ၶိူင်ႈၽိူၼ် Melamine ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယူႇၼိူဝ် ၽိူၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇလူဝ်ႇမႆႈၸႂ် လွင်ႈတေယႃႉလူႉ ၶိူင်ႈၶႄႇ ဢၼ်လီ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႃတူၺ်းဝႃႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၵိၼ်ၶဝ်ႈၵူႊဝၼ်းဝၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1950 ၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉႁိုဝ်။
လီႊယိူဝ်ႊပၢတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢၼ်လႆႈသူး ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈ လႄႈ လွင်ႈႁိူၼ်းယေး မႃး ၶၢဝ်းတၢင်းသၢဝ်းပီႊယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ တႄႇဢဝ် လွင်ႈလိူၵ်ႈသီ ႁွင်ႈ တေႃႇထိုင် လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈ တေႃႇထိုင် ငဝ်ႈငႃႇ လွင်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် ၼႂ်းႁွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ယၢမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး တီႈ HGTV ၊ Parade ၊ BHG ၊
မႃႇၶျူႇရီႇဝတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၽူႈပိုၼ်ၽႄ လႄႈ ၽူႈထတ်းသၢင် ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်မီးတၢင်းယၢမ်ႈ။ မၼ်းတႄႇတႅမ်ႈၶၢဝ်ႇ တႃႇမႅၵ်ႉၵၸိၼ်း The Source မႃးယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မၼ်း လႆႈဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၼိဝ်းယွၵ်ႉထၢႆးမႅတ်ႉ၊ ပပ်ႉမၼ်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉ႞ ႁွင်ႉသႅၼ်ႇ - လွင်ႈၽဵင်းၵႂၢမ်း ရႅပ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဝၢႆးလင် ဢဵၼ်ႁႅင်း Black Power ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ ပၼ်သဵၼ်ႈမၢႆ တႃႇလႆႈသူး Zora Neale Hurston ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ၶူးသွၼ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ၼိဝ်းယွၵ်ႉ ဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ် ၵၢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႃႇၶျူႇ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး ၸၼ်ႉၸွမ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ရတ်ႉၵျႃႇ တီႈဝဵင်းၼိဝ်းပရၢၼ်ႇသျိၵ်ႉ ၸေႊမိူင်းၼိဝ်းၸႃႇၸီႇ။
တီႈဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ ဝၢႆးသိုၵ်းၼၼ်ႉ တီႈႁိမ်းႁွမ်း ၵူၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢၼ်ပဵၼ် ၽိင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈ တီႈႁွင်ႈၼွၵ်ႈႁိူၼ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတင်းၼမ် လႄႈ လွင်ႈႁူပ်ႉထူပ်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼွၼ်းၾၼ် တႃႇတေၵႂႃႇၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈ လူၺ်ႈ ၽႃႈၶႄႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ လႄႈ ၽႃႈၽိူၼ် ဢၼ်ၼၵ်းၼႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶိူင်ႈၵိၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း လႆႈၸႂ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵိၼ်ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊ ဢႅၼ်ႇၼႃႇရူတ်ႉၵႅတ်ႉလိၼ်ႇ ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ၶူးသွၼ် ၽၢႆႇပၢႆးမွၼ်း ၼႂ်းႁွင်ႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ဢူဝ်ႇပႃႇ ဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ် ပၢင်သွၼ် ပိုၼ်းပၢႆးမွၼ်း ၼႂ်းႁွင်ႈၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “မႄႇလႃႇမိၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း ၸၢတ်ႈပၢၼ် ၵူႊဝၼ်းဝၼ်း ဢၼ်ၼႆႉတႄႉတႄႉ။
မႄႇလႃႇမိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးထၢတ်ႈ ၸျႃႇမၢၼ်ႇ ၸတ်ႉသတတ်ႉ ဝူၼ်ႇလီႇပိၵ်ႉ ၶူင်ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1830 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇလႄႈ von Liebig ဢမ်ႇတွၼ်ႉတႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေႁဵတ်းသင်ၸွမ်း လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈမၼ်းၼႆလႄႈ မၼ်းလႆႈၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပၢၵ်ႇပီ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1930 ၼၼ်ႉ ပၢႆးၸၢင်ႊၶိုတ်းၵၢပ်ႈၶိုတ်းပၢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈ melamine ၼႆႉ ၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇၼႆလႄႈ ၽူႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈၶဝ် ၸင်ႇတႄႇဝူၼ်ႉဝႃႈ တေဢဝ်မၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇသင်ၼႆသေ လိုၼ်းသုတ်းမႃး လႆႈၶူၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ thermoset မဵဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊဢဝ်မႆႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇ American Cyanamid ဢၼ်ပၵ်းတီႈ ၸေႊမိူင်းၼိဝ်းၸႄႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပိုၼ်ၽႄ ၽွင်မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ တႃႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢဝ်ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ မႄႇလႃႇမိၼ်ႇၶဝ် မၢႆတွင်းဝႆႉ လူၺ်ႈ မိၵ်ႈမၢႆ “Melmac” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇႁဵတ်း ၶိူင်ႈယိပ်းၶၢဝ်းယၢမ်း ၶိူင်ႈယိပ်းၽိူၼ် လႄႈ ၶိူင်ႈယိပ်းၶိူင်ႈၶူဝ်း ၼႆသေတႃႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇႁဵတ်း ၶိူင်ႈၽိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၶိူင်ႈၽိူၼ် ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တႃႇသိုၵ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁေႈ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢမ်ႇပေႃးမီးလႄႈ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉမႂ်ႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်တေၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ Bakelite ၼၼ်ႉ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ မႄႇလႃႇမိၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းမီးထၢတ်ႈ ဢၼ်ၼိမ်သဝ်း လႄႈ ၶၢမ်ႇလႆႈ လွင်ႈသုၵ်ႈသီ လႄႈ လွင်ႈမႆႈ တႃႇသေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသိုၵ်းယဝ်ႉ ၶိူင်ႈၽိူၼ် ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁိူၼ်းယေး ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ ၵႅတ်ႉလိၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈပီႊ 1940 ၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈမႆႉ မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ယႂ်ႇလူင် သၢမ်တူၼ်ႈသေတႃႉ ထိုင်မႃး ပီႊ 1950 ၼၼ်ႉ မီးၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ။ ၶိူင်ႈႁဵတ်းၶဝ်ႈၽၵ်း ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းသူင်ၸႂ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ပဵၼ် Branchell ၊ ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢမႄႇရိၵၼ်ႇ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်လၢၼ်ႉမၼ်း ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇတီႈ ၶႅပ်ႇဝဵင်း ဝႆးသေ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးဝႆးသေပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၶဝ်သိုဝ်ႉဢဝ် ၶိူင်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈဢၼ်ဢဝ်သီၶဵဝ် ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတေ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ႁိူၼ်းမႂ်ႇၶဝ်လႄႈ ၽၢင်ႁၢင်ႊလွင်ႈယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈယူႇသဝ်း တီႈႁွင်ႈၼွၵ်ႈႁိူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃး တၢင်းဝူၼ်ႉမႂ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် သူင်ၸႂ်လႄႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် လူဝ်ႇၶိူင်ႈၸႂ်ႉ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းပၢၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ မႄႇလႃႇမိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တႃႇပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႅတ်ႉလိၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ “တၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈတႄႉတႄႉလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၾၢင်ႉသတိသင်။ “မႂ်း ၸၢင်ႈ ဢဝ် ၶဝ် ပႅတ်ႈ လႆႈ ဢေႃႈ၊”
ၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၶိူင်ႈႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်း Melmac ၼႆႉ ပဵၼ်ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ တႃႇ “လွင်ႈယူႇသဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမႆႈၸႂ် ၼႂ်းၾိင်ႈထုင်းၵဝ်ႇၵႄႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶိူင်ႈၶူဝ်း Branchell’s Color-Flyte ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1950 ၼၼ်ႉ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၶိူင်ႈႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်းၼႆႉ “တေဢမ်ႇၶူပ်း ဢမ်ႇတႅၵ်ႇ ဢမ်ႇတႅၵ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ သီဢၼ်ၵူၼ်းသူင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်၊
ၵႅတ်ႉလိၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ “လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် မိူဝ်ႈပီႊ 1950 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ် သိပ်းပီႊတၢင်ႇဢၼ်။ လွင်ႈႁၼ်လီ ၼႂ်းပၢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ် တီႈသီ လႄႈ ႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၶွင် တၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႅတ်ႉလိၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၶိူင်ႈၽိူၼ် ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁၢင်ႈၽၢင် ၸေျႃႇမႄႇထရီႇ ဢၼ်ပဵၼ် မၢႆတွင်း ၵၢင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵွၵ်းဢၼ်လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ လႄႈ တီႈယိပ်းၵွၵ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းသိုဝ်ႉၶၢႆၶဝ် ႁႂ်ႈဢဝ်သီ မႃးလေႃးၵၼ်သေ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၶူင်သၢင်ႈ လႄႈ လၢႆးႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ မူၼ်ႊသိူဝ်း.
ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈတႄႉ ၵႃး Melmac ၼႆႉ မၼ်းၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇတႄႉတႄႉ မိူဝ်ႈပၢၼ် 1950 ၼၼ်ႉ ၵႃး Melmac ၼႆႉ ၵႃႈၶၼ်မၼ်း မီးမွၵ်ႈ 15 တေႃႇလႃႇသေ ယၢမ်းလဵဝ် ၵႃႈၶၼ်မၼ်း မီးမွၵ်ႈ 175 တေႃႇလႃႇ။ ၵႅတ်ႉလိၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၶဝ်ဢမ်ႇမီးၵႃႈၶၼ်။ “ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈႁပ်ႉႁွင်းလႆႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်သေ ၼႄလႆႈ လွင်ႈတၢင်းယၢမ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႄႉတႄႉ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈ တႃႇတေတႅၼ်းတၢင် ဝၢႆးသေ လၢႆပီႊယဝ်ႉ လႆႈသီမႂ်ႇမႃး” ၼႆယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈ ၶိူင်ႈၽိူၼ် ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လီဢၢမ်းတေႉတေႉ။ ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ Cyanamid ၸၢင်ႈၽူႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး Russell Wright ၵေႃႉဢဝ်လွင်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈမႃး တီႈၽိူၼ်ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ လူၺ်ႈၶိူင်ႈၽိူၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ Steubenville Pottery တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် လွင်ႈမႁႃႇမၼ်း လူၺ်ႈၶိူင်ႈၽိူၼ်ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ။ ရၢႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈ ၶိူင်ႈၽိူၼ် သၢႆ Melmac တႃႇၶွမ်ႇပၼီႇ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်လႆႈသူး ႁွင်ႈၼႄပၢႆးမွၼ်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ယွၼ်ႉဢွၵ်ႇၽႅၼ်သၢင်ႈလီ မိူဝ်ႈပီႊ 1953 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊ 1970 ၼၼ်ႉ ၶိူင်ႈသုၵ်ႈလၢင်ႉ လႄႈ ၶိူင်ႈသုၵ်ႈလၢင်ႉ မၢႆၶရူဝ်ႇဝႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းႁွင်ႈၽိူၼ် ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇၶဝ်သေ ၶိူင်ႈသုၵ်ႈလၢင်ႉ ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းယဝ်ႉ။ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်လီဢၢမ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1950 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလွတ်ႈၽေး တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၶိူင်ႈႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်း တင်းသွင်ဢၼ်လႄႈ လႆႈဢဝ် Corelle မႃးတႅၼ်းတၢင် ႁႂ်ႈပဵၼ် တၢင်းလိူၵ်ႈဢၼ်လီလိူဝ် တႃႇၶိူင်ႈႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်း ၵူႊဝၼ်းဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ 2000s ၼၼ်ႉ melamine လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း လွင်ႈၶိုၼ်းၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈ ၸွမ်းၵၼ်တင်း ၶိူင်ႈၶူဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ၼႂ်းၵၢင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမိူင်း။ ၸိူင်းငဝ်ႈတိုၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1950 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ၶူဝ်းၶွင် ၵူၼ်းၵဵပ်းၶူဝ်းၶွင်သေ ၶူင်ဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၽိူၼ် ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉ သၢႆမႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပၢႆးၸၢင်ႊ ၼိူဝ်ပိူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ လႄႈ လၢႆးႁဵတ်းဢွၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႊသုၵ်ႈလၢင်ႉလႆႈ ၼႂ်းၶိူင်ႈသုၵ်ႈလၢင်ႉ လႄႈ ပၼ်ဢသၢၵ်ႈမႂ်ႇမၼ်း။ မိူဝ်ႈလဵဝ် လွင်ႈသူၼ်ၸႂ် လွင်ႈသိုပ်ႇသၢႆၸႂ် ဢၼ်ယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ပဵၼ်မႃး တၢင်းလိူၵ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် သူင်ၸႂ် တႃႇတေ ဢဝ် ၽႅၼ်ႇဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ ပွၵ်ႈလဵဝ်သေ သုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ တီႈႁူင်းပႅတ်ႈယုၵ်းယၢၵ်း ဝၢႆးသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပွၵ်ႈလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵုမ်းၵမ် တၢင်းၵိၼ်လႄႈ ယႃႈယႃ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ် လၢတ်ႈၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈမႄႇလႃႇမိၼ်ႇၼႆႉ တိုၵ်ႉဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တႃႇတေဢဝ် မၢႆၶရူဝ်ႇဝႄႇ မႆႈလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃး ဢၼ်ၵဝ်ႇလႄႈ ဢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵႅတ်ႉလိၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၼ်မီးလွင်ႈငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ လွင်ႈငၢႆႈလူမ်ၸႂ် မိူဝ်ႈပၢၼ် 1950 ၼၼ်ႉ ၶိူင်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ၵဝ်ႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ တေၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၵူႊဝၼ်းဝၼ်း။ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ၶိူင်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈ ဢၼ်ၶၢမ်ႇႁိုင် မိူဝ်ႈပၢၼ် 1950 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ၶူဝ်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊ 21 ၼႆႉ ၽႅၼ်ႇပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ၸၢင်ႊပဵၼ်မႃး ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် လႄႈ ၶူဝ်းၶွင် မႄႇလႃႇမိၼ်ႇ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊပဵၼ်မႃး ၶူဝ်းၶွင် ၶႄႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။