ယိၼ်းၸူမ်းၶွပ်ႈၸႂ်ထိုင် ၽူႈၶဝ်ႈမႃးတူၺ်း Nature.com ၶႃႈ။ ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ Browser ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းမီးလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် CSS ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ။ တႃႇတေလႆႈၽွၼ်းလီၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ႁႂ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈတူၺ်းလိၵ်ႈ ဢၼ်မႂ်ႇလိူဝ်ၼၼ်ႉ (ဢမ်ႇၼၼ် ႁႂ်ႈပိၵ်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်း ၼႂ်း Internet Explorer ၼၼ်ႉ)။ ၼႂ်းၵႄႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၵမ်ႉထႅမ်လႆႈ တႃႇသေႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ၼႄပၼ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး သတၢႆႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၸေႃႇဝႃႇသၵရိပ်ႉ။
ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇသိမ်းဝႆႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉ ၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ႁဝ်းၶႃႈ တေတၢင်ႇၼႄ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် ရူဝ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇ ဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်မီး ပိူင်တၢႆ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ [RuHCl(POP)(PPh3)] ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် POP ဢၼ်မီး သၢမ်ၶွၼ် ဢၼ်ပဵၼ် မဵဝ်း xanthos ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူၼ်းလေႃးၸိူဝ်းၼႆႉ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢမ်ႇမီးႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ CO2 လႄႈ H2 ၽၢႆႇတႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼိၵ်ႉ BMIM OAc (1-butyl-3-methylimidazolium acetate) ဢၼ်ပဵၼ် ၶိူင်ႈယွမ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် တၢင်းႁၼ်ထိုင် လွင်ႈပၼ်ႇႁွပ်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းဝႃႈၸိုင် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် [RuHCl(xantphos)(PPh3)]Ru-1 ဢၼ်ႁူႉဝႆႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးၼၼ်ႉသေ ဢၼ်မီး လွင်ႈပၼ်ႇႁွပ်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်း 4525 h-1 တီႈ 90 °C တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈယဝ်ႉ ၶၼ်မၼ်း မီး 74% သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 3 ၸူဝ်ႈမူင်း (>98%) ၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽႆၢႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဝွၵ်း [RuHCl(iPr-dbfphos)(PPh3)]Ru-2 ၼႆႉ မၼ်းပၼ်ႁႅင်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလႆၢႈ ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 1 ၸူဝ်ႈမူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလႆၢႈ တင်းမူတ်း မီး 1009 ၸူဝ်ႈမူင်းၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် တီႈတၢင်းမႆႈ တေႃႇထိုင် 60 °C ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵႅတ်ႉသ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် CO2 လႄႈ H2 ၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇႁၼ် CO ။ လွင်ႈထတ်းသၢင် သၢႆလႅင်း ဢၼ်မီးလွင်ႈတႅၵ်ႇလႅင်းသုင်ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ ၼႂ်းလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဢၼ်လေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉ N-heterocyclic carbene ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ၼႂ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႂ်ႇလႆႈ လႄႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈတုၵ်းယွၼ်း တႃႇပၢႆးၸၢင်ႊ သိမ်းဝႆႉ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းႁႅင်းၾႆးၾႃႉ၊ ႁႅင်းမႆႈ၊ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၶိူင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ႁႅင်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေယဝ်ႉ ၶိူင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉ (LOHCs) ၼႆႉ ဢမ်ႇႁိုင်သင်ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈပၵ်းၸႂ် ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ တႃႇတေသိမ်းဝႆႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႂ်းပိူင်ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ငႆၢႈငႆၢႈ လူၺ်ႈဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ ဢၼ်ၵွင်ႉၵႆၢႇတင်း ႁႅင်းတဵၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ပႆၢးသၢင်ႈ cryogenic ၼႆယဝ်ႉ။ ၊5၊6။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉပၢႆးတူဝ်ၶဝ်လႄႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တႃႇၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တႃႇတေႃႉသူင်ႇ LOHC7,8 ၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၵတ်ႉပၢႆးႁၢင်ႊ ၶွင် formic acid (FA) ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇသိမ်းဝႆႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ 4.4%9,10 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပိူင်ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇဝႆႉ တႃႇ formic acid dehydrogenation ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်မၼ်းလူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈယွမ်ႉဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈယွမ်ႉသီ၊ ၼမ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် formic acid ဢၼ်မူတ်းသႂ်၊ ဢႅပ်ႉပလီႇၵေးသျိၼ်း ၊ ပၼ်ႁႃဢၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈယွမ်ႉ ဢၼ်မီးႁႅင်းဢၢႆၼမ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼိၵ်ႉ (ionic liquids) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၼႄဝႃႈ ၼမ်ႉဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼိၵ်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (BMIM OAc) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈယွမ်ႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်ၼႆႉ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈမႄးၵုမ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး Ru-PNP Ru-MACHO မဵဝ်း 15 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ TON ဢၼ်မီး 18,000,000 လိူဝ် တီႈ 95°C ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ လွၵ်းပိူင်မၢင်ဢၼ် လႆႈ TON သုင်သေတႃႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် ၶိူင်ႈယွမ်ႉဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ (မိူၼ်ၼင်ႇ THF ဢမ်ႇၼၼ် DMF) ဢမ်ႇၼၼ် ၶိူင်ႈထႅမ်သႂ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း (မိူၼ်ၼင်ႇ ပိုၼ်ႉထၢၼ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးၼိူင်းတူၺ်းၼႆ ၵၢၼ်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼိၵ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ (ILs) ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉသေ ဢမ်ႇပႃးထၢတ်ႈ ဢၼ်သႂ်ႇထႅင်ႈ။
