႃႉ၊ လွင်ႈဢေႇၶွင် germplasm ဢၼ်ၶၢမ်ႇလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉၼ်ႂးထူဝ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈမၢၵ်ႈမီးတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လွင်ႈၶၢမ်ႇလႆႈ၊ လွင်ႈသိုပ်ႇသၢႆၸ်ႂ၊ လႄႈ လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးလႆႈၶွင် ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ် တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းၶဵင်ႇတႃႉၼႃႇလႄႈ လူဝ်ႇလႆႈမီး လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ဝႆႉ ဢၼ်မီးလၢႆၽၢႆႇလၢႆတၢင်း ဢၼ်ပႃး လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽိင်ႈထုင်း၊ ၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်း ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇ လူၺ်ႈထၢတ်ႈၶေးမီးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ယႃႈၶႃႈႁဵပ်းၼႆႉ ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းၸိုင် ၸၢင်ႊၵုမ်းထိင်းလႆႈ လွင်ႈၽႄႈလၢမ်း တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ လီလီသေ လူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်း လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ ဢေႇသုတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလိူဝ်ႁႅင်းလႄႈ လွင်ႈပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် ယႃႈၶႃႈႁဵပ်းလိူဝ်ႁႅင်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း S. sclerotiorum ဢၼ်ၶၢမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးသေ မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼိူဝ် တူဝ်မီးၸႂ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈယိူင်းဢၢၼ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လွင်ႈႁႃလၢႆးတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ လူႉလႅဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး လွင်ႈဢၼ် လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းယဝ်ႉ။
ထၢတ်ႈ Polyamines (PAs) မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢတ်ႈ ပူႇထရႅတ်ႉသိၼ်ႇ၊ ထၢတ်ႈသပႄႇရီႇမီႇတီႇၼိၼ်ႇ၊ ထၢတ်ႈသပႄႇရီႇမီႇၼီႇ လႄႈ ထၢတ်ႈၶႃႇတႄႇဝႃႇရီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းပဵၼ် တၢင်းလိူၵ်ႈဢၼ်လီ တႃႇတေၶႄႉၶဵင်ႇ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းလိၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလူတ်းယွမ်းလႆႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း ဢၼ်မီးၽေးၶဵၼ်ၼၼ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈ (Nehela et al., 2024; Yi20, 2)။ တီႈတူၼ်ႈဢၼ်သုင်ၼၼ်ႉ၊ PAs ၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼ်ႂးတၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်းတၢင်းၼမ် ဢိၵ်ႇပႃး၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇလႆႈမၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ၊ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄသႄး(လ်)၊ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ၊ လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉတွပ်ႇၸူး လွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသၢႆၸ်ႂလႄႈ ဢၼ်မီးသၢႆၸ်ႂ(Killiny and Nehela, 2020) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢတ်ႈဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ ဢွၵ်းဢေႃ၊ ၸွႆႈထႅမ် ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ (ROS)၊ ထိင်းသိမ်း လွင်ႈထၢတ်ႈ redox homeostasis (Nehela and Killiny, 2023)၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ (Romero et al., 2018)၊ ၵုမ်းထိင်းပၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈထၢတ်ႈလၢႆလၢႆဢၼ် (Nehela လႄႈ Killiny, 20)၊ ၶိလိၼ်ႇၼီႇ၊ 2019)၊ ပူၵ်းပွင် လွင်ႈၶၢမ်ႇလႆႈဢၼ်လႆႈမႃးၸွမ်းပိူင်(SAR)၊ လႄႈ ၵုမ်းထိင်းလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶွင်တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ မူင်ႈမႅင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်(ၼေႇႁႄႇလႃႇလႄႈ ၶိလိၼ်ႇၼီႇ၊ 2020၊ ဢႃႇသီႇၸႃႇလႄႈတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ 2022၊ ၶျႃႇဝူဝ်ႇၼိၵ်ႉ၊ 2022) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈလႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶွင် PAs ၼ်ႂးလွင်ႈႁႄႉၵင်ႈတူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူၼ်ႈမႆႉ၊ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် လႄႈ ငဝ်းလၢႆးသိုင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼၼ်ႉသေ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ PA ဢၼ်မီးၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ထၢတ်ႈပႃႇလီႇဢူဝ်ႇၼီႇထိၼ်ႇ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ (Killini and Nehela, 2020) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
L-ornithine ၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ် လွင်ႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ တေယႂ်ႇမႃး လႄႈ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး တင်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉဝႃႈ ၼႂ်းၶဝ်ႈ (Oryza sativa) ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈဢေႃးၼိတ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႊၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း လွင်ႈၶိုၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈၼၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ (Liu et al., 2018)၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း L-ornithine ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈၼွၵ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၶၢမ်ႇလႆႈ လွင်ႈႁႅင်ႈ ၼႂ်းၽၵ်းၵၢတ်ႇ (Beta vulgaris) ၼၼ်ႉ တိူဝ်းတွၼ်းမႃး လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၶီၸႂ် ၵိူဝ် ၼႂ်းၽၵ်းၵၢတ်ႇ (Allium Cepa) ၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ရူဝ်ႇၶျႃႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း 2012)။ ၼႃႈတီႈဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၶွင် L-ornithine ၼ်ႂးလွင်ႈႁႄႉၵၢင်ႈလွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸ်ႂၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၵွပ်ႈလွင်ႈၶဝ်ႈပႃးၶွင်မၼ်းၼ်ႂးလွင်ႈၸုတုမ် proline ၼ်ႂးတူၼ်ႈဢၼ်လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈမူၼ်ႉမႄးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ပီႇၸႃႉဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈထၢတ်ႈပရူဝ်ႇလိၼ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ပီႇၸႃႉ ဢူဝ်ႇၼီႇထိၼ်ႇ တႄႇလ်တႃႇဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇထရၢၼ်ႇၾႄးရႅတ်ႉ (delta-OAT) လႄႈ ပရူဝ်ႇလိၼ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼေႇသ်(ProDH1 လႄႈ ProDH2) ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉလႆႈတၢင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼ်ႂးလွင်ႈႁႄႉၵၢင်ႈၶွင် Nicotiana benthamiana လႄႈ Arabidopsis thaliana ဢၼ်ၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်တၢင်း Pse ဢၼ်ဢမ်ႇၸ်ႂႈတူဝ်ၶၢမ်ႇငဝ်ႈမၼ်း(Pse) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢႆႇသူဝ်ႇ 2012)။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး ႁဵပ်းဢူဝ်ႇၼီႇထိၼ်ႇ တီႇၵႃႇပၢၵ်ႉသီႇလႅတ်ႉ (ODC) (Singh et al., 2020)။ ယိူင်းဢၢၼ်း ODC ၶွင် ၽူႇသႃႇရီႇယမ်ႇ ဢွၵ်ႇသီႇသပႃးရမ်ႇ f. sp. lycopersici ဢၼ်လတ်းၽၢၼ်ႇ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ တူဝ်ၶၢမ်ႇငဝ်ႈ (HIGS) ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢင်းပဵၼ် Fusarium wilt ၼၼ်ႉ တိူဝ်းလိူဝ်မႃး တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ (Singh et al., 2020) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ၊ ၼႃႈတီႈဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၶွင်လွင်ႈၸ်ႂႉတိုဝ်း exogenous ornithine ဢၼ်ၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်တၢင်း လွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသၢႆၸ်ႂ မိူၼ်ၼင်ႇ phytopathogens ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉလီလီ။ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၶွင် ornithine ၼိူဝ်လွင်ႈၶၢမ်ႇလႆႈတၢင်းပဵၼ်လႄႈ လွင်ႈၵွင်ႉၵႆႇၵၼ်တၢင်း ပၢႆးထၢတ်ႈသၢႆၸ်ႂလႄႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃးဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးတူဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပႆႇလႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝႆႉတၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈပွင်ႇၸႂ်လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၶွင် လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် S. sclerotiorum ၶွင်ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၼၼ်ႉ လမ်ႇလွင်ႈတွၼ်ႈတႃႇလွင်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇၶွင်လွၵ်းလၢႆးၵုမ်းထိင်းဢၼ်မီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇတေႁူႉႁၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ၶွင် diamine L-ornithine ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းလွင်ႈယုၵ်ႉမုၼ်း လွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈလႄႈ လွင်ႈၶၢမ်ႇလႆႈ တူၼ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် Sclerotinia sclerotiorum ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈထၢင်ႇဝႃႈ လိူဝ်သေႁဵတ်းႁ်ႂႈ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈၶွင်တူၼ်ႈဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ တိူဝ်းတွၼ်းမႃးယဝ်ႉ၊ L-ornithine ၼႆႉၵေႃႈ လဵၼ်ႈပဵၼ်တွၼ်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇတေထိင်းသိမ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ redox ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈတၢင်ႇၼႄဝႃႈ လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈၶွင် L-ornithine ၼႆႉမၼ်းၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တၢင်း လွင်ႈၵုမ်းထိင်းၶွင် လွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈ ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈၵဝ်းၸွမ်း လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်/လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ႁဵပ်းလႄႈ ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်းဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈသွင်ဢၼ်ၶွင် L-ornithine ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇလွၵ်းလၢႆးဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း တႃႇလူတ်းယွမ်းလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၶွင် ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉဢၼ်ၵႆႉပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၶၢမ်ႇလႆႈ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ႁဵပ်းဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊၸွႆႈထႅမ် တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ လူႉလႅဝ်သေ ၵုမ်းထိင်းလႆႈ မူင်ႈမႅင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ လူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။
ၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ပဵၼ် ၵိၸႃႇ 3 (Phaseolus vulgaris L. cv. ၵိၸႃႇ 3) ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် တႃႇၸၢမ်းတူၺ်း။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ၼႂ်းသူၼ် (FCRI) သုၼ်ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ (ARC) မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ 5 ၸိူဝ်ႉ ၼႂ်းဢုမ်ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ (တၢင်းယၢဝ်းတၢင်းၼႂ်း 35 cm, တၢင်းလိုၵ်ႉ 50 cm) ဢၼ်တဵမ်ဝႆႉ လိၼ်ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် S. sclerotiorum ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးႁိူၼ်းမၢၼ်ႇ (25 ± 2 °C, လွင်ႈမိုၵ်းမၢၵ်ႇ 75 ± 1%, 8 h လႅင်း/16 h လပ်းသိင်ႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ 7–10 ဝၼ်း (DPS) ၼၼ်ႉ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉ ႁႂ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ႁႂ်ႈၵိုတ်းဝႆႉ တူၼ်ႈမႆႉ သွင်တူၼ်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇမိူၼ်ၵၼ် လႄႈ မႂ်ဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ တဵမ်ထူၼ်ႈ သၢမ်တူၼ်ႈ ၼႂ်းဢုမ်ၼိုင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉၵွႆး။ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းဢုမ်ၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း လႆႈပၼ်ၼမ်ႉ သွင်ဝူင်ႈၼိုင်ႈပွၵ်ႈသေ လႆႈပၼ်ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ ၵူႈလိူၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ ၶၼ်ဢၼ်ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉ တႃႇၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ပၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇတေႁၢင်ႈႁႅၼ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ L-ornithinediamine ဢၼ်မီး 500 mg/L (ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ (+)-(S)-2,5-တၢႆႇယႃႇမိၼ်ႇၼူဝ်ႇပႅၼ်ႇတၢၼ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ၊ သိၵ်ႊမႃႇ-ဢႄးလ်တရိတ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼမ်ႉယႃႈယႃဢၼ်သိမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ယွမ်ႉသီသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႅပ်ႈၵႅပ်ႈမၼ်း လႆႈၸၢမ်းတူၺ်း ထၢတ်ႈ L-ornithine ဢၼ်မီးၼႂ်း ထၢတ်ႈ L-ornithine ၼၼ်ႉ 6 ၸၼ်ႉ (12.5၊ 25၊ 50၊ 75၊ 100၊ 125 mg/L) ၼႂ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉဢၼ်ၸႅတ်ႈဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ (Mock) လႄႈ ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး “Rizolex-T” ဢၼ်ပဵၼ်ၽွင် ဢၼ်ၸၢင်ႈယမ်းလႆႈ 50% (toclofos-methyl 20% + thiram 30% ၊ ႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်လီ။ ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး “Rizolex-T” ၼၼ်ႉ လႆႈၸၢမ်းတူၺ်း ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ် ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း 5 ဢၼ် (2၊ 4၊ 6၊ 8 လႄႈ 10 mg/L) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူဝ်ယၢင်ႇ တူၼ်ႈထူဝ်ႇ လႄႈ ၽွင်ထူဝ်ႇ ဢၼ်ၼႄပၼ် ၾၢင်ႁၢင်ႊ ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇ (လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်: 10–30%) ၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်မႃးတီႈ သူၼ်ႁႆႊၼႃး တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် လႆႈႁူႉၸွမ်း ၸိူဝ်ႉၽၼ်း/ၸိူဝ်ႉၽၼ်း (ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၵိၸႃႇ 3) သေတႃႉ တၢင်ႇၸိူဝ်း ပိူင်လူင်မၼ်း ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၵၢတ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈယႃ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ ႁၢႆႇပႃႇၶလူဝ်ႇရၢႆႉ 0.5% သေ သုၵ်ႈသီပၼ် ၽိဝ်ၼႃႈမၼ်း တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 3 မိၼိတ်ႉ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်ၸႅတ်ႈဝႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ သုၵ်ႈပၼ်လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၽဝ်ႇသေ ဢဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ သုၵ်ႈႁႂ်ႈႁႅင်ႈ ႁႂ်ႈၼမ်ႉဢၼ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢင်ႇၵႃႇ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ တႅပ်းပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်ပွတ်း တီႈၼႂ်းၵၢင် (ၼႂ်းၵႄႈ တိတ်ႉသျူး ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီလႄႈ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်) သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ ၼိူဝ် ဢႃႇလူး dextrose agar (PDA) သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ တီႈ 25 ± 2 °C လူၺ်ႈ 12 h light/12 h dark cycle တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 5 ဝၼ်း တႃႇတေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ် sclerotia ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆး mycelial tip ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁဵပ်းဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽိင်ႈဢၼ်လေႃးၵၼ်ဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ မူတ်းသႂ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵပ်းဢၼ်မူတ်းသႂ်ဝႆႉႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢိင်ၼိူဝ် ၽၢင်ႁၢင်ႊပိူင်ၽၢင်ၽိင်ႈထုင်းမၼ်းသေ ဝႆးၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈပဵၼ် S. sclerotiorum ဢိင်ၼိူဝ် ၽၢင်ႁၢင်ႊဢၼ်ဢဝ်မၢၼ်ႇတူၺ်းဢၼ်လဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉႁင်းၶေႃဢၼ်မူတ်းသႂ်တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇထတ်းတူၺ်းတွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ၼိူဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းထူဝ်ႇဢၼ်ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်လႆႈ ဢၼ်ပဵၼ် Giza 3 ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတေႁူပ်ႉထူပ်း ၶေႃႈထၢင်ႇထိူမ်ၶွင် Koch ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ် S. sclerotiorum ဢၼ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ (ဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉ #3) ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈထႅင်ႈ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၶပ်ႉၸႅၼ်ႇ ၶွပ်ႇဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇၼႂ်း (ITS) ဢၼ် White et al., 1990 ၶဝ် လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼၼ်ႉ၊ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ ၼႂ်းၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ် ဢႃႇလူး (PDB) သေ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ တီႈ 25 ± 2 °C တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 5-7 ဝၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵပ်း mycelium ၼၼ်ႉ ၵဵပ်းႁွမ်သေ ၶူၼ်းၶဝ်းၸွမ်း ၽႃႈၶီႈဝူဝ်းသေ ဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ သုၵ်ႈပၼ်သွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဢဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ ႁႅင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸီႇၼူမ်း DNA ၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း ႁဵပ်း/မႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃး Quick-DNATM (Kuramae-Izioka, 1997; Atallah လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ 2022, 2024) သေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵူႈပရၢႆႇမႃႇ ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ITS1/ITS4 သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈ rDNA ITS ၼၼ်ႉ ယႂ်ႇမႃး ( တၢင်းယႂ်ႇ ဢၼ်မုင်ႈမွင်းဝႆႉ : 540 bp ) ( Baturo-Ciesniewska et al., 2017 ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင် PCR ဢၼ်မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈသူင်ႇပၼ် တႃႇတေၸႅၼ်ႇၶပ်ႉ (ၶွမ်ႇပၼီႇ ပၢႆးၸၢင်ႊသၢႆၸႂ် ဝဵင်းပႅၵ်ႉၵိင်း ဢေႃးၵီႇ တိင်းသျိင်ႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ITS rDNA ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇၶပ်ႉၸႅၼ်ႇဝႆႉသွင်ၽၢႆႇဢၼ်ၸ်ႂႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆးၶၵ်ႉတွၼ်ႈ Sanger ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်မႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်မႂ်ႇသုတ်း ဢၼ်မီးတီႈ GenBank လႄႈ သုၼ်ၵၢင်ၶေႃႈမုၼ်း ပၢႆးၸၢင်ႊလွင်ႈသၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NCBI, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/) ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ BLASTn ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၶေႃႈထၢမ်ၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တၢင်း ၸိူဝ်ႉၽၼ်း/ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ S. sclerotiorum တၢင်ႇၸိူဝ်း 20 ဢၼ်ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်လိုၼ်းသုတ်း တီႈၼ်ႂး NCBI GenBank (လွၵ်းသဵၼ်ႈမၢႆၽိူမ်ႉထႅမ် S1) ဢၼ်ၸ်ႂႉတိုဝ်း ClustalW ၼ်ႂးပိူင်ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ႈ ပီႇၸႃႉဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးၶွင်မေႃႇလီႇၵျူး(MEGA-11၊ ပိူင် 11)(Kumar et al., 20) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးၼၼ်ႉလႆႈႁဵတ်းဝႆႉလူၺ်ႈလွင်ႈၸ်ႂႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆးဢၼ်လႅပ်ႈပဵၼ်လႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းလႄႈ ပိူင်တႅၼ်းတီႈ ၼယူးၵလီးယႅတ်ႉဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းလႆႈၶၢဝ်းယၢမ်းတၢင်းမူတ်း(Nei and Kumar, 2000) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉဢၼ်မီး လွင်ႈလႅပ်ႈတေပဵၼ် တူၼ်ႈမႆႉ သုင်သုတ်းၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ။ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်တေႇတင်ႈ တႃႇၵၢၼ်သွၵ်ႈႁႃ ၶေႃႈမုၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မီး လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ log ဢၼ်သုင်လိူဝ် ၼႂ်းၵႄႈ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ႁူမ်ႈႁွမ်း ႁိမ်းႁွမ်း (NJ) (Kumar et al., 2024) လႄႈ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈ ၽဵင်ႇပဵင်း သုင်သုတ်း (MP) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉ NJ ၼႆႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈမႃး လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆး တၢင်းၵႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူႈဢၼ် ဢၼ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်ဢၼ် ၶိုၼ်းလႆႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ (Nei and Kumar, 2000) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ မႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃး ၶွင် L-ornithine လႄႈ ယႃႈယႃၶႃႈမႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃး “Rizolex-T” ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်လွၵ်းလၢႆး ဢႃႇၵႃႇ ၽႄႈၸွတ်ႇသေ တႅပ်းတတ်း ၼႂ်းတူဝ်ထူပ်း။ လၢႆးႁဵတ်း - ဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈယႃ L-ornithine ဢၼ်မီးၼႂ်းသတၵ်ႉ (500 mg/L) ၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးလေႃးၵၼ်တင်း ၼမ်ႉယႃႈယႃ PDA 10 ml လီလီသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း တီႈသုတ်း 12.5, 25, 50, 75, 100 လႄႈ 125 mg/L ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း “Rizolex-T” (2, 4, 6, 8 လႄႈ 10 mg/L) ဢၼ်မီး 5 ၸၼ်ႉ လႄႈ ၼမ်ႉဢၼ်ၸႅတ်ႈဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၵုမ်းထိင်း။ ဝၢႆးသေ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်မၼ်း ပဵၼ်ၵွၼ်ႈမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽိင်ႈငႄႈ Sclerotinia sclerotiorum ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉမႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 4 mm ၼၼ်ႉ လႆႈသူင်ႇၵႂႃႇတီႈ ၵၢင် Petri dish သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ တီႈ 25±2°C တေႃႇထိုင် mycelium ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ၽိင်ႈထုင်း Petri တင်းမူတ်းယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈမၢႆဝႆႉ လွင်ႈႁဵပ်းယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼပ်ႉသွၼ်ႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈယႂ်ႇသုင် ၶွင် S. sclerotiorum လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း 1:
လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းႁဵတ်းထႅင်ႈ သွင်ပွၵ်ႈသေ တႃႇၸုမ်းၵုမ်းထိင်း/ၸၢမ်းတူၺ်း ၼိုင်ႈၸုမ်းလႂ် မီးတူဝ်မိူၼ် ပၢႆးၸႂ် 6 ဢၼ် လႄႈ တႃႇတူဝ်မိူၼ် ပၢႆးၸႂ် ၼိုင်ႈဢၼ်လႂ် မီး 5 ဢုမ် (တူၼ်ႈမႆႉ ၼိုင်ႈဢုမ် 2 တူၼ်ႈ) ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ပႆၢးၸႂ်ၵူႈဢၼ်ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇထတ်းသၢင်တူၺ်းသွင်ပွၵ်ႈ (လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ပႆၢးသၢင်ႈသွင်ဢၼ်) တႃႇတေမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းတႅတ်ႈတေႃး၊ ယုမ်ႇယမ်လႆႈ လႄႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိုၼ်းလႆႈ ၶေႃႈတွပ်ႇလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးထတ်းသၢင် လွင်ႈၶိုၼ်းတူၺ်း ပရူဝ်ႇပီႇ တႃႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်း (IC50) လႄႈ IC99 (Prentice, 1976) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇတေထတ်းသၢင်တူၺ်း လွင်ႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ L-ornithine ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးႁိူၼ်းမၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း ၼႂ်းဢုမ်သွင်ပွၵ်ႈထပ်းၵၼ်။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း ဢဝ်လိၼ်သၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸိူဝ်ႉမႅင်း (3:1) ၼၼ်ႉ တဵမ်ဝႆႉ ၼႂ်းဢုမ်သေ ဢဝ်ၽိင်ႈငႄႈ S. sclerotiorum ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉမႂ်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ သမ်းပၼ်ယဝ်ႉ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉႁင်းၶေႃၶွင် S. sclerotiorum (ဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉႁင်းၶေႃ #3) ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈလူၺ်ႈလွင်ႈတတ်းဢွၵ်ႇ sclerotium ဢၼ်ၼိူင်ႈပဵၼ်ၶိုင်ႈသေ ဢဝ်ၼႃႈမၼ်းတမ်းဝႆႉၼိူဝ် PDA လႄႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉတီႈ 25°C တီႈဢၼ်လပ်းသိင်ႇတႃႇသေႇ (24 h) တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 4 ဝၼ်း တွၼ်ႈတႃႇတေ တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈ mycelial ယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ် agar plugs ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 5 mm သီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၸဵင်ႇၼႃႈသေ သမ်းပၼ် လူၺ်ႈ ၶဝ်ႈသၢၼ်လႄႈ ၶဝ်ႈသၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်း 100 g (1:1, v/v) သေယဝ်ႉ ၵွၵ်းၼမ်ႉတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉတီႈ 25 ± 2 °C ၽၢႆႇတႂ်ႈ 12 h light/12 h dark daysler cycle တႃႇတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ scotiler daysler တႃႇ 5 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၵွၵ်းၼမ်ႉ တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးလေႃးၵၼ် ႁႂ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၵွၼ်ႇပႆႇသႂ်ႇလိၼ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢၼ်ၶူၼ်းလေႃးၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ 100 ၵရမ်ႇ သႂ်ႇၼႂ်းဢုမ်ၼိုင်ႈဢၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် တေမီးၼမ်မႃးတႃႇသေႇ။ ဢုမ်ဢၼ်သမ်းယႃႈယႃဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉပၼ်ႁႂ်ႈႁဵပ်းယႂ်ႇမႃးသေ ဢဝ်ဝႆႉၼႂ်းႁွင်ႈမၢၼ်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 7 ဝၼ်း။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ၵိၸႃႇ 3 ၸိူဝ်ႉၽၼ်း 5 ၸိူဝ်ႉ ၼႂ်းဢုမ်ၼိုင်ႈဢုမ်။ တွၼ်ႈတႃႇ ဢုမ်ဢၼ်ဢဝ် L-ornithine လႄႈ ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း Rizolex-T သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸိူဝ်ႉမႅင်းၼၼ်ႉ ၸူမ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ပႃး ထၢတ်ႈသွင်ဢၼ် ဢၼ်မီး IC99 ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း မွၵ်ႈ 250 mg/L လႄႈ 50 mg/L ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း သွင်ၸူဝ်ႈမူင်းသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်လူမ်းႁႅင်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်း ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၼၼ်ႉ ၸူမ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉဢၼ်ၸႅတ်ႈဝႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ 10 ဝၼ်းယဝ်ႉ ၵွၼ်ႇပႆႇပၼ်ၼမ်ႉ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မူတ်းသႂ် ၼႂ်းဢုမ်ၼိုင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင်မၼ်း သွင်တူၼ်ႈၵူၺ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တႃႇတေမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေၸပ်းတၢင်းပဵၼ် S. sclerotiorum ၼၼ်ႉ တူၼ်ႈတူၼ်ႈထူဝ်ႇ ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမိူၼ်ၵၼ် (10 ဝၼ်း) ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတႅပ်းတီႈသွင်တီႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈတႅပ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸိူဝ်ႉမႅင်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၶူၼ်းလေႃးၵၼ်ဝႆႉ မွၵ်ႈ 0.5 g ၼၼ်ႉ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းႁွႆးၸဵပ်းၵူႈတီႈတီႈသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် လွင်ႈမိုၵ်းယမ်းသုင် တႃႇႁႂ်ႈတၢင်းပဵၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈဢၼ်ၵုမ်းထိင်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၸဵပ်းမိူၼ်ၵၼ်သေယဝ်ႉ ဢဝ်ၽွင်ၽိတ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း၊ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈထုၵ်ႇၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ မႃးလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉၼႂ်းႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉသေ ထိင်းသိမ်းဝႆႉ တႂ်ႈလွင်ႈမိုၵ်းယမ်းသုင် တွၼ်ႈတႃႇတေႁဵတ်းမိူၼ် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတၢင်းပဵၼ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေမိူၼ်ၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၸုမ်းယူတ်းယႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၢႆးယူတ်းယႃ - ဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈယႃ L-ornithine (250 mg/l) ဢမ်ႇၼၼ် ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း Rizolex-T (50 mg/l) ဢၼ်မီးၼမ်ႉ 500 မီႇလီႇလီႇတႃႇ ၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈပၼ် တူၼ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်သေ ၶိုၼ်းႁဵတ်းပၼ် 3 ပွၵ်ႈ ၵႄႈၵၢင် 10 ဝၼ်း။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉ လူၺ်ႈယႃႈယႃ placebo ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်ၸႅတ်ႈဝႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမူင်ႈမႅင်း 500 ml သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈပၼ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈယူတ်းယႃတင်းမူတ်းၼႆႉ ႁဵတ်းဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးႁိူၼ်းမၢၼ်ႇ (25 ± 2°C, 75 ± 1% လွင်ႈမိုၵ်းမၢၵ်ႇ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်၊ လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းသၢႆလႅင်း 8 h လႅင်း/16 h လပ်းသိင်ႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢုမ်တင်းမူတ်း လႆႈပၼ်ၼမ်ႉ ၵူႈသွင်ဝူင်ႈသေ ဢဝ်ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ NPK ဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် (20-20-20, ဢၼ်ပႃး 3.6% သႃႇလ်ၾႃႇ လႄႈ TE microelements; Zain Seeds, Egypt) ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်း 3–4 g/l လူၺ်ႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် တႃႇၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလီမႃး ၵူႈလိူၼ်။ သင်ဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈဝႆႉထႅင်ႈၸိုင်၊ မႂ်ဢၼ်ယႂ်ႇမႃးတဵမ်ထူၼ်ႈ(မႂ်ထူၼ်ႈသွင်လႄႈထူၼ်ႈသၢမ် လုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်)ၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်မႃးတီႈ လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးသၢႆၸ်ႂၵူႈဢၼ်ဢၼ်မိူဝ်ႈ 72 h ဝႆးသေလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈယဝ်ႉ(hpt)၊ ႁဵတ်းႁ်ႂႈပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်၊ ႁူမ်ႈၵၼ်လႄႈ သိမ်းဝႆႉတီႈ -80 °C တွၼ်ႈတႃႇလွင်ႈထတ်းသၢင်ႈထႅင်ႈ၊ ဢိၵ်ႇပႃး၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလႆႈမၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ၊ ၼ်ႂးလွင်ႈတဵၵ်းတဵင်ၶွင် histopizy ၼ်ႂးပွတ်းတွၼ်ႈ၊ လႄႈ ထၢတ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ လႄႈ လွင်ႈၼႄၸိူဝ်ႉၽၼ်း။
လွင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် မူင်ႈမႅင်းၶဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇထတ်းသၢင်တူၺ်း ၵူႈဝူင်ႈ 21 ဝၼ်း ဝၢႆးသေ သမ်းယႃႈယႃယဝ်ႉ (dpi) လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တၢင်းတႅၵ်ႈ 1–9 (လွၵ်းတမ်းၽိူမ်ႉထႅမ် S2) ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် တၢင်းတႅၵ်ႈ Petzoldt လႄႈ Dickson (1996) ဢၼ် Teran et al မူၼ်ႉမႄးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (2006)။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း တူၼ်ႈမႆႉ လႄႈ ၵိင်ႇမႆႉ တူၼ်ႈထူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈထတ်းတူၺ်း တႄႇဢဝ် တီႈဢၼ် သမ်းယႃႈယႃ ၼၼ်ႉ တႃႇတေ ၸွမ်းတူၺ်း လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶွင် ႁွႆးၸဵပ်း ၸွမ်း ၵွၼ်ႈ လႄႈ ၵွၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း တၢင်းၵႆ တီႈဢၼ်ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တီႈဢၼ်သမ်းယႃႈယႃ တေႃႇထိုင် တီႈဢၼ်ၵႆလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸွမ်းတူၼ်ႈမႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵိင်ႇမႆႉၼၼ်ႉသေ လႆႈပၼ်ၶေႃႈမုၼ်း 1–9 ဢိင်ၼိူဝ် တီႈဢၼ်ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉသေ တီႈၼၼ်ႉ (1) ၼႄဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ႁိမ်းတီႈဢၼ်သမ်းယႃႈယႃၼၼ်ႉလႄႈ (2–9) ၼႄဝႃႈ ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလွႆးလွႆး ၼႂ်းတၢင်းယႂ်ႇႁွႆးၸဵပ်း a/interoulong S2) ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်တၢႆ 2 သေ လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ၶွပ်ႇတၢင်းပဵၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ (AUDPC) ၼၼ်ႉ လႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်တၢႆ (Shaner and Finney, 1977) ဢၼ်လႆႈ မူၼ်ႉမႄးဝႆႉ တႃႇ လွင်ႈႁႅင်ႈၽိူၵ်ႇ ၶွင် ထူဝ်ႇၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ (Chauhan et al., 2020) ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း 3:
တီႈဢၼ် Yi = တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း ti ၼၼ်ႉ Yi+1 = တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၼႃႈ ti+1, ti = ၶၢဝ်းယၢမ်းတႅၵ်ႈပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (ၼႂ်းဝၼ်း) ti+1 = ၶၢဝ်းယၢမ်းတႅၵ်ႈထႅင်ႈ (ၼႂ်းဝၼ်း) n = ႁူဝ်ၼပ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်လႆႈပႂ်ႉတူၺ်း တင်းမူတ်း။ လွင်ႈတူၼ်ႈထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ယႂ်ႇသုင် ဢၼ်ပႃး တၢင်းသုင်တူၼ်ႈ (cm)၊ တၢင်းၼမ်ၵိင်ႇမႆႉ ၼိူင်ႈတူၼ်ႈ လႄႈ တၢင်းၼမ်မႂ် တူၼ်ႈၼိူင်ႈတူၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမၢႆတွင်းဝႆႉ ၵူႊဝူင်ႈ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 21 ဝၼ်း တီႈၼ်ႂးလွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးသၢႆၸ်ႂတၢင်းမူတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်း တူဝ်မိူၼ် ပၢႆးၸႂ် ၵူႊဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းဢဝ် တူဝ်ယၢင်ႇ မႂ်မႆႉ (မႂ်မႆႉ ဢၼ်ယႂ်ႇမႃး တဵမ်ထူၼ်ႈ တီႈသွင် လႄႈ တီႈသၢမ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽၢႆႇၼိူဝ်) မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 45 ဝၢႆးသေ ယူတ်းယႃယဝ်ႉ (ဝၢႆးသေ ယူတ်းယႃ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း 15 ဝၼ်း) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူၼ် ပၢႆးၸႂ် ၼိုင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢုမ်ႁႃႈဢုမ် (ၼိုင်ႈဢုမ်လႂ် တူၼ်ႈသွင်တူၼ်ႈ)။ တိတ်ႉသျူးဢၼ်ယွမ်ႉသီဝႆႉၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 500 mg ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇထွင်ဢွၵ်ႇ သီဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇထၢတ်ႈသၢႆလႅင်း (ၶရူဝ်ႇရူဝ်ႇၾိၼ်ႇ a၊ ၶရူဝ်ႇရူဝ်ႇၾိၼ်ႇ b လႄႈ ၶႃႇရူဝ်ႇတီႇၼွႆႉ) ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉတဵင်း 80% တီႈ 4 °C ၼႂ်းတီႈလပ်းသိင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ 24 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ တူဝ်ယင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းသုၼ်ၵၢင်သေ ၵဵပ်းဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်ၼိူဝ်မၼ်း တွၼ်ႈတႃႇတႅပ်းတတ်း