မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 20/04/2023 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ် တၢင်ႇလၢတ်ႈ ပၵ်းပိူင် ဢၼ်ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၸုမ်း EPA ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႃႇၼႃႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ မတ်ႉတႃ 6(a) ၶွင် ပၵ်းပိူင် ၵုမ်းထိင်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၵွင်ႉ (TSCA) ၼၼ်ႉသေ ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၸုမ်းၶဝ် ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ ၶူဝ်းၶွင် ၶေးမီး ၸိူင်ႉၼႆ။ ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်း တႃႇတေၸဵပ်းသႅပ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ငဝ်းလၢႆး။ ထၢတ်ႈ Methylene chloride ၼႆႉ ၵႆႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ပဵၼ်ၶိူင်ႈယွမ်ႉ ၼႂ်းၶိူင်ႈၸပ်း လႄႈ ၶိူင်ႈႁူမ်ႇ ၶူဝ်းၶွင် လူတ်ႉၵႃး လႄႈ ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ လႄႈ ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ လႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူၼ်ၼင်ႇ လူတ်ႉၵႃး၊
ၶေႃႈတၢင်ႇၼႄ EPA ၼၼ်ႉ တုၵ်းယွၼ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈမီႇတီႇလီႇယမ်ႇ ၶလူဝ်ႇရၢႆႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၵမ်ႈၼမ်။ ၼႂ်းၶေႃႈတၢင်ႇၼႄၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ဢဝ်ဢွၵ်ႇ သီလႄႈ ၶိူင်ႈသႂ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ် ၵၢၼ်မိၼ်ၵူၼ်းမိူင်း တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီႊ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇလႆႈ လွင်ႈလူႉသုမ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တီႈလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ EPA ၵေႃႈ လႆႈၶႂၢၵ်ႈလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းဢၼ်ၼႆႉ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ၶွင် NASA ၶွင် dichloromethane ၽႆၢႇတႂ်ႈငဝ်းလႆၢးၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တၢင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်လွတ်ႈၽေးလိူဝ် ၽႆၢႇပႆၢးသၢင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽႆၢႇပႆၢးမၢၵ်ႇမီးၼႆယဝ်ႉ။
ၶေႃႈတၢင်ႇၼႄ ၶွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေပၼ်ၶႂၢင်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈ dichloromethane တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ hydrofluorocarbon-32 (HFC-32) ဢၼ်ပဵၼ်ထၢတ်ႈဢၼ်တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈငၢႆႈလူမ်ၸႂ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ HFCs တၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ လွင်ႈလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢုၼ်ႇမႆႈသုင်လိူဝ်ၼၼ်ႉသေ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွင်ႈၶတ်းၸႂ် EPA တႃႇလူတ်းယွမ်း HFCs ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင် ၵၢၼ်ၶူင်သၢင်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈမိၼ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ပီႊ 2020 ၼၼ်ႉသေတႃႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈ ႁႂ်ႈ ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈမိၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႃႇသႃႇ လႄႈ HFC-32 ၶဝ် ႁဵတ်းၸွမ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ် ၵႅတ်ႇၶႄ ၶေးမီး တီႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ပႃး မၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈလူဝ်ႇလႆႈ ထုၵ်ႇၺႃး လႄႈ လွင်ႈပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈထုၵ်ႇၺႃး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼၼ်ႉ။ လူၺ်ႈလွင်ႈသုတ်ႇလူမ်း။
ပေႃးဝႃႈ ပၵ်းပိူင်ဢၼ်တၢင်ႇၼႄၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆတွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၸုမ်း EPA တေႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈထတ်းသၢင် ၵူၼ်းမိူင်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 60 ဝၼ်း တီႈ rules.gov/docket/EPA-HQ-OPPT-2020-0465 ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ 16/05/2023 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶေႃႈတၢင်ႇၼႄ ပၵ်းပိူင် ဢၼ်တေမူၼ်ႉမႄး ၶေႃႈတမ်းဝၢင်း EPA ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၵ်းပိူင် ၵုမ်းထိင်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၵွင်ႉ (TSCA) ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်း EPA ၼႆႉ လႆႈထိင်းသိမ်းဝႆႉ သဵၼ်ႈမၢႆ ၶေးမီး TSCA ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ သဵၼ်ႈမၢႆ ၶေးမီး ဢၼ်ႁူႉဝႃႈ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း။ ၸွမ်းၼင်ႇ TSCA ၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းတေႃႉၶဝ်ႈမႃး တေလႆႈတၢင်ႇလိၵ်ႈ ပၼ်ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ဢွၼ်တၢင်း တႃႇထၢတ်ႈမႂ်ႇ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း (မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၶူင်သၢင်ႈ) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႇပႆႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တေႃႉၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်း EPA တေလႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် ၽေးၶဵၼ် တႃႇထၢတ်ႈမႂ်ႇ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပၵ်းပိူင်ဢၼ်တၢင်ႇၼႄၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ၸုမ်း EPA တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် ၽေးၶဵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် မၵ်းမၼ်ႈ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း တႃႇထၢတ်ႈမႂ်ႇ 100 ဝၢၵ်ႈ ၵွၼ်ႇၶူဝ်းၶွင် တေၶဝ်ႈၼႂ်းၵၢတ်ႇလႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ TSCA ပီႊ 2016 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 21/04/2023 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ် ႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႊမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈ ယႂ်ႇလူင် ၼိူဝ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်မီးပၵ်းပိူင် ဢၼ်ပႃး ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ၊ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ပႅတ်ႈလၢႆ ဢၼ်မီးတီႈလိၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူဝ်ႈပီႊ 2040 ၼၼ်ႉ လူၺ်ႈယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လူတ်းယွမ်း လွင်ႈဢမ်ႇမူတ်းသႂ် ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ EPA လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလၢႆလၢႆဢၼ်လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်တိုၵ်ႉဝူၼ်ႉသွၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၵ်းပိူင် ဢၼ်တိုၵ်ႉဝူၼ်ႉသွၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၸုမ်း EPA လၢတ်ႈဝႃႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၵ်းပိူင်မႂ်ႇ ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ပၵ်းပိူင် ၵုမ်းထိင်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၵွင်ႉ တႃႇ ႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ၶိုၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈ pyrolysis တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ ဢၼ်လႆႈၶိုၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်ၶိုၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၸုမ်းၼႆႉ တုၵ်းယွၼ်းပႃး ႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ပႃႇသျႄႇလ် ဢၼ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႆႈၸႂ်ၵၼ်သေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီႊ 1990 ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်လၢႆးတၢင်း တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ဢၼ်ပႅတ်ႈလၢႆ ၵူႊမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ။
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 16/11/2022 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ် တၢင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ တေၶိုၼ်ႈပၼ် ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ ဢၼ်ၵုမ်းၵမ် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မီးၵွင်ႉ လႄႈ ၵုမ်းထိင်း (TSCA) ဢၼ်ၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တေလႆႈၶိုၼ်ႈပၼ် သွင်ပုၼ်ႈလိူဝ်လိူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢၼ်တၢင်ႇလၢတ်ႈ တႃႇတေႁဵတ်းပၵ်းပိူင် ဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ၼႆႉ မူၼ်ႉမႄး ၶေႃႈတၢင်ႇၼႄ EPA ဢၼ်တေတႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 11/01/2021 ၼၼ်ႉ တႃႇတေ တိူဝ်းပၼ် ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ TSCA ပိူင်လူင်မၼ်း တႃႇတေ မူၼ်ႉမႄး ငိုၼ်းၶိုၼ်ႈ။ TSCA ပၼ်ၶႂၢင်ႉႁႂ်ႈ EPA ၵဵပ်းငိုၼ်းတီႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ (ပႃးၸဵမ် ၵူၼ်းတေႃႉၶဝ်ႈ) တႃႇၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢေႇၵျိၼ်ႇၸီႇ ၸွမ်းၼင်ႇ မတ်ႉတႃ 4, 5, 6 လႄႈ 14 ၶွင် TSCA ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ TSCA ၶဝ် လၢတ်ႈၼၼ်ႉ EPA ၼႆႉ တေလႆႈမႄးၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ “ၸွမ်းၼင်ႇလူဝ်ႇ” ၵူႈသၢမ်ပီႊ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2018 ၼၼ်ႉ ၸုမ်း EPA ၶဝ် လႆႈဢွၵ်ႇပၵ်းပိူင် ၵဵပ်းငိုၼ်း 40 CFR တွၼ်ႈ 700 တွၼ်ႈၽႄ C ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။