Hazari လႄႈ Bernskoetter ၶဝ်တၢင်ႇၽိုၼ်ဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (FA) တီႈ 80 °C ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ Fe-PNP ဢၼ်မီး ထၢတ်ႈ dioxane လႄႈ LiBF4 သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ဢၼ်လီဢၢမ်း (TON) မီးမွၵ်ႈ 1,000,00016 ၼႆယဝ်ႉ။ Laurenci ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ Ru(II)- ဢၼ်သုၵ်ႉသၵ်ႉ TPPPTS ၼႂ်းပိူင် FA ဢၼ်သိုပ်ႇထွၼ်ဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလႆၢးဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ FA dehydrogenation ၸမ်တေတဵမ်ထူၼ်ႈ လူၺ်ႈ CO ဢၼ်ႁၼ်လႆႈ တီႈ 80 °C17 ဢိတ်းဢွတ်းၵူၺ်း။ တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈပႆၢးဢၼ်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးထႅင်ႈၼၼ်ႉ Pidko ၼႆႉ ၼေဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ FA လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ Ru-PNP ၼႂ်း DMF/DBU လႄႈ DMF/NHex3 လေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵႃႈၶၼ် TON မီး 310,000 တေႃႇထိုင် 706,500 တီႈ 90 °C18 ၼႆယဝ်ႉ။ Hull ၊ Himeda လႄႈ Fujita ၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ Ir ဢၼ်သုၵ်ႉသၵ်ႉ ၼျူႇၶလီးယႃးသွင်ဢၼ် ဢၼ်ဢဝ် KHCO3 လႄႈ H2SO4 လူႇတၢၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ CO2 ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ လႄႈ FA ဢမ်ႇမီးႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ လႅၵ်ႈလႆၢႈၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ လွၵ်းပိူင်ၶဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းလႆႈ TONs လိူဝ်လိူဝ် 3,500,000 လႄႈ 308,000 တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ တီႈ 30°C ၊ CO2/H2 (1:1)၊ ႁႅင်းတဵၵ်း 1 bar လႄႈ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼႂ်းၵႄႈ 60 လႄႈ 90°C19 ၼႆယဝ်ႉ။ Sponholz ၊ Junge လႄႈ Beller ၶဝ် လႆႈၶူင်ႊႁဵတ်းမႃး လွင်ႈသုၵ်ႉသၢၵ်ႉ Mn-PNP တႃႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ CO2 ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶိုၼ်းလီၶိုၼ်း လႄႈ FA ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ တီႈ 90 °C20 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႆႈ ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးတၢင်း IL သေတႃႉ တႅၼ်းတီႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း Ru-PNPs ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ Ru-POP ဢၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ တၢင်းႁူႉႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈ ၼႄဝႆႉ ၼႂ်းလွင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ ႁေႈ-ligand ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီ (MLC) လႄႈ amino-PNP ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉ Noyori ဢၼ်မီး ၸုမ်း amino ထီႈသွင် ဢၼ်မီးလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇတေႃႇ ႒႑ (မိူၼ်ၼင်ႇ Ru-MACHO-BH) ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈၵူၼ်းသူင်တေႃႇ မေႃႇလီႇၸူးဢွၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ CO22 ၊ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် alkenes လႄႈ carbonyls ၊ လွင်ႈသူင်ႇပၼ် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ23 လႄႈ လွင်ႈႁပ်ႉဢဝ် လွင်ႈထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် alcohols24 ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လႆႈတၢင်ႇၽိုၼ်ဝႆႉဝႃႈ N-methylation ၶွင် PNP clamp ligands ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈၵိုတ်းယိုတ်းလႆႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈ25 ဢၼ်ၸၢင်ႈသပ်းလႅင်းလႆႈ လူၺ်ႈလွင်ႈဝႃႈ amines ႁဵတ်းပဵၼ် ငဝ်ႈတိုၼ်း proton ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈလူဝ်ႇလမ်ႇလွင်ႈ ၽွင်းယၢမ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း MLC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇႁိုင်ၼႆႉ Beller လႆႈႁၼ်ဝႃႈ လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းတေႃႇ လွင်ႈထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ N-methylated Ru-PNP ၼႆႉ မၼ်းၼေဝႆႉ လွင်ႈထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်လီလိူဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီး methylated ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လွင်ႈသုၵ်ႉသၢၵ်ႉမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၶဝ်ႈပႃးလႆႈ တီႈ MLC လူၺ်ႈ amino unit ၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ၼႆႉ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းဝႃႈ MLC လႄႈ ယွၼ်ႉၼၼ် amino unit ၼႆႉ တေၸၢင်ႊလဵၼ်ႈပဵၼ် တွၼ်ႊလမ်ႇလွင်ႈ တီႈလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ (de) hydrogenation ၵမ်ႈၽွင်ႈ လိူဝ်သေ ဢၼ်ဝူၼ်ႉဝႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် POP ၼႆၸိုင် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၶူၼ်းလေႃး ရူဝ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇ ၶွင်ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် POP ၼၼ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈ။ POP ligands ၼႆႉ ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတေႃႇ hydroformylation သေ ၶဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် chelating ligands လိူဝ်သေ ၽၢင်ႁၢင်ႊ ၸဵင်ႇၶူပ်း ႑႒႐ တီႇၵရီႇ တေႃႇ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတေႃႇ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်မီးထႅဝ် လႄႈ ၵိင်ႇၽေ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉ Ru-POP ၼႆႉ ဢမ်ႇသူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ hydrogenation ၼႆသေတႃႉ တူဝ်ယင်ႇ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၶဝ် ၼႂ်းလွင်ႈသူင်ႇ hydrogenation ၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း လႆႈတၢင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ႁဝ်းၶႃႈ ၼႄဝႃႈ ၶူၼ်းလေႃး Ru-POP ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ တႃႇ လွင်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼႆသေ မၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈဢၼ် Beller ႁႃႁၼ်ဝႃႈ ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇ ယူႇၼိတ်ႉ ၼႂ်းၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇ Ru-PNP ၵဝ်ႇၵႄႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးလမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်ၼႆႉ။
ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁဝ်းၶႃႈ တႄႇဢဝ် လွင်ႈႁူမ်ႈပွင်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ သွင်ဢၼ် ဢၼ်မီး ပိူင်တၢႆ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ [RuHCl(POP)(PPh3)] (ႁၢင်ႈ 1a) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေမူၼ်ႉမႄး လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ သတီးရိၵ်ႉ လႄႈ ဢီႇလႅတ်ႇထရွၵ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် တီႇပႅၼ်ႇၸူဝ်ႇ [b,d]ၾူႇရၢၼ်ႇ တီႈၼႂ်း 4,6-bis(diisopropylphosphino) ဢၼ်မီးၼႂ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ (ႁၢင်ႈ 1b) 31. ၽူႈၼမ်းၼႃႈ။ ဢဝ်ထၢတ်ႈႁေႈ ဢၼ်မီးဝႆႉဢွၼ်တၢင်း လႄႈ POP clamp ligand မႃးလေႃးၵၼ် ၼႂ်း THF ၽၢႆႇတႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉ လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလူမ်း ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼႆႉ မၼ်းမႃးၸွမ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသီ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ သီၶဵဝ်လမ် ပဵၼ်သီလိူင်သေ ပၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မူတ်းသႂ် ဝၢႆးသေ 4 ၸူဝ်ႈမူင်း ဢမ်ႇၼၼ် 72 ၸူဝ်ႈမူင်း တီႈ 40°C ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢဝ် THF ဢွၵ်ႇၼႂ်းႁွင်ႈႁၢမ်းလူမ်းသေ ဢဝ် hexane ဢမ်ႇၼၼ် diethyl ether သေ သုၵ်ႈသီသွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဢဝ် triphenylphosphine ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ပဵၼ်ၽွင်သီလိူင် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁူမ်ႈပွင်း ၶူၼ်းလေႃး Ru-1 လႄႈ Ru-2 ။ ၵ) လၢႆးႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်သုၵ်ႉသၵ်ႉ။ ၶ) လၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ ၶွမ်ႇပလႅၵ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး။
Ru-1 ၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႆႉ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆး32 ယဝ်ႉသေ လွင်ႈၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈမၼ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် Ru-2 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1H NMR spectrum ၶွင် Ru-2 ၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပၼ် လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ cis ၶွင် ဢႅတ်ႇတမ်ႇ phosphine ၼႂ်း ligand ၶွင် ၵူႈ hydride ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႅၼ်ႇလိၼ် dt ဢၼ်သုင်သုတ်း (ႁၢင်ႈ 2a) ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ 2JP-H ဢၼ်ပဵၼ် 28.6 လႄႈ 22.0 Hz ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈ ဢၼ်မုင်ႈမွင်းဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈမုၼ်းမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း32 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းသၢႆလႅင်း ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ 31P{1H} (ႁၢင်ႈ 2b) ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ 2JP-P ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊလႆႈ မွၵ်ႈ 27.6 Hz သေ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၽွတ်ႉၾိၼ်း လႄႈ PPh3 တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် cis-cis ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ATR-IR ၼႆႉ ၼေဝႆႉ ၽၢင်ႁၢင်ႊ ရူႇတီႇၼီႇယမ်ႇ-ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ယိုတ်ႈဢွၵ်ႇ တီႈ 2054 cm-1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေၸႅင်ႈလႅင်း လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈမၼ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉ Ru-2 ၼႆႉ လႆႈဢဝ် လွင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇ ဢၢႆႊထၢတ်ႈ တီႈတၢင်းမႆႈၼႂ်းႁွင်ႈ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈထၢတ်ႈ X-ray ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၶႅပ်းၶႅပ်း (ႁၢင်ႈ 3၊ လွၵ်းမၢႆ ၽိူမ်ႉထႅမ် 1)။ မၼ်းပဵၼ်ၵွၼ်ႈ ၼႂ်းပိူင် triclinic ၶွင်ၸုမ်းၼွၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ P-1 ဢၼ်မီး ယူးၼိတ်ႉ ပႅၼ်ႇၸိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၵွၼ်ႈၵွၼ်ႈ ၼိုင်ႈယူၼ်း ၼႂ်းသႄးလ် ၼိုင်ႈယူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼေဝႆႉ ၸဵင်ႇၵႂၢင်ႈ P-Ru-P 153.94° မၼ်းၵႂၢင်ႈလိူဝ် ၸဵင်ႇ 130° ၶွင် DBFphos34 ဢၼ်မီးသွင်ၶဵဝ်ႈ။ တီႈ 2.401 လႄႈ 2.382 Å ၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ Ru-PPOP ၼႆႉ ယၢဝ်းလိူဝ် တၢင်းယၢဝ်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ Ru တေႃႇ PPh3 ဢၼ်မီး 2.232 Å ၼၼ်ႉ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ ဢၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႊပဵၼ် ၽွၼ်းလီ ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉ ၸဵင်ႇ လုပ်ႇသၼ်လင် ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၶွင် DBFphos ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉ 5-ring ၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ geometry ၶွင်သုၼ်ၵၢင်ႁေႈ လမ်ႇလွင်ႈမၼ်းပဵၼ်ပႅတ်ႇၸဵင်ႇ လူၺ်ႈၸဵင်ႇ O-Ru-PPh3 မီး 179.5°။ လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် H-Ru-Cl ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသဵၼ်ႈသၢႆ တင်းမူတ်း၊ မီးၸဵင်ႇ မွၵ်ႈ ႑႗႕ တီႇၵရီႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ထၢတ်ႈ triphenylphosphine ligand ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႆ ဢႅတ်ႇထမ်ႇ လႄႈ တၢင်းယၢဝ်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈသႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼႂ်း လွၵ်း ႑ ၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆလႅင်း NMR ၶွင် Ru-2 ။ ၵ) ပိုၼ်ႉတီႈ ႁၢႆႇထရၢႆႉ ၶွင် သၢႆလႅင်း 1H NMR ဢၼ်ၼႄပၼ် သၢႆငၢႆ Ru-H dt ၼၼ်ႉ။ ၶ) 31 P{ 1 H} NMR ဢၼ်ၼႄပၼ် သၢႆငၢႆ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ထရၢႆႉၾိၼ်ႇၼိၼ်ႇၾူတ်ႉၾိၼ်ႇ (သီၶဵဝ်) လႄႈ လႅၵ်ႉၵႅၼ်ႇ POP (သီၶဵဝ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ Ru-2 ။ ႁၢင်ႈၶၢႆႇဢၼ်မီးလွင်ႈမႆႈၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉလူၺ်ႈ လွင်ႈပဵၼ်လႆႈ 70% ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေၸႅင်ႈလႅင်းၼၼ်ႉ ဢႅတ်ႇတမ်ႇ ပႅၼ်ႇၸိၼ်ႇ လႄႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼိူဝ် ၵႃႇပုၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