လွင်ႈပႃးထၢတ်ႈၶဵဝ် a ၊ ထၢတ်ႈၶဵဝ် b လႄႈ ၶႃႇရူဝ်ႇတီႇၼွႆႉ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းမၼ်း လူၺ်ႈလွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈထတ်းသၢႆလႅင်း UV-160A (Shimadzu Corporation မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ) ၸွမ်းၼင်ႇလွၵ်းလၢႆးၶွင် (Lichtebaring the3sunthaler ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းႁွၼ် (A470၊ A646 လႄႈ A663 nm) ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ၶေႃႈၼမ်းၶွင် ယႃႈယွမ်ႉဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလူၺ်ႈသၢႆလႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇလူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်တၢႆပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ 4–6 ဢၼ် Lichtenthaler (1987) မွၵ်ႇၼႄဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေႁဵတ်းလွင်ႈမူၼ်ႉမႄးယဝ်ႉ 72 h (hpt) ၼၼ်ႉ၊ မႂ်မႆႉ(မႂ်မႆႉဢၼ်ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးတဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈသွင်လႄႈထူၼ်ႈသၢမ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်) ၼၼ်ႉလႆႈၵဵပ်းႁွမ်မႃးတီႈ လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးသၢႆၸ်ႂၵူႈဢၼ်ဢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်တီႈယူႇၶွင် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇပႃႇရူဝ်ႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ(H2O2) လႄႈ superoxide anion (O2•−) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူၼ် ပၢႆးၸႂ် ၼိုင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢုမ်ႁႃႈဢုမ် (ၼိုင်ႈဢုမ်လႂ် တူၼ်ႈသွင်တူၼ်ႈ)။ လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸႂ်ၵူႈဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇထတ်းသၢင်တူၺ်းပဵၼ်တူဝ်မိူၼ်ၵၼ် (လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸၢင်ႊသွင်ဢၼ်) တွၼ်ႈတႃႇတေမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းတႅတ်ႈတေႃး၊ ယုမ်ႇယမ်လႆႈလႄႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိုၼ်းလႆႈၶွင်လွၵ်းလၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ H2O2 လႄႈ O2•− ၼႆႉ လႆႈတႅပ်းတတ်း လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း 0.1% 3,3′-တၢႆႇဢႃႇမီႇၼူဝ်ႇပႅၼ်ႇၸီႇတိၼ်ႇ (DAB; သိၵ်ႊမႃႇ-ဢႄးလ်တရိတ်ႉ၊ (2004) လႄႈ ဢႃႇတမ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ (1989) ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးဢိတ်းဢွတ်း။ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ H2O2 ပဵၼ်တီႈယူႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် DAB 0.1% ၼႂ်း 10 mM Tris buffer (pH 7.8) ၼၼ်ႉ ၸိုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်း ႁွင်ႈႁၢမ်းလူမ်းသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ တီႈတၢင်းမႆႈၼႂ်းႁွင်ႈ ၼႂ်းသၢႆလႅင်း တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 60 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်မီး 0.15% (v/v) TCA ၼႂ်း 4:1 (v/v) ဢီႇတၼေႃးလ်:ၶလူဝ်ႇရူဝ်ႇၾူမ်း (ၶွမ်ႇပၼီႇယႃႈယႃ လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ပၢႆးယႃႈယႃ ဢႄးလ်ၵွမ်ႇႁူဝ်ႇရီႇယႃႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် ဝႅၼ်ႇပႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ထၢတ်ႈပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ ၽွတ်ႉသႅတ်ႉ 10 mM (pH 7.8) ဢၼ်ပႃး 0.1 w/v % HBT ၼၼ်ႉ ၸိုမ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းႁွင်ႈႁၢမ်းလူမ်း တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ O2•− ပဵၼ်တီႈယူႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းသၢႆလႅင်း ဢၼ်မီးတၢင်းမႆႈၼႂ်းႁွင်ႈ 20 min ယဝ်ႉ ဢဝ်သီၶဵဝ် မိူၼ်ၼင်ႇပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉသေ ဢဝ်သၢႆလႅင်း လႅင်းပၼ် တေႃႇထိုင် သီၶဵဝ်/သီၶဵဝ်လမ် ဢွၵ်ႇမႃး။ လွင်ႈႁႅင်းသီၶဵဝ် (မိူၼ်ၼင်ႇ ၶေႃႈၼႄ H2O2) ဢမ်ႇၼၼ် သီသွမ်ႇ-သီၶဵဝ် (မိူၼ်ၼင်ႇ ၶေႃႈၼႄ O2•−) ဢၼ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ImageJ (http://fiji.sc; ၶဝ်ႈတူၺ်းမိူဝ်ႈ 7 March 2024) ဢၼ်ပဵၼ် ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၾီႇၸီႇၼၼ်ႉသေ ထတ်းသၢင်တူၺ်းယဝ်ႉ။
မႃႇလူဝ်ႇၼီႇယႄႇလ်တီႇႁၢႆႉ (MDA; ဢၼ်ပဵၼ် ၶေႃႈမၢႆ လွင်ႈထၢတ်ႈၼမ်ႉၼၵ်း ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ) ၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်းၸွမ်းၼင်ႇ လွၵ်းလၢႆး Du လႄႈ Bramlage (1992) သေ မူၼ်ႉမႄးဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်း။ မႂ်မႆႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်မိူၼ် ပၢႆးၸႂ် ၵူႊဢၼ်ဢၼ် (မႂ်မႆႉ ဢၼ်ယႂ်ႇမႃး တဵမ်ထူၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် လႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽၢႆႇၼိူဝ်) ၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းၵၢၼ် 72 h (hpt) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူၼ် ပၢႆးၸႂ် ၼိုင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ႁႃႈဢုမ် (ၼိုင်ႈဢုမ် သွင်တူၼ်ႈ)။ လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸႂ်ၵူႈဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇထတ်းသၢင်တူၺ်းပဵၼ်တူဝ်မိူၼ်ၵၼ် (လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸၢင်ႊသွင်ဢၼ်) တွၼ်ႈတႃႇတေမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းတႅတ်ႈတေႃး၊ ယုမ်ႇယမ်လႆႈလႄႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိုၼ်းလႆႈၶွင်လွၵ်းလၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်း တိတ်ႉသျူးမႂ်လိၼ် 0.5 ၵရမ်ႇ တႃႇထွင်ဢွၵ်ႇ MDA ဢၼ်ပႃး ထရၢႆႉၶလူဝ်ႇရူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (TCA; MilliporeSigma, Burlington, MA, USA) 20% ဢၼ်ပႃး ထၢတ်ႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျီႇတူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ (BHT; Sigma-Aldrich, St. ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶေႃႈၼမ်း MDA ၼႂ်းၼမ်ႉဢၼ်လႆၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈတႅၵ်ႈသီ လူၺ်ႈလွင်ႈတႅၵ်ႈ လွင်ႈၸုပ်ႇဢဝ်တီႈ 532 လႄႈ 600 nm လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈတႅၵ်ႈသၢႆလႅင်း UV-160A (Shimadzu Corporation မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ) သေယဝ်ႉ ၼႄဝႆႉပဵၼ် nmol g−1 FW ၼႆယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇတေထတ်းသၢင်တူၺ်း လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ လႄႈ ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ ဢွၵ်းဢေႃၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဢဝ် မႂ်မႆႉ (မႂ်မႆႉဢၼ်ယႂ်ႇမႃးတဵမ်ထူၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်လႄႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်) တီႈ တူဝ်မိူၼ်ပၢႆးၸႂ်ၵူႈဢၼ်ဢၼ် မိူဝ်ႈ 72 h ဝၢႆးသေ လွင်ႈယူတ်းယႃ (hpt) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဵတ်းမိူၼ် ပၢႆးၸႂ် ၼိုင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢုမ်ႁႃႈဢုမ် (ၼိုင်ႈဢုမ်လႂ် တူၼ်ႈသွင်တူၼ်ႈ)။ တူဝ်ယင်ႇ ပၢႆးၸႂ် ၵူႊဢၼ်ၼႆႉ လႆႈထတ်းသၢင်တူၺ်း ပဵၼ်သွင်ဢၼ် (တူဝ်ယင်ႇ ပၢႆးၸၢင်ႊ သွင်ဢၼ်) ၼႆယဝ်ႉ။ မႂ်သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ထၢတ်ႈၼၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼမ်ႉသေ ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်သေ ၸ်ႂႉတိုဝ်းၵမ်းသိုဝ်ႈတွၼ်ႈတႃႇတႅပ်းတတ်း ဢႅၼ်ႇၸႆးမႅၵ်ႉ လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢႅၼ်ႇၸႆးမႅၵ်ႉ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈလွင်ႈဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ၊
ၽိၼ်ႇၼူဝ်ႇလိၵ်ႉ ဢၼ်ၸိုမ်းလႆႈ တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်း လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈထၢတ်ႈ Folin-Ciocalteu (Sigma-Aldrich, St. (1999)။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း ဢဝ် တိတ်ႉသျူးမႂ်မႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် homogenized မွၵ်ႈ 0.1 g ၼၼ်ႉ ဢဝ် methanol 20 ml 80% methanol သေ ထွၼ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းတီႈလပ်းသိင်ႇ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်းသေ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉဢၼ်ၼိူဝ်မၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇ 0.1 ml ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၶိူင်ႈထၢတ်ႈ Folin-Ciocalteu 0.5 ml (10%) မႃးလေႃးၵၼ်သေ ၶူၼ်းၶဝ်း 30 s သေ ဝႆႉၼႂ်းလပ်းသိင်ႇ 5 min ယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈ သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ၵႃႇပုၼ်ႇၼႅတ်ႉ 20% (Na2CO3; ၶွမ်ႇပၼီႇ ယႃႈယႃ လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ယႃႈယႃ Al-Gomhoria ဝဵင်း Cairo မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉ) 0.5 ml သႂ်ႇၼႂ်းလွတ်ႇ ၼိုင်ႈလွတ်ႇသေ ဢဝ်မႃးလေႃးၵၼ်လီလီသေ ဢဝ်ဝႆႉ တီႈမႆႈၼႂ်းႁွင်ႈ ၼႂ်းလပ်းသိင်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 1 ၸူဝ်ႈမူင်း။ ဝၢႆးသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶိူင်ႈထတ်းသၢႆလႅင်း UV-160A (ၶွမ်ႇပၼီႇ Shimadzu မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ) သေ တႅၵ်ႈတူၺ်း လွင်ႈၸုပ်ႇဢဝ် ၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉ တီႈ 765 nm ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶွၼ်ႈတုမ် ၽိၼ်ႇၼူဝ်ႇ ဢၼ်ၸိုမ်းလႆႈ တင်းမူတ်း ၼႂ်းတူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်း လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈတႅၵ်ႈ ၵႄႇလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (Fisher Scientific, Hampton, NH, USA) သေ ၼႄဝႆႉ ပဵၼ် မီႇလီႇၵရမ်ႇ ၵႄႇလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၼိုင်ႈၵရမ်ႇ ၼမ်ႉၼၵ်းမႂ်ႇ (mg GAE g-1 ၼမ်ႉၼၵ်းမႂ်ႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်းၼမ် ထၢတ်ႈၽလႅဝ်းၼွႆႉ ဢၼ်ၸိုမ်းလႆႈ တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်းၸွမ်းၼင်ႇ လွၵ်းလၢႆး Djeridane et al ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (2006) ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးဝႆႉဢိတ်းဢွတ်း။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း ဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈယႃ မီႇတႄႇၼေႃး ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉ 0.3 ml မႃးလေႃးၵၼ်တင်း ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢႃႇလူးၼိမ်ႇၶလူဝ်ႇရၢႆႉ 5% (AlCl3; (ၶွမ်ႇပၼီႇယႃႈယႃ လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ပၢႆးယႃႈယႃ Al-Gomhoria ဝဵင်းၵၢႆႇရူဝ်ႇ မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉ) သေ ဢဝ်မႃးလေႃးၵၼ်လီလီသေ ဢဝ်ဝႆႉတီႈ တၢင်းမႆႈၼႂ်းႁွင်ႈ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 30 မိၼိတ်ႉ ၼႂ်းတီႈလပ်းသိင်ႇ။ ဝၢႆးသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶိူင်ႈထတ်းသၢႆလႅင်း UV-160A (ၶွမ်ႇပၼီႇ Shimadzu မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ) သေ တႅၵ်ႈတူၺ်း လွင်ႈၸုပ်ႇဢဝ် ၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉ တီႈ 430 nm ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶွၼ်ႈတုမ် ၽလႅဝ်ၼွႆႉ ဢၼ်ၸိုမ်းလႆႈ တင်းမူတ်း ၼႂ်းတူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်း လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆး တႅၵ်ႈထတ်း ရူဝ်ႇတိၼ်ႇ (TCI America, Portland, OR, USA) သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် မီႇလီႇၵရမ်ႇ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တင်း ရူဝ်ႇတိၼ်ႇ ၼႂ်းၼိုင်ႈၵရမ်ႇ ၼမ်ႉၼၵ်းမႂ်ႇ (mg RE g-1 ၼမ်ႉၼၵ်းမႂ်ႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း တင်းမူတ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းမႂ်ထူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်း လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈထၢတ်ႈ ၼိၼ်ႇႁၢႆႇထရိၼ်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးဝႆႉ (Thermo Scientific Chemicals, Waltham, MA, USA) ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် လွၵ်းလၢႆး ဢၼ် Yokoyama လႄႈ Hiramatsu (2003) တၢင်ႇၼႄဝႆႉၼၼ်ႉသေ ဢၼ် Sun et al ၶဝ် မူၼ်ႉမႄးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (2006)။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း ဢဝ် pH 5.4 buffer သေ ထွင်ဢွၵ်ႇ တိတ်ႉသျူးလိၼ် 0.1 g သေ ၼမ်ႉဢၼ်ၼိူဝ်လိၼ် 200 μL ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၼိၼ်ႇႁၢႆႇထရိၼ်ႇ 200 μL (2%) လႄႈ ပၢႆႇရီႇတဵင်း 200 μL (10%; Spectrum Chemical၊ ဢဝ်ၶိူင်ႈတႅၵ်ႈသၢႆလႅင်း UV-160A (ၶွမ်ႇပၼီႇ Shimadzu မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ) သေ တႅၵ်ႈတီႈ 580 nm ၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပရူဝ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ လႆႈဢဝ်လွၵ်းလၢႆး ပႅတ်ႉသ်သေ တႅပ်းတတ်း (Bates et al., 1973)။ ပရူဝ်ႇလိၼ်ႇၼႆႉ ဢဝ် သႃႇလ်ၾူဝ်ႇသႃႇလီႇသီႇလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ 3% (ထၢတ်ႈပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်မီးတၢင်းမႆႈ၊ တီႈ 520 nm ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈထတ်းသၢႆလႅင်း မိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ပရူဝ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း တင်းမူတ်း ဢၼ်မီးၼႂ်း ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ မႂ်မႆႉၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်း လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵလၢႆႇသိၼ်ႇ လႄႈ ပရူဝ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်ၵူင်ႇ (Sigma-Aldrich, St Louis, MO, USA) သေ ၼႄဝႆႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉၼၵ်း ဢၼ်မႂ်ႇ mg/g ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇတေႁူႉလႆႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ ၶွင် ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ ဢွၵ်းဢေႃၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် တိတ်ႉသျူး ဢၼ်ပဵၼ် ႁေႃႇမူင်း မွၵ်ႈ 500 မီႇၵရီႇၵရမ်ႇ ၼၼ်ႉ ဢဝ် Tris buffer 50 mM (pH 7.8) ဢၼ်ပႃး EDTA-Na2 (Sigma-Aldrich, St. Louis, MO, USA) ၼၼ်ႉ ဢဝ် 10,000 × g သေ ဢဝ် 20 မိၼိတ်ႉ တႂ်ႈ ၶိူင်ႈၵတ်း (4 °C) သေ ၵဵပ်းဢဝ် ၼမ်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၼိူဝ်မၼ်း (ဢႅၼ်ႇၸႆးမ် ဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇလႆႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ် Catalase (CAT) ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ 0.1 M ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ 2 ml (pH 6.5; Sigma-Aldrich, St. 2023၊ဢူဝ်ႇသျိၼ်ႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း 2023)။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၵူဝ်ႇယႃႇၵူဝ်ႇ (POX) ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆး Harrach et al သေ တႅပ်းတတ်း။ (2009)။ (2008) ဢၼ်မီးလွင်ႈမူၼ်ႉမႄးဢိတ်းဢွတ်း (El-Nagar လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ 2023; Osman လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ 2023) လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ ၶွင် ပႃႇလီႇၾိၼ်ႇၼူဝ်ႇဢွၵ်ႇသီႇတဵၵ်ႉ (PPO) ၼၼ်ႉ လႆႈတႅပ်းတတ်း ဝၢႆးသေ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ တင်း 2.2 ml ၶွင် 100 mM သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ၽွတ်ႉသတဵၵ်ႉ (pH 1TCal, μI chemiia)၊ ဝဵင်းပႃးတႅၼ်းလႅၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ်၊ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ) လႄႈ 100 μl ၶွင် H2O2 12 mM ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆးၼႆႉ လႆႈမူၼ်ႉမႄး ဢိတ်းဢွတ်း လုၵ်ႉတီႈ (ဢႄးလ်ၼႃႇၵႃႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ 2023၊ ဢူဝ်ႇသျိၼ်ႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ 2023) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢဝ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ ၶႅတ်ႉတီးၶူဝ်ႇလ် (Thermo Scientific Chemicals, Waltham, MA, USA) (0.01 M) ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉမႂ်ႇမႂ်ႇ ၼႂ်းၼမ်ႉယႃႈယႃ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ 0.1 M (pH 6.0) ၼၼ်ႉ မႃးတုမ်ႉတွပ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းလွင်ႈထတ်းသၢင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် CAT ၼႆႉ လႆႈတႅၵ်ႈၸွမ်း လွင်ႈပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈယႃႉၵဝ်း H2O2 တီႈ 240 nm (A240) သေ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် POX ၼႆႉ လႆႈတႅၵ်ႈၸွမ်း လွင်ႈပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈၸုပ်ႇၼမ်ႉ ဢၼ်တိူဝ်းမႃး တီႈ 436 nm (A436) ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် PPO ၼႆႉ လႆႈတႅၵ်ႈၸွမ်း လွင်ႈမၢႆတွင်း လွင်ႈၸုပ်ႇၼမ်ႉ ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ တီႈ 495 nm (A4095) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈထတ်းသၢႆလႅင်း (Shimadzu မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ)။
ၸႂ်ႉတိုဝ်း RT-PCR ၶၢဝ်းယၢမ်းတႄႉတႄႉသေ သွၵ်ႈႁႃ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၶေႃႈမုၼ်း ၶွင် ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ဢႅၼ်ႇတီႇဢွၵ်ႇသီႇတႅၼ်း သၢမ်ဢၼ် ဢၼ်ပႃး ပရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶႅတ်ႉတလႅတ်ႉ (PvCAT1; မၢႆ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း KF033307.1)၊ Accession မၢႆ KY195009.1) ၼႂ်းမႂ်ထူဝ်ႇ (မႂ်ထူဝ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတဵမ်ထူၼ်ႈ တီႈသွင်လႄႈ တီႈသၢမ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်) ဝၢႆးသေ ယူတ်းယႃ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း 72 h ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႅပ်ႈမၼ်း ဢဝ်ၶိူင်ႈထွင်ဢွၵ်ႇ RNA တင်းမူတ်း ဢၼ်ပဵၼ် Simply P (Cat. No. BSC52S1; BioFlux, Biori Technology မိူင်းၶႄႇ) သေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ RNA ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶိူင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ cDNA ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ TOP scriptTM ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈသင်ႇ ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ cDNA ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈပိူင်တႄႇၶွင် ပီႇၸႃႉသၢမ်ဢၼ်ပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈသႂ်ႇဝႆႉၼ်ႂးလွၵ်းသဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ် S3 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ PvActin-3 (မၢႆၶဝ်ႈၸူး GenBank: XM_068616709.1) ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁိူၼ်းသေ လွင်ႈၼႄ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆး 2-ΔΔCT သေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉ (Livak လႄႈ Schmittgen, 2001) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼိမ်သဝ်း ဢႅၵ်ႉတိၼ်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈ လွင်ႈတဵၵ်းတဵင် တူဝ်မီးၸႂ် (လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်ၵႆႉပဵၼ် လႄႈ ႁဵပ်း Colletotrichum lindemuthianum) လႄႈ လွင်ႈတဵၵ်းတဵင် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ် (လွင်ႈႁႅင်ႈ၊ လွင်ႈၵိူဝ်၊ လွင်ႈမႆႈဢေႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၼႄဝႆႉ (Borges et al., 2012) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈထတ်းသၢင် ၸီႇၼိူမ်ႇ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် တီႈၼႂ်း သီႇလီႇၵူဝ်ႇ ၶွင် ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း ဢွၵ်ႉသႃႇလူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉႁၢႆႇထရူဝ်ႇလႅတ်ႉ (OAH) ၼႂ်း S. sclerotiorum ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸႂ်ႉ ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း-ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း BLAST (BLASTp 2.15.0+) (Altschul et al., 1997, 2005) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႅပ်ႈၵႅပ်ႈမၼ်း ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း OAH ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Aspergillus fijiensis CBS 313.89 (AfOAH; တႅၵ်ႇသီႇ: 1191702; မၢႆၶဝ်ႈၸူး GenBank XP_040799428.1; ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ 342) လႄႈ ပႅၼ်ႇၼီႇသီႇလီႇယမ်ႇလႃႇၵျီႇၼႃႇ (PlOAH2; မၢႆၶဝ်ႈၸူး1Bank; XP_056833920.1၊ ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ 316) မိူၼ်ၼင်ႇ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၶေႃႈထၢမ် တွၼ်ႈတႃႇတေႁဵတ်းၽႅၼ်ႇႁၢင်ႊလႅၼ်ႊလိၼ် ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် ၼ်ႂး S. sclerotiorum (တႅၵ်ႇသီႇ: 5180) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ BLASTp ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး တေႃႇ ၶေႃႈမုၼ်း ၸီႇၼိူမ်ႇ S. sclerotiorum ဢၼ်လႆႈမႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇႁိုင်ၼႆႉ တီႈၼႂ်း GenBank တီႈၼိူဝ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉ သုၼ်ၵၢင် ၶေႃႈမုၼ်း ပၢႆးၸၢင်ႊ လွင်ႈသၢႆၸႂ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NCBI) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ၊ ပီႇၸႃႉ OAH ဢၼ်လႆႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉတီႈ S. sclerotiorum (SsOAH) လႄႈ လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးလႄႈ တူၼ်ႈမႆႉဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃးၶွင် AfOAH ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ A. fijiensis CBS 313.89 လႄႈ PlOAH ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ P. ပိူင် (ၸွၼ်း လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ 1992)။ တူၼ်ႈမႆႉ phylogenetic ၼၼ်ႉလႆႈဢဝ်မႃးႁူမ်ႈၵၼ်တၢင်း လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈလွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၶွင် ၶၵ်ႉတွၼ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်းၶွင် ပီႇၸႃႉ OAH ဢၼ်လႆႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉတၢင်းမူတ်း(SsOAH) ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ S. sclerotiorum လႄႈ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၸ်ႂႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း(COBALT; လႄႈ ဢႃႇၵႃႇဝႃႇလႃႇ 2007)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး၊ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉဢၼ်ထုၵ်ႇၵၼ်လီသုတ်းၶွင် SsOAH ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ S. sclerotiorum ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉၸွမ်း ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၶေႃႈထၢမ်(AfOAH လႄႈ PlOAH) (Larkin et al., 2007) ဢၼ်ၸ်ႂႉတိုဝ်း ClustalW ( ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ESPript (ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ 3.0;
လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး၊ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်တၢင်တူဝ်ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄဝႆႉၶွင် S. sclerotiorum SsOAH ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄဢွၵ်ႇပဵၼ် ၸုမ်းဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဢၼ်ၸ်ႂႉတိုဝ်းၶိူင်ႈမိုဝ်း InterPro (Blum et al., 2021) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်ယၢင်ႇ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဢၼ်ႁၼ်လႆႈ သၢမ်ၽၢႆႇ (3D) ၶွင် S. sclerotiorum SsOAH ဢၼ်လၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မၢႆတွင်း လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်/လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း (Phyre2 server version 2.0; 2015) သေ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း သႃႇဝႃႇ SWISS-MODEL သေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ (ပီႇယႃႇသီႇၼီႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း၊ 2014) ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ သၢမ်ၽၢႆႇ (ၾွၼ်ႉ PDB) ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်ၵၢၼ် UCSF-Chimera (ပိူင် 1.15; https://www.