တႃႇတေထတ်းသၢင်တူၺ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉၶွင် ၶူၼ်းလေႃး တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉၾူမ်း ဢမ်ႇမီးႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ် ငဝ်းလၢႆးလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဢၼ်ၶူၼ်းလေႃး PNP-clamp ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ Ru-MACHO-BH) ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ႁႅင်းၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႂ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉၾူမ်း 0.5 မီႇလီႇလီႇတႃႇ (13.25 မီႇလီႇမီႇလီႇ) ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း 0.1 မီႇလီႇလီႇတႃႇ (1000 ppm, 13 μmol) ရူဝ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇ ၶူၼ်းလေႃး Ru-1 ဢမ်ႇၼၼ် Ru-2 ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼိၵ်ႉ 1.0 မီႇလီႇလီႇတႃႇ (5.35 မီႇလီႇမီႇလီႇ) (IL) BMIM OAc (လွၵ်း-2) ႁၢင်ႈ 4)၊
တႃႇတေလႆႈ ပိူင်တႅၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မႃး ဢွၼ်တၢင်း [RuHCl(PPh3)3]·တူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းတီႈ တၢင်းမႆႈ 60 တေႃႇထိုင် 90 °C ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈတူၺ်းႁၼ် ဢၼ်ငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉသေ လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊယွမ်ႉသီလႆႈ ၼႂ်း IL တဵမ်ထူၼ်ႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လႆႈၶူၼ်းၶဝ်း ၶၢဝ်းယၢဝ်း တီႈတၢင်းမႆႈ 90°C သေတႃႉ လွင်ႈယွမ်ႉသီၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ဝၢႆးသေ ဢဝ် formic acid ၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ 90°C ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ 56% (TOF = 3424 h-1) သေ ဝၢႆးသေ သၢမ်ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶႂ်ႈၸမ် (97%) (ၶေႃႈသႂ်ႇ 1) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးလူတ်းယွမ်းပၼ် တၢင်းမႆႈ ထိုင် 80 °C ၼႆၸိုင် ဝၢႆးသေ 10 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လူတ်းယွမ်းလူင်း ၶိုင်ႈလိူဝ်လိူဝ် ထိုင် 24% (TOF = 1467 h-1, ၶေႃႈသႂ်ႇ 2) သေ ၶိုၼ်းလူတ်းယွမ်းလူင်းထိုင် 18% လႄႈ 18% တီႈ 70 °C လႄႈ 60 °C ၼၼ်ႉ 6% (ၶေႃႈသႂ်ႇ 3 လႄႈ 4) ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလွင်ႈတၢင်းတင်းမူတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း လွင်ႈၸုင်ၸၼ်သေ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈၼႆႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉ ဝႆးလိူဝ်ႁႅင်း တႃႇတေသွၵ်ႈႁႃလႆႈ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ထတ်းသၢင်တူၺ်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်တေပဵၼ်မႃး ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ Ru-POP ဢၼ်ပဵၼ် Ru-1 လႄႈ Ru-2 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းငဝ်းလၢႆး ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ 90°C ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသုင်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ Ru-1 ၼႆႉ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ 74% ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉ ဢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ (TOFmax = 4525 h-1, ၶေႃႈသႂ်ႇ 5)။ Ru-2 ၼႆႉ ၼႄလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢေႇလိူဝ်ဢိတ်းဢွတ်းသေတႃႉ မၼ်းမိူၼ်ၵၼ်လိူဝ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ 60% ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉ (TOFmax = 3669 h-1) လႄႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တဵမ်ထူၼ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 60 မိၼိတ်ႉ (>99%) (ၶဝ်ႈ 9) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉ မိူဝ်ႈမၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ Ru-2 ၼႆႉ မၼ်းၶႅၼ်ႇလိူဝ် ႁေႈဢၼ်ပဵၼ် ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈၽွင်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ပဵၼ် ႁေႈ လႄႈ Ru-1 မီး ၵႃႈၶၼ် TOFoverall မိူၼ်ၵၼ် မိူဝ်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈ (330 h-1 လႄႈ 333 h-1 ၼၼ်ႉ ၵူႊဢၼ်) ၼၼ်ႉ Ru-2 သမ်ႉ မီး TOFoverall 1009 h-1 ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် Ru-1 လႄႈ Ru-2 ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းမႆႈမၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈသေ တၢင်းမႆႈမၼ်း လႆႈလူတ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇလွႆးလွႆး 10 °C ၶိုၼ်ႈမႃး တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း 60 °C (ႁၢင်ႈ 3) ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ တီႈ 90°C ၼၼ်ႉ ၶူၼ်းလေႃးၼၼ်ႉ ၼႄလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵမ်းလဵဝ်ၼႆၸိုင် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ၶႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းသေ တီႈတၢင်းမႆႈဢၼ်တႅမ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းၵႂႃႇ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ Py-1 ၼႆႉ ဝၢႆးသေ 10 min တီႈ 80°C လႄႈ 70°C ၼၼ်ႉ မီး 14% လႄႈ 23% သေ ဝၢႆးသေ 30 min ၼၼ်ႉ မၼ်းၶိုၼ်ႈထိုင် 79% လႄႈ 73% (ၶေႃႈသႂ်ႇ 6 လႄႈ 7) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းတင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ၼႄဝႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ၸူဝ်ႈမူင်းၼႆႉ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ≥90% ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ Ru-2 (ၶေႃႈသႂ်ႇ 10 လႄႈ 11) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉ မိူဝ်ႈသုတ်း လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ တီႈ 70 °C ၼၼ်ႉ Ru-1 ၼႆႉ မၼ်းႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ဢိတ်းဢွတ်းသေ TOF တင်းမူတ်း မီး 315 h-1 သေ တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တင်း 292 h-1 တႃႇ Ru-2 လႄႈ 299 h-1 တႃႇ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ပဵၼ် ႁေႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢၼ် တၢင်းမႆႈ ယွမ်းလူင်းထႅင်ႈ ထိုင် 60 °C ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 30 မိၼိတ်ႉ ဢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသင်။ မိူဝ်ႈတႄႇႁဵတ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ Ru-1 ၼႆႉ ဢမ်ႇတူင်ႉၼိုင်လႆႈ တီႈတၢင်းမႆႈဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းသေယဝ်ႉ ဝႆၢးမႃး လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်မၼ်းၵေႃႈ တိူဝ်းမႃးၼႆသေ ၼေဝႆႉဝႃႈ မၼ်းလူဝ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းတူင်ႉၼိုင် ဢၼ် Ru-1 precatalyst ၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလႆၢႈပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ တီႈတၢင်းမႆႈၵူႊတီႈသေတႃႉ မိူဝ်ႈတႄႇၸၢမ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ 10 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ တႃႇတေႁူႉလႆႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈတၢင်းမႆႈသုင်ၼၼ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ Ru-2 ယဝ်ႉ။ တီႈ 70 လႄႈ 60 °C ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ။ ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉ ၼႂ်းလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းတင်းသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် လွင်ႈပဵၼ်မႃး ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇမွၼ်းဢွၵ်ႇသၢႆႉ ၼႂ်းၶွပ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈသွၵ်ႈႁႃ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈႁဝ်း (<300 ppm) သေ H2 လႄႈ CO2 ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၵူၺ်း။
လွင်ႈတႅၵ်ႈၼိူင်း ၶေႃႈတွပ်ႇ လွင်ႈထၢတ်ႈၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်လႆႈမႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၼႂ်းၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆႉ ဢၼ်တၢင်တူဝ် ၸၼ်ႉပၢႆးမွၼ်း လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ Ru-PNP ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ ၶိူင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ Ru-POP ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႂ်ႇၼႆႉ မီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၶိူင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ PNP 15 ၼႆယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် POP ဢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ လႆႈမႃး ၵႃႈၶၼ် TOFovertal ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ် 326 h-1 သေ လႆႈႁၼ် ၵႃႈၶၼ် TOFmax ဢၼ်ပဵၼ် Ru-1 လႄႈ 1590 h-1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် 1988 h-1 လႄႈ 1590 h-1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ 80 °C ၼၼ်ႉ ရူႇ-2 ၼႆႉ ပဵၼ် 1 သေ တီႈ 90 °C ၼၼ်ႉ ရူႇ-1 ၼႆႉ ပဵၼ် 4525 h-1 လႄႈ ရူႇ-1 ၼႆႉ ပဵၼ် 3669 h-1 ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈထတ်းတူၺ်း တၢင်းမႆႈ လွင်ႈထၢတ်ႈၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ Ru-1 လႄႈ Ru-2 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆး - ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ 13 μmol ၊
NMR ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇပွင်ႇၸႂ် လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ 2JH-P ၼႂ်းၵႄႈ ႁၢႆႇထရၢႆႉ လႄႈ ၽွတ်ႉၾိၼ်း လႅၵ်ႉၵႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် တင်းၼမ်လႄႈ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼႆႉ လႆႈပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် ၸိၵ်းႁၢႆႇထရၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ Ru-1 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ပိူင် dt ဢၼ်ပဵၼ် ၽိင်ႈပိူင် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 60 မိၼိတ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းမီးလွင်ႈၶၢႆႉတီႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ −16.29 ထိုင် −13.35 ppm သေတႃႉ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇမၼ်း တင်း phosphine ၼၼ်ႉ ပဵၼ် 27.2 လႄႈ 18.4 Hz ၵူႈဢၼ်ဢၼ် (ႁၢင်ႈ 5, ၸိၵ်း A)။ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းၵိုင်ႇငၢမ်ႇတင်း phosphines သၢမ်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် hydrogen ligand ဢၼ်မီးၼႂ်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ cis လႄႈ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ligand ၼႆႉ မၼ်းၼိမ်သဝ်းလႆႈ တီႈ IL တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ၼိူင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း ၽၢႆႇတႂ်ႈ ငဝ်းလၢႆး တုမ်ႉတွပ်ႇ ဢၼ်လီသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶၢႆႉတီႈ ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႊပဵၼ်ယွၼ်ႉ လွင်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇ ၶရူဝ်ႇရူဝ်ႇၼိၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃး ၶူၼ်းလေႃး ဢႅတ်ႉသိတ်ႉၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်၊ လွင်ႈပဵၼ်မႃး တီႈ d3-MeCN ၼႂ်းလွတ်ႇ NMR ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈပဵၼ်မႃး N-heterocycles ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သပ်းလႅင်းၼႄ။ ၶႃႇပီႇၼီႇ (NHC) ဢၼ်သုၵ်ႉသၵ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ လွင်ႈထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ လူႉလႅဝ်ၼၼ်ႉ ႁႅင်းသၢႆငၢႆဢၼ်ၼႆႉ သိုပ်ႇယွမ်းလူင်းၵႂႃႇသေ ဝၢႆးသေ 180 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်သၢႆငၢႆၼၼ်ႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် သၢႆငၢႆမႂ်ႇ သွင်ဢၼ်။ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႄပၼ် ပိူင် dd ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း ဢၼ်ပဵၼ်မႃး တီႈ -6.4 ppm (ၸိၵ်း B) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် doublet ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇဢၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ မွၵ်ႈ 130.4 Hz သေ ၼႄဝႃႈ ယူးၼိတ်ႉ phosphine ဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႊပွင်ႇဝႃႈ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် POP ၼႆႉ ၶိုၼ်းၶပ်ႉဝႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် κ2-P,P ဢၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် လွင်ႈသုၵ်ႉသၢၵ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ဢွၵ်ႇမႃးဝၢႆးလင် ၼႂ်းၵၢၼ်ၸွႆႈထၢတ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈၼေဝႃႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းသေ ပဵၼ်မႃး ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ၸူမ်ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိူင်ႈၵေႃႈ လွင်ႈၶၢႆႉတီႈထၢတ်ႈဢၼ်ဢေႇၼၼ်ႉ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸ်ႂဝႃႈ မၼ်းတေပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်မီး ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိၵ်းမႂ်ႇမႂ်ႇ တီႈသွင်ၼၼ်ႉ မီးတီႈ -17.5 ppm ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈၽွတ်ႈမၼ်းသေတႃႉ ႁဝ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်သၢမ်ဢၼ် ဢၼ်မီး လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ 17.3 Hz ၼၼ်ႉသေ ၼႄဝႃႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၽွတ်ႉသၽိၼ်ႇ ၶွင် POP clamp ၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၼႄပႃး လွင်ႈဢၼ် triphenylphosphine (peak C) ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းတေၸၢင်ႊဢဝ် ၶူဝ်းၶွင် တၢင်ႇဢၼ် မႃးတႅၼ်းတၢင်လႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်း acetyl ဢမ်ႇၼၼ် NHC ဢၼ်ပဵၼ်မႃး တီႈၼမ်ႉ ionic ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ PPh3 ၼႆႉ ၼႄပၼ်ထႅင်ႈ လူၺ်ႈ လွင်ႈႁႅင်း ဢၼ်လဵဝ် တီႈ -5.9 ppm ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်း 31P{1H} သၢႆလႅင်း Ru-1 ဝၢႆးသေ 180 မိၼိတ်ႉ တီႈ 90 °C (တူၺ်းၶေႃႈမုၼ်းထႅင်ႈ)။
ပိုၼ်ႉတီႈ ႁၢႆႇထရၢႆႉ ၶွင် 1H NMR spectrum ၶွင် Ru-1 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းလၢႆး လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ - ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၾူမ်း 0.5 မီႇလီႇလီႇတႃႇ၊ BMIM OAc 1.0 မီႇလီႇလီႇတႃႇ၊ NMR ၼႆႉ ဢဝ်မႃးတီႈ MeCN-d 3 , 500 μl ၶွင် ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ဢဝ် တီႇယူဝ်ႇထရႄႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ မွၵ်ႈ 10 μl ၶွင် ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ဢဝ် လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ၶူၼ်းလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈလႆႈဝႃႈ မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ယူႇ ၼႂ်းပိူင်ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ သမ်းပၼ် ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉ တီႈ 90 °C ယဝ်ႉ လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈထတ်းသၢင် mass spectrometry (HRMS) ၶွင် Ru-1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉပၼ်တၢင်းၶႆႈၸ်ႂဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်မီးၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇပႃး ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ၶရူဝ်ႇရူဝ်ႇၼီႇ ligand ၼ်ႂးလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်လေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၵ်ႇပႃး NHC သွင်ဢၼ် ဢၼ်မီးလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇထိူမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ၼႂ်းႁၢင်ႈ 6 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၢႆလႅင်း HRMS ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ၼႂ်းႁၢင်ႈၽိူမ်ႉထႅမ် 7 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဝ်းၶႃႈတၢင်ႇၼေ လွၵ်းလႆၢးတုမ်ႉတွပ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢၼ် Beller တၢင်ႇၼေဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ N-methylated PNP clamps ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းထႅင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပႃး ၼမ်ႉဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼိၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼႄလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်သင်လႄႈ လွင်ႈမၼ်းၶဝ်ႈပႃးၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈလူဝ်ႇယူႇ။ ႁဝ်းၶႃႈ ထၢင်ႇဝႃႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် Ru-1 လႄႈ Ru-2 ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်မႃး လူၺ်ႈ လွင်ႈၶရူဝ်ႇရၢႆႉ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇသေ ၸွမ်းမႃး လွင်ႈ NHC ဢၼ်ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ လႄႈ လွင်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ triphenylphosphine (Scheme 1a) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ဢၼ်ၼႆႉ တီႈၸိူဝ်ႉၽၼ်းၵူႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း HRMS သေ လႆႈႁၼ်မႃးယဝ်ႉ။ IL-acetate ၼႆႉ ပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်ႈ Bronsted ဢၼ်ႁႅင်းလိူဝ် ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပရူဝ်ႇတူဝ်ႇၼိတ်ႉ ႁႅင်းလိူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈထၢင်ႇဝႃႈ ၽွင်းယၢမ်း ပၼ်ႇၶွပ်ႈ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ (Scheme 1b) ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ်တူင်ႉၼိုင် A ဢၼ်မီး NHC ဢမ်ႇၼၼ် PPh3 ၼၼ်ႉ လႆႈၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ် လူၺ်ႈ ၾွၼ်ႉ တႃႇပဵၼ်မႃး ၸိူဝ်ႉၽၼ်း B ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶိုၼ်းမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶူၼ်းလေႃး C ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ CO2 ဢွၵ်ႇမႃး လႄႈ ၶူၼ်းလေႃး trans-dihydrogen D ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ တႃႇတေပဵၼ်မႃး ၶူၼ်းလေႃး တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇ E ၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ် Beller တၢင်ႇလၢတ်ႈမႃး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶွပ်ႇ PNP ဢၼ်မီး N-methylated ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉ EL = PPh3 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ stoichiometric ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း Ru-1 ၼႂ်းပဵဝ်လူမ်း ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဝၢႆးသေ ဢဝ်ၵိူဝ် သွတ်ႉတီႇယမ်ႇ ထွင်ဢွၵ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် ၾူမ်းၼၼ်ႉ ပၼ် A သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပၼ်ႇႁွပ်ႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တႃႇလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶွင် လွင်ႈထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်း Ru-POP Ru-1 ၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၼႄမႃးယဝ်ႉ။
ၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်မႂ်ႇ [RuHCl(iPr-dbfphos)(PPh3)] ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇၼႄဝႆႉ လူၺ်ႈ NMR, ATRIR, EA လႄႈ လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈထွင်ႇသၢႆလႅင်း X-ray ၶွင် ၶႅပ်းႁၢင်ႈဢၼ်လဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ လႆႈတၢင်ႇၽိုၼ်လၢႆးငၢၼ်း လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း Ru-POP pincer complex ဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉၾူမ်း ဢမ်ႇမီးႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ် CO2 လႄႈ H2 ၼႆယဝ်ႉ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ပဵၼ် ႁေႈၼၼ်ႉ လႆႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် မိူၼ်ၵၼ် (တေႃႇထိုင် 3424 h-1) သေတႃႉ လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈထိုင် လွင်ႈပၼ်ႇႁွပ်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်း တေႃႇထိုင် 4525 h-1 တီႈ 90 °C ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တီႈ 90 °C ၼၼ်ႉ ၶူၼ်းလေႃးမႂ်ႇ [RuHCl(iPr-dbfphos)(PPh3)] ၼႆႉ လႆႈၶၢဝ်းယၢမ်း တႃႇမိၼ် တင်းမူတ်း (1009 h-1) တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢွၵ်ႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇသေ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းသုင်လိူဝ် ၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁေႈ (330 h-1) ၼၼ်ႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လႄႈ ၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ [RuHCl(xantphos)(PPh3)] (333 h-1) ၼႆယဝ်ႉ။ ၽႆၢႇတႂ်ႈငဝ်းလႆၢးမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ လွင်ႈမီးၼမ်ႉတွၼ်းၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈၼႆႉ မၼ်းတႅၵ်ႈၼိူင်းလႆႈတင်း လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၶွင် Ru-PNP clamp ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈမုၼ်း HRMS ၼႆႉ ၼႄဝႃႈ ၼႂ်းၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉ မီးထၢတ်ႈ carbene complex ၼႆသေတႃႉ မၼ်းမီးဢေႇၼႃႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ႁဝ်းၶႃႈ တိုၵ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၽွၼ်းလီ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ၶႃႇပီႇၼီႇ ၶွမ်ႇပလႅၵ်ႉ ယူႇ။
ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်လႆႈမႃး ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်လႆႈထတ်းသၢင်မႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆႉ တင်းမူတ်း လႆႈဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈဢၼ်ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇမႃးၼႆႉ [လႄႈ ၾၢႆႇၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢႃႇၸႃႇပူဝ်ႇ ဢႄး၊သုႁၢႆႇမီႇ ဢႅတ်ႉ၊ၸႃႇႁီႇတီႇ ၵျီႇ လႄႈ ပႃႇႁႃႇတူဝ်ႇရီႇ ဢႄး လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်း ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ၶိုၼ်းလီၶိုၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇမိူဝ်းၼႃႈ။ ဢႃႇရပ်ႉ။ J. ပၢႆးသၢႆႊ။ မေႃပၢႆးၸၢင်ႊ. 38၊ 317-328 (2013)။
Moriarty P. လႄႈ Honery D. လွင်ႈႁႅင်းၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈၶိုၼ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်။ လွင်ႈႁဵတ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ. လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်. ဢဵၼ်ႁႅင်း 16၊ 244-252 (2012)။
Rao, PC လႄႈ Yoon, M. လွၵ်းပိူင် ဢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉ (Lohc) ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ - လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢၼ်ပႆႇႁိုင်သင်ၼႆႉ။ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ 13၊6040 (2020)။
ၼိဝ်းမႅၼ်ႇ၊ M.၊ ပႅၵ်ႉၵႅၼ်ႇတၢၼ်ႇ၊ A.၊ ၶႄးလ်သျိတ်ႉ၊ M. လႄႈ ပူဝ်ႇႁွပ်ႉ၊ K. ၶိူင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉ (LOHC) – လွင်ႈထတ်းသၢင် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၼမ်ႉၵတ်ႉပၢႆးထၢတ်ႈ လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး။ လွင်ႈၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ။ J. ႁႅင်းႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ။ 44၊ 6631-6654 (2019)။
တႅၵ်ႉမႅၼ်ႇ၊ တီႇ၊ ဢႃႇလတ်ႉ၊ ဝူဝ်ႇ၊ ဝႃႇသႃႇသျိတ်ႉ၊ ပီႇ လႄႈ ၾရၢႆႉမႅၼ်ႇ၊ ရႃႇ ငဝ်ႈငႃႇႁႅင်း မိူဝ်းၼႃႈ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၶိူင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉ (LOHC) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉႁႅင်း။ ပၢႆးသၢႆႊ. 4၊ 2767-2773 (2011)။
Niermann, M., Timmerberg, S.၊ Drunert, S. လႄႈ Kaltschmitt, M. ၶိူင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉ လႄႈ လွၵ်းလၢႆးတၢင်ႇဢၼ် တႃႇတေႃႉသူင်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႂ်ႇလႆႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ. လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်. ဢဵၼ်ႁႅင်း Ed. 135၊110171 (2021)။
ရူင်းယီႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် ပၢႆးၸၢင်ႊ လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵူႊမိူင်းမိူင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသိမ်းဝႆႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ လႄႈ လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ လုၵ်ႉတီႈ ႁူင်းၵၢၼ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ တေႃႇထိုင် ႁူင်းၵၢၼ် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ J. ႁႅင်းႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ။ 1–12 ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း 10.1016/j.ijhydene.2023.01.187 (2023)။
ၵူဝ်ႇ၊ၸေႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ Formic acid ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလႆၢးႁွမ်ဝႆႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼိူဝ်ႁိူဝ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ - လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶွင် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ႁေႈဢၼ်လီ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် တႃႇလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ လွင်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼႆယဝ်ႉ။ သျူဝ်း ပၢႆးထၢတ်ႈ ပၢႆးထၢတ်ႈ။ 14၊ 2655-2681 (2021)။