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း PCR ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်း ၶၢဝ်းယၢမ်းတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး တႃႇတႅပ်းတတ်း ၸၼ်ႉလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶွင် oxaloacetate acetylhydrolase (SsOAH; မၢႆၶဝ်ႈၸူး GenBank: XM_001590428.1) တီႈၼႂ်း မၢႆႇသီႇလီႇယႃႇ ၶွင် Sclerotinia sclerotiorum ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း S. sclerotiorum ၼႆႉ လႆႈသမ်းသႂ်ႇၼႂ်း ၵွၵ်းဢၼ်ပႃး PDB သေ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း ၶိူင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်ယုၵ်ႉယွင်ႈ (ပိူင်: I2400၊ ၶွမ်ႇပၼီႇ ပၢႆးသၢႆႊ ၼိဝ်းပရၢၼ်ႇသျိၵ်ႉ၊ ဢႅတ်ႉတီႇသၼ်ႇ၊ NJ၊ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ) တီႈ 25 ± 2 °C တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်း တီႈ 150 rpm လႄႈ ၼႂ်းတီႈလပ်းသိင်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ) တႃႇႁႂ်ႈမၼ်းယႂ်ႇမႃး (24)။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ် L-ornithine လႄႈ ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း Rizolex-T သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉၼၵ်း IC50 ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း (မွၵ်ႈ 40 လႄႈ 3.2 mg/L) သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈထႅင်ႈ 24 ၸူဝ်ႈမူင်း ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽိင်ႈငႄႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇဢဝ်မႃး တီႈ 2500 rpm တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 5 မိၼိတ်ႉသေယဝ်ႉ ၼမ်ႉဢၼ်ၼိူဝ်မၼ်း (fungal mycelium) ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ တူၼ်ႈဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ ႁဵပ်းၵူၺ်ႇ တီႈၼိူဝ်ၽိဝ် တိတ်ႉသျူး ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ မိူဝ်ႈ 0, 24, 48, 72, 96, လႄႈ 120 h ဝၢႆးသေ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ RNA ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇထွင်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ႁဵပ်း mycelium သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ cDNA ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈၼႄဝႆႉပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ SsOAH ၼၼ်ႉ လႆႈသႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼႂ်း လွၵ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ် S3 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ SsActin (မၢႆၶဝ်ႈၸူး GenBank: XM_001589919.1) ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇၸ်ႂႉတိုဝ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼ်ႂးႁိူၼ်းသေ လွင်ႈၼႄၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ၵပ်းၵႆၢႇၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇလူၺ်ႈလွၵ်းလၢႆး 2-ΔΔCT (Livak လႄႈ Schmittgen၊ 2001) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆႉ လႆႈတႅပ်းတတ်းဝႆႉ ၼႂ်းၼမ်ႉၼဵင်ႈဢႃႇလူး (PDB) လႄႈ တူဝ်ယၢင်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ပႃး ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ႁဵပ်း Sclerotinia sclerotiorum ၸွမ်းၼင်ႇ လွၵ်းလၢႆး Xu လႄႈ Zhang (2000) ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးဝႆႉဢိတ်းဢွတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း၊ S. sclerotiorum ဢၼ်မီးဝႆႉႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇသမ်းသႂ်ႇၼႂ်းထူင်ဢၼ်ပႃး PDB သေယဝ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉၼ်ႂး ၶိူင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢၼ်ယုၵ်ႉယွင်ႈ (ပိူင် I2400၊ ၶွမ်ႇပၼီႇပၢႆးသၢႆႊၶွင် New Brunswick၊ Edison၊ NJ၊ USA) တီႈ 150 rpm တီႈ 25 ± 2 °C တေႃႇထိုင် လွင်ႈလပ်းသိင်ႇ 3-5 ဝၼ်း ၼႂ်းလွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ)။ ဝၢႆးသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ႁဵပ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈ Whatman #1 ၼၼ်ႉ ၶူၼ်းၶဝ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶူၼ်းၶဝ်း တီႈ 2500 rpm တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 5 မိၼိတ်ႉ တႃႇဢဝ်ဢွၵ်ႇ မၢႆႇသီႇလီႇယမ်ႇ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်လႆၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉသေ သိမ်းဝႆႉတီႈ 4°C တႃႇတေတႅပ်းတတ်း တၢင်းၼမ်ၶွင် oxalate ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁၢင်ႈႁႅၼ်း တူဝ်ယၢင်ႇတူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်ၸႅတ်ႈဝႆႉ သၢမ်ပွၵ်ႈ (ၼိုင်ႈပွၵ်ႈလႂ် 2 ml) သေ ထွၼ်ဢွၵ်ႇ ပွတ်းတွၼ်ႈ တိတ်ႉသျူးတူၼ်ႈမႆႉ မွၵ်ႈ 0.1 ၵရမ်ႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ် တီႈ 2500 rpm တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 5 မိၼိတ်ႉသေ ဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်ၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶူၼ်းၶဝ်းႁႅင်ႈ လူၺ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈၶူၼ်း Whatman မၢႆ 1 သေ ၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ တႃႇထတ်းသၢင်ထႅင်ႈ။
တႃႇတေထတ်းသၢင် တၢင်းၼမ် ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းလွတ်ႇဢၼ်ႁူမ်ႇဝႆႉ မၢၼ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶပ်ႉမၢႆ တူဝ်ယၢင်ႇ 0.2 ml (ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ ၽိင်ႈငႄႈ PDB ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢွၵ်ႉသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ဢိင်)၊ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (H2SO4; ၶိူင်ႈယႃႈယႃ လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ယႃႈယႃ Al-Gomhoria ဝဵင်း Cairo မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉ) လႄႈ ၼမ်ႉယႃႈယႃ 100 mM ဢၼ်ပဵၼ် ထၢတ်ႈ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇသီႇယမ်ႇ တီႇၶရူဝ်ႇမႅတ်ႉ (K2Cr2O7; ၶေးမီး TCI ၊ ၼႂ်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉ 60 °C ။ ဝၢႆးသေ 10 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈယႃ သူဝ်ႇတီႇယမ်ႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ (NaOH; 0.75 M) 0.5 ml သႂ်ႇၼႂ်းမၼ်းသေ ၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸုပ်ႇဢဝ် (A600) ၶွင် ၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈထတ်းသၢင် သၢႆလႅင်း UV-160 (ၶွမ်ႇပၼီႇ Shimadzu မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ) သေ တႅၵ်ႈတီႈ 600 nm ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ PDB လႄႈ ၼမ်ႉဢၼ်ၸႅတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ ၵုမ်းထိင်း တႃႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ တၢင်းၼမ် ၼမ်ႉယၢင်ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ တူဝ်ယၢင်ႇတူၼ်ႈမႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈပႃးထၢတ်ႈဢွၵ်ႇသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼႂ်းၼမ်ႉယၢင်ၽိင်ႈယၢမ်ႈ ဢၼ်ၼေဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢွၵ်ႇသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ မၢႆၶရူဝ်ႇၵရမ်ႇ ၼိုင်ႈမီႇလီႇလီႇတႃႇ ၶွင် PDB ၵၢင် (μg.mL−1) လႄႈ ၼႂ်းၼမ်ႉဢွၵ်ႇမႂ်မၼ်း ဢၼ်ၼေဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢွၵ်ႇသလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ မၢႆၶရူဝ်ႇၵရမ်ႇ ၼိုင်ႈၵရမ်ႇ ၼမ်ႉၼၵ်းမႂ်ႇ (μg.g.g. MA မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ)။
ၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းတင်းမူတ်းၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ႁၢင်ႊဢၼ်လိူၵ်ႈဝႆႉၵမ်ႉမၼ်းဝႃႈ (CRD) ဢၼ်မီးလွင်ႈႁဵတ်းမိူၼ် ပၢႆးၸႂ် 6 ဢၼ် လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ် ပၢႆးၸႂ် 5 ဢုမ် (တူၼ်ႈမႆႉ 2 တူၼ်ႈ ၼႂ်းဢုမ်) သင်ဝႃႈဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈဝႆႉ တၢင်ႇလွင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးသၢႆၸ်ႂၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇထတ်းသၢင်ႈဝႆႉပဵၼ်ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်(ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်လူၺ်ႈပၢႆးၸၢင်ႊသွင်ဢၼ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ၸွမ်းပႆၢးသၢင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇထတ်းတူၺ်း လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိုၼ်းလႆႈ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်း လွင်ႈထတ်းသၢင်သဵၼ်ႈမႆၢ တႃႇတေငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းတူဝ်မိူၼ်ဢၼ်ၽိတ်းပိူင်ႈၼၼ်ႉ။ ၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးထတ်းသၢင် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ (ANOVA) သေ ၸွမ်းမႃး လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ (HSD) ဢၼ် Tukey-Kramer ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး (p ≤ 0.05) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းၼႂ်း vitro ၼၼ်ႉ ၵႃႈၶၼ် IC50 လႄႈ IC99 ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင် probit သေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇ ၵႄႈၵၢင်လွင်ႈယုမ်ႇယမ် 95% ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၸေႊမိူင်း ဢႄးလ်ၵႃႇပီႇယႃႇ မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းဢဝ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ တင်းမူတ်း 4 ၵေႃႉ တီႈသူၼ်ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် PDA medium ၼၼ်ႉ ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃၶေႃတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ mycelium သီၶဵဝ်ၶရဵမ်ႇ ဢၼ်လႅၵ်ႈပဵၼ်သီၶဵဝ်ၵူၺ်ႇဝႆးဝႆး (ႁၢင်ႊ 1A) ယဝ်ႉၵေႃႈ သီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သီၶဵဝ် တီႈၸၼ်ႉ sclerotium ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႈသီ ဢၼ်ပဵၼ်သီၶဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ်မူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ် ယၢဝ်း 5.2 တေႃႇ 7.7 မီႇလီႇမီႇတႃႇ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ 3.4 တေႃႇ 5.3 မီႇလီႇမီႇတႃႇ (ႁၢင်ႈ 1B)။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ သီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး တီႈၸဵင်ႇၶွင် လွင်ႈၽိင်ႈထုင်း ဝၢႆးသေ လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ 10–12 ဝၼ်း တီႈ 25 ± 2 °C (ႁၢင်ႊ 1A) ၼၼ်ႉသေတႃႉ၊ တၢင်းၼမ် sclerotia ၼ်ႂးၽႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တႄႉတႄႉ ၼ်ႂးၵႄႈၶဝ်(P < 0.001)၊ ဢၼ်မီးႁင်းၶေႃဢၼ်သုင်သုတ်း ±3otia) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1.53 သၵလႅတ်ႉ ၼိုင်ႈၽႅၼ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ #3 ၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉဢွၵ်ႇသလိၵ်ႉ ၼႂ်း PDB ၼမ်လိူဝ်သေ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃတၢင်ႇဢၼ် (3.33 ± 0.49 μg.mL−1; ႁၢင်ႈ 1D) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉ #3 ၼၼ်ႉၼႄဝႆႉ ၽၢင်ႁၢင်ႊဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိူင်ၽၢင်လႄႈ ဢၼ်ဢဝ်မၢၼ်ႇတူၺ်းဢၼ်လဵၵ်ႉၶွင် ႁဵပ်းဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်တီႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ Sclerotinia sclerotiorum ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈ PDA ၼၼ်ႉ ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ၶွင် isolate #3 ၼႆႉ ယႂ်ႇမႃးဝႆးသေ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၶရဵမ်ႇ (ႁၢင်ႊ 1A)၊ သီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သီလိူင်သႄႇလ်မွၼ်ႇ ဢၼ်လႅင်းလႅင်း လႄႈ လူဝ်ႇ 6-7 ဝၼ်း တီႈ 25 ± 2°C တႃႇတေႁူမ်ႇငမ်း ၽိဝ်ၼႃႈ ၽႅၼ်ႇဢၼ်မီး သဵၼ်ႈတၢင်း 9 cm ၼၼ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် ပိူင်ၾၢင် လႄႈ ၽၢင်ႁၢင်ႊ ဢၼ်တူၺ်းလႆႈ လူၺ်ႈ မၢၼ်ႇတူၺ်း ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်ႉမႅင်း #3 ၼႆႉ လႆႈႁူႉႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉမႅင်း Sclerotinia sclerotiorum ၼႆယဝ်ႉ။
ႁၢင်ႈ 1. ၽၢင်ႁၢင်ႈလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ၶွင် S. sclerotiorum ဢၼ်ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၵႆႉလႆႈႁၼ်ၼၼ်ႉ။ (A) လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶွင် S. sclerotiorum သီႇဢၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉႁင်းၶေႃ ၼိူဝ် PDA ၵၢင်၊ (B) လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶွင် S. sclerotiorum သီႇဢၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉႁင်းၶေႃ၊ (C) တၢင်းၼမ်ၶွင် S. sclerotiorum ဢၼ်မီးဝႆႉႁင်းၶေႃ (ၼ်ႂးၽႅၼ်ႇ)၊ (D) လွင်ႈဢွၵ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ oxalic ၼိူဝ် PDB ၵၢင် (μg.mL−1)၊ လႄႈ (E) လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် S ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် Giza 3 ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးႁိူၼ်းမၢၼ်ႇ။ ၵႃႈၶၼ် ဢၼ်တၢင်တူဝ် ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ± SD ၶွင် လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ပၢႆးၸႂ် ႁႃႈဢၼ် (n = 5) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ၼႂ်းၵႄႈ လၢႆးယူတ်းယႃ (p < 0.05) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (F–H) ၾၢင်ႁၢင်ႊ ႁွႆးၸဵပ်းၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မီးၼိူဝ်လိၼ် လႄႈ တီႈ siliques ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ သမ်းယႃႈယႃ ဢၼ်မီး ႁင်းၶေႃ #3 (dpi) ၼၼ်ႉ 10 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ (I) လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶွင် ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်မီး လွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၽၢႆႇၼႂ်း (ITS) ၶွင် S. sclerotiorum ဢၼ်မီးႁင်းၶေႃ #3 ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ သုင်သုတ်းသေ တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တင်း ၸိူဝ်ႉၽၼ်း/ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶေႃႈဢၢင်ႈဢိင် 20 ဢၼ် ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၶေႃႈမုၼ်း သုၼ်ၵၢင် ၶေႃႈမုၼ်း ပၢႆးၸၢင်ႊ လွင်ႈသၢႆၸႂ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NCBI) (https://lvwww.m.) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ၼပ်ႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ် သၢႆၵွင်ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း ပိုၼ်ႉတီႈ (%) သေ တူဝ်ၼပ်ႉ ဢၼ်မီးတႂ်ႈ သၢႆၵွင်ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် တၢင်းယၢဝ်း ၵိင်ႇၽႄၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း S. sclerotiorum isolates ဢၼ်လႆႈမႃး 4 ဢၼ်ၼၼ်ႉ တႃႇတေသမ်းယႃႈယႃ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး Giza 3 ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးႁိူၼ်းမၢၼ်ႇ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း ၶေႃႈထၢင်ႇထိူမ်ၶွင် Koch (ႁၢင်ႈ 1E) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ႁဵပ်းဢၼ်လႆႈမႃးႁင်းၶေႃတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်လႄႈ ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် တီႈထူဝ်ႇၶဵဝ် (cv. Giza 3) သေတႃႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ၾၢင်ႁၢင်ႈ ႁဵပ်းၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၽိင်ႈမၼ်း တီႈပွတ်းတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼိူဝ်လိၼ်တင်းမူတ်း (ႁၢင်ႈ 1F) ပိူင်လူင်မၼ်း တီႈတူၼ်ႈမၼ်း (ႁၢင်ႈ 1G) လႄႈ တီႈၽွင်မၼ်း (ႁၢင်ႈ 1H da) ၼၼ်ႉ တီႈ 10 လွင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ ၼႂ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသွင်ဢၼ်။ တူၼ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်မီးႁင်းၶေႃ 3 ၼၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ (%) တီႈတူၼ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် (24.0 ± 4.0၊ 58.0 ± 2.0, လႄႈ 76.7 ± 3.1 မိူဝ်ႈဝၢႆးသေ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် 7၊14၊21 ဝၼ်း၊ ႁၢင်ႈ 1F)။
လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈၶွင် S. sclerotiorum ဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉႁင်းၶေႃ #3 ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈထႅင်ႈ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၶပ်ႉၸႅၼ်ႇ ၶွင် spacer ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၽၢႆႇၼ်ႂး (ITS) (ႁၢင်ႊ 1I) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ၼ်ႂးၵႄႈ တူဝ်ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ #3 လႄႈ တူဝ်ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃ/ၸိူဝ်ႉဢၼ်ပဵၼ်ၽိုၼ်ဢိင် 20 ၼၼ်ႉၼႄလွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ဢၼ်သုင်(>99%) ၼ်ႂးၵႄႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း S. sclerotiorum ဢၼ်မီးဝႆႉ ႁင်းၶေႃ #3 (533 bp) ၼႆႉ မီးလွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၸိူဝ်ႉၽၼ်း S. OR206374.1;548 bp) ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉ သီၶဵဝ် (Matthiola incana) ၼၼ်ႉ ႁႅင်ႈၵႂႃႇသေ တင်းမူတ်း လႆႈၸုတုမ်ၵၼ်ဝႆႉ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း တီႈၼိူဝ် ၽႅၼ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ (ႁၢင်ႈ 1I) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈမႂ်ႇၼႆႉ လႆႈဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၶေႃႈမုၼ်း NCBI သေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ “သၵလႄႇရူဝ်ႇတီႇၼီႇယႃႇ သၵလႄႇရူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ – ဢၢႆႇသူဝ်ႇလ် YN-25” (မၢႆၽၢင် ၶဝ်ႈၸူး GenBank PV202792) ၼႆယဝ်ႉ။ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ဢၢႆႇသူဝ်ႇလ် 3 ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၢႆႇသူဝ်ႇလ် ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်း ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ဢၼ်ယူႇႁင်းၶေႃၼႆႉ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼႂ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း ဢၼ်တေႁဵတ်းမႃး ဝၢႆးလင်တင်းမူတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ မႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃး ၶွင် တီႇဢူဝ်ႇၼီႇတိၼ်ႇ (Sigma-Aldrich, Darmstadt, Germany) ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် (12.5၊ 25၊ 50၊ 75၊ 100 လႄႈ 125 mg/L) ၼၼ်ႉ တေႃႇ S. ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉ ယႃႈယႃ L-ornithine ၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီ တႃႇၶႃႈမႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃးသေ ႁႄႉႁၢမ်ႈပၼ် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶွင် S. sclerotiorum hyphae ၼၼ်ႉ လွႆးလွႆး လူၺ်ႈလၢႆး ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ယႃႈယႃၼၼ်ႉ (ႁၢင်ႈ 2A, B)။ တီႈဢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈၶွၼ်ႈတုမ် ဢၼ်သုင်သုတ်း (125 mg/L) ၼၼ်ႉ L-ornithine ၼႆႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶွင် မၢႆႇသီႇလီႇယမ်ႇ ဢၼ်သုင်သုတ်း (99.62 ± 0.27%; ႁၢင်ႈ 2B) ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တင်း ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး Rizolex-T ဢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈၶွၼ်ႈတုမ် သုင်သုတ်း တီႈ 99.6% ±395 the ႁၢင်ႈၽၢင် 2B ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (10 mg/L) ဢၼ်ၼႄဝႃႈ မီးၽွၼ်းလီမိူၼ်ၵၼ်။
ႁၢင်ႈ 2. လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ မႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃး ၶွင် L-ornithine ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ မႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃး ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း။ (ၵ) လွင်ႈတႅၵ်ႈၼိူင်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ မႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃး ဢၼ်မီး ထၢတ်ႈ L-ornithine ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ဢၼ်တေႃႇသူႈ မႅင်း S. (B, C) လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ (%) လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶူမ်း S. sclerotiorum ဝၢႆးသေ ယူတ်းယႃ လူၺ်ႈ ထၢတ်ႈ L-ornithine ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် (12.5၊ ၵႃႈၶၼ် ဢၼ်တၢင်တူဝ် ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ± SD ၶွင် လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ပၢႆးၸႂ် ႁႃႈဢၼ် (n = 5) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၽၢႆႇသဵၼ်ႈမၢႆ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႈယူတ်းယႃ (p < 0.05) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (D, E) လွင်ႈထတ်းသၢင်ၶိုၼ်း ပိူင် Probit ၶွင် L-ornithine လႄႈ ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း Rizolex-T ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ ၵူႈဢၼ်ယဝ်ႉ။ ထႅဝ် regression model probit ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ထႅဝ်သီၶဵဝ်ဢၼ်တႅၵ်ႇလႅင်းသေ ၵႄႈၵၢင်လွင်ႈယုမ်ႇယမ် (95%) ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ထႅဝ်သီလႅင်ဢၼ်ပဵၼ်ၶိတ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈၶိုၼ်းတူၺ်း probit သေ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ ၼႂ်းလွၵ်း 1 လႄႈ ႁၢင်ႈ 2D,E ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း ၵႃႊၶၼ် ဢၼ်ႁပ်ႉလႆႈ လွင်ႈၵူၼ်ႇပင်း (y = 2.92x − 4.67) လႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် (Cox & Snell R2 = 0.3709၊ ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း ရီႇၸူဝ်ႇလႅၵ်ႉ-T (y = 1.96x − 0.99၊ ၶွၵ်ႉသ် လႄႈ သၼႄႇလ် R2 = 0.1242၊ ၼႃႇၵႄႇလ်ၶျႃႇၵျီႇ R2 = 0.1708 လႄႈ p < 0.0001) (လွၵ်း 1)။
လွၵ်းမၢႆ 1. ၵႃႈၶၼ် ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈလႆႈ ၶိုင်ႈသုင်သုတ်း (IC50) လႄႈ IC99 (mg/l) ၶွင် L-ornithine လႄႈ ယႃႈၶႃႈမူင်ႈမႅင်း “Rizolex-T” ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ မူင်ႈမႅင်း S.
ပေႃးဢဝ်တင်းမူတ်းဝႃႈၸိုင် ယႃႈယႃ L-ornithine (250 mg/L) ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လႄႈ လွင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၶွင် ႁွႆးၸဵပ်းၶဵဝ် တီႈတူၼ်ႈထူဝ်ႇၽိူၵ်ႇ ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တင်းၼမ် ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈယူတ်းယႃဝႆႉၼၼ်ႉ (ၵုမ်းထိင်း၊ ႁၢင်ႈ 3A)။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တူၼ်ႈဢၼ်ၵုမ်းထိင်းဝႆႉ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈယူတ်းယႃၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးလွႆးလွႆး (52.67 ± 1.53၊ 83.21 ± 2.61, လႄႈ 92.33 ± 3.06%) သေတႃႉ ယႃႈယႃ L-ornithine ၼႆႉ လူတ်းယွမ်းပၼ် တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း (%) ±8.0 ±81% တင်းမူတ်း (8.51) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1.00, လႄႈ 26.36 ± 3.07) မိူဝ်ႈဝၢႆးသေ ယူတ်းယႃယဝ်ႉ 7 ဝၼ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် မိူဝ်ႈတူၼ်ႈထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် S. sclerotiorum ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ယႃႈယႃ L-ornithine 250 mg/L သေ ယူတ်းယႃပၼ်ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉတီႈ တႂ်ႈ ၶွပ်ႇတၢင်းပဵၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ (AUDPC) ၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တီႈ 1274.33 ± 33.13 တီႈ 1274.33 ± 33.13 တီႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ယူတ်းယႃၼၼ်ႉ ထိုင် 281.03 ± 7.95 ဢၼ်ဢေႇလိူဝ် ဢၼ်ၵုမ်းထိင်းဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း ရီႇၸူဝ်ႇလႅၵ်ႉ-တီႇ (183.61 ± 7.71၊ ႁၢင်ႈ 3B)။ မိူဝ်ႈၸၢမ်းတူၺ်းပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မိူၼ်ၵၼ်။
ႁၢင်ႈ 3. လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း L-ornithine ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈၼွၵ်ႈ ၼိူဝ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လွင်ႈႁႅင်ႈၽိူၵ်ႇ ၶွင်ထူဝ်ႇၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ် Sclerotinia sclerotiorum ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးႁိူၼ်းမၢၼ်ႇ။ (ၵ) ၶွပ်ႇတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶွင် ႁွႆးၽိူၵ်ႇ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဝၢႆးသေ ယူတ်းယႃ လူၺ်ႈ ယႃႈယႃ L-ornithine 250 mg/L ။ (B) ပိုၼ်ႉတီႈ တႂ်ႈ ၶွပ်ႇတၢင်းပဵၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ (AUDPC) ၶွင် ႁွႆးၽိူၵ်ႇ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဝၢႆးသေ ယူတ်းယႃ လူၺ်ႈ ယႃႈယႃ L-ornithine ယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် ဢၼ်တၢင်တူဝ် ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ± SD ၶွင် လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ပၢႆးၸႂ် ႁႃႈဢၼ် (n = 5) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ၼႂ်းၵႄႈ လၢႆးယူတ်းယႃ (p < 0.05) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ် L-ornithine 250 mg/L မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း ၽၢႆႇၼွၵ်ႈၼႆ ဝၢႆးသေ 42 ဝၼ်းယဝ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉ သုင်မႃးလွႆးလွႆး (ႁၢင်ႈ 4A) ၵိင်ႇမႆႉ ၼိုင်ႈတူၼ်ႈ (ႁၢင်ႈ 4B) လႄႈ မႂ်တူၼ်ႈၼိုင်ႈတူၼ်ႈ (ႁၢင်ႈ 4C) ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း Rizolex-T (50 mg/L) ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ မီးၽွၼ်းလီ ယႂ်ႇသုတ်း ၼိူဝ် လွင်ႈဢႁႃႇရႃႇ ဢၼ်လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း 250 mg/L L-ornithine ၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီ ယႂ်ႇသုတ်း တီႈသွင် မိူဝ်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း ယႃႈယႃ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ယူတ်းယႃၼၼ်ႉ (ႁၢင်ႈ 4A–C)။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ လွင်ႈယူတ်းယႃ L-ornithine ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈသင် ၼိူဝ် ၼမ်ႉၼၵ်း ၶရူဝ်ႇရူဝ်ႇၾိၼ်ႇ a (ႁၢင်ႈ 4D) လႄႈ ၶရူဝ်ႇရူဝ်ႇၾိၼ်ႇ b (ႁၢင်ႈ 4E) ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ သီသၢႆလႅင်းၼၼ်ႉသေတႃႉ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ (0.56 ± 0.03 mg2) w4 ±03 mg/g fr wt (0.0.0.) ၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးဢိတ်းဢွတ်း။ လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်လီ (0.46 ± 0.02 မီႇၵရီႇ/ၵရမ်ႇ fr wt; ႁၢင်ႈ 4F)။ ပေႃးဢဝ်တင်းမူတ်းဝႃႈၸိုင် ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄဝႃႈ L-ornithine ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ phytotoxic တႃႇၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဝ်ယႂ်ႇမႃးထႅင်ႈယူႇ။
ႁၢင်ႈ 4. လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ယႃႈယႃ L-ornithine ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ၼိူဝ် ၽၢင်ႁၢင်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လႄႈ သီဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ သီ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ သၢႆလႅင်း တီႈမႂ်ထူဝ်ႇ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် Sclerotinia sclerotiorum ၽၢႆႇတႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆး ႁိူၼ်းမၢၼ်ႇ။ (ၵ) တၢင်းသုင်တူၼ်ႈ (cm)၊(ၶ) တၢင်းၼမ်ၵိင်ႇမႆႉ ၼိုင်ႈတူၼ်ႈ၊(င) တၢင်းၼမ်မႂ် ၼႂ်းတူၼ်ႈလဵဝ်၊(င) ထၢတ်ႈၶရူဝ်ႇရူဝ်ႇၾိၼ်ႇ a (mg g-1 fr wt)၊(င) ထၢတ်ႈၶရူဝ်ႇရူဝ်ႇၾိၼ်ႇ b (mg g-1 fr wt)၊ ၵႃႈၶၼ်မၼ်း ပဵၼ် ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ± SD ၶွင် လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ပၢႆးၸႂ် ႁႃႈဢၼ် (n = 5) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ၼႂ်းၵႄႈ လၢႆးယူတ်းယႃ (p < 0.05) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ၶွင် ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ (ROS; ဢၼ်ၼႄဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ပရူဝ်ႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ [H2O2]) လႄႈ ရႅၵ်ႉတီးၵျိၼ်ႇ လွတ်ႈလႅဝ်း (ဢၼ်ၼႄဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢၢႆႇယွၼ်ႇ သုပ်ႉပႃႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ [O2•−]) ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း L-ornithine (250 mg/L) ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းၼွၵ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵဵပ်းႁွမ် H2O (529.30) ၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ nmol.g−1 FW; ႁၢင်ႈ 5A) လႄႈ O2•− (32.69 ± 8.56 nmol.g−1 FW; ႁၢင်ႈ 5B) ဢၼ်တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တင်း လွင်ႈၵဵပ်းႁွမ်တူၼ်ႈမႆႉဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈယူတ်းယႃ တင်းသွင်ဢၼ် (173.31 ± 12.06) လႄႈ 149.35 ± 7.94 nmol ဢၼ်မီးလွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ၊ mg/L ၶွင် ယႃႈၶႃႈႁဵပ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ပဵၼ် ရီႇၸူဝ်ႇလႅၵ်ႉ-တီႇ (170.12 ± 9.50 လႄႈ 157.00 ± 7.81 nmol.g−1 fr wt ၼၼ်ႉ) မိူဝ်ႈ 72 h ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၼၵ်း H2O2 လႄႈ O2•− ဢၼ်ၵဵပ်းဝႆႉ တႂ်ႈ hpt ၼၼ်ႉ ၼမ်ၼႃႇ (ႁၢင်ႈ 5A, B)။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ လွင်ႈထတ်းသၢင် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် TCA ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ တူၼ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် S. sclerotiorum ၼၼ်ႉ ႁွမ်ဝႆႉ ထၢတ်ႈ MDA ၼမ်လိူဝ် (113.48 ± 10.02 nmol.g fr wt) ၼႂ်းမႂ်မၼ်း (ႁၢင်ႈ 5C) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း L-ornithine ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈၼမ်ႉၼၵ်း ၼႂ်းတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ (33.08 ± 4.00 nmol.g fr wt) ၼႆယဝ်ႉ။
ႁၢင်ႈ 5. လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း L-ornithine ဢၼ်ပဵၼ် exogenous ၼိူဝ် ၶေႃႈမၢႆတွင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၶွင် လွင်ႈၶီၸႂ် လႄႈ လွၵ်းလၢႆး ႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢႅၼ်ႇၸႆးမီႇ ၼႂ်းမႂ်ထူဝ်ႇ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် S. sclerotiorum မိူဝ်ႈ 72 h ဝၢႆးသေ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၽၢႆႇတႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆး ႁိူၼ်းမၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (A) ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇပႄႇရူဝ်ႇဢွၵ်ႉသၢႆႉ (H2O2; nmol g−1 FW) တီႈ 72 hpt၊ (B) သုပ်ႉပႃႇဢွၵ်ႇသၢႆႉဢၢႆႇယွၼ်ႇ (O2•−; nmol g−1 FW) တီႈ 72 hpt၊ (E) ၽလႅဝ်ၼွႆႉ ဢၼ်ၸိုမ်းလႆႈ တင်းမူတ်း (mg RE g−1 FW) တီႈ 72 hpt ၊ (F) ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း တင်းမူတ်း (mg g−1 FW) တီႈ 72 hpt လႄႈ (G) ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်ပႃးၼႂ်း (mg g−1 FW) တီႈ 72 hpt ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် ဢၼ်တၢင်တူဝ် လွင်ႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ ± လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ပိူင်ဢိင် (ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ± SD) ၶွင် လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ပၢႆးၸႂ် 5 ဢၼ် (n = 5) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ၼႂ်းၵႄႈ လၢႆးယူတ်းယႃ (p < 0.05) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။