Muller, K., Brooks, K. လႄႈ Autry, T. လွင်ႈသိမ်းဝႆႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႂ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉၾူမ်း - လွင်ႈတႅၵ်ႈၼိူင်း လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်တေလႆႈလိူၵ်ႈ။ ၼမ်ႉမၼ်းႁႅင်း။ 31၊ 12603-12611 (2017)။
ဝၢင်း၊ Z.၊ လူႇ၊ SM၊ လီ၊ J.၊ ဝၢင်း၊ J. လႄႈ လီ၊ Q. ဢီႇရီႇတီႇယမ်ႇ ဢၼ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉ တင်း N,N'-diimine ligand ၼႆႉ မီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် လွင်ႈထၢတ်ႈၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႂ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈမီးမႃး။ ၶေးမီး။ – ယူႊရူဝ်ႊ။ ၸေႇ 21၊ 12592-12595 (2015)။
ႁွင်ႉ D. လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ ၶွင် လွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉ ၼယူးၵရီးယႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် IrIII-MII ၼိူဝ် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး H2 ၽွင်းမိူဝ်ႈ လွင်ႈထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼႂ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ။ ၶေးမီး။ 59၊ 11976-11985 (2020)။
Fink K., Laurenci GA လႄႈ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် တႃႇ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ရူဝ်ႇတီႇယမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉၾူမ်း ၼႂ်းၼမ်ႉ ဢမ်ႇမီးႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူႊရူဝ်ႊ။ ၸေႊဢိၼ်ႇၼူဝ်ႇ။ ၶေးမီး။ 2381-2387 (2019)။
သႄႇရႃႇၸီႇ၊JJA ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၾူမ်းမိၵ်ႉ ဢၼ်မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼတ်ႉ။ ၵပ်းသိုပ်ႇ. 7, 11308 (2016)။
ပိတ်ႉၸီႇရႄႇလီႇ L. လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလၢႆလွင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ CO2 ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ-ဢွၵ်ႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်ၼမ်ႉ Ru-PNP/ionic ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸေႊဢႅမ်ႇ။ မႃ။ 145၊ 5655-5663 (2023)။
ပႄႇလိၼ်ႇသၵီႇ EA လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ လွင်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ တင်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လူးဝိတ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈလဵၵ်း ၼိူဝ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် Pinzer ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸေႊဢႅမ်ႇ။ မႃ။ 136၊ 10234-10237 (2014)။
Henriks V., Juranov I., Autissier N. လႄႈ Laurenci G. လွင်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၶွင် ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၼိူဝ် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ Ru-TPPTS ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ- လွင်ႈပဵၼ်မႃး CO ဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈ လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇမၼ်း ဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ် လူၺ်ႈ PROX ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ။ 7, 348 (2017)။
Filonenko GA ၸႃႉၵႂႃႇ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ ပဵၼ်မႃး ၾူမ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ရူဝ်ႇတီႇၼီႇယမ်ႇ PNP-Pinzer ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ လႄႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းႁဵတ်းၶိုၼ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးထၢတ်ႈ ပၢႆးထၢတ်ႈမႅဝ်း။ 6၊ 1526-1530 (2014)။
ႁႃးလ်၊ၸေႇ လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ လွင်ႈသိမ်းဝႆႉ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၶိုၼ်းလႆႈ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ လႄႈ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ iridium ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ပရူဝ်ႇထရူဝ်ႇၼိၼ်ႇ ၼႂ်းသိုဝ်ႇၼမ်ႉ တီႈတၢင်းမႆႈလႄႈ ႁႅင်းတဵၵ်းပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼတ်ႉ။ ၶေးမီး။ 4၊ 383-388 (2012)။
ဝီႊ၊ၻီႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶူၼ်းလေႃး Mn-Pincer ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ ပဵၼ်မႃး ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႊၶိုၼ်းပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၾူမ်း ဢၼ်မီး လၢႆႇသိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼတ်ႉ။ ႁႅင်းၸႂ်။ 7၊ 438-447 (2022)။
Piccirilli L., Pinheiro DL လႄႈ Nielsen M. Pincer လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ဢၼ်ပႆႇႁိုင်သင်ၼႆႉ ၼႂ်းၵၢၼ်လႅၵ်ႈလႆၢႈ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ တႃႇလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ၼႆယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ။ 10၊773 (2020)။
Wei, D., Junge, H. လႄႈ Beller, M. လွၵ်းပိူင်ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇဢႅတ်ႉသိတ်ႉ တႃႇၵမ်ႉထႅမ် ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၾူမ်းၾူမ်း။ ၶေးမီး။ ပၢႆးသၢႆႊ. 12၊ 6020-6024 (2021)။
သုပ်ႉရႃႇမၼီႇယၼ်ႇ M. လႄႈ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ ရူႇထီႇၼီႇယမ်ႇ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် ဢၼ်လိူၵ်ႈဝႆႉ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ သူင်ႇပၼ် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼိတ်ႉ၊ ၸေႊၶႅတ်ႉလႃႇ။ 425၊ 386-405 (2023)။
Ni Z.၊ Padilla R.၊ Pramanik R.၊ Jorgensen MSB လႄႈ Nielsen M. လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် ဢီႇတၼေႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးပိုၼ်ႉထၢၼ်လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၶိူင်ႈႁပ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးထၢတ်ႈႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း PNP ဢၼ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သပၢၼ်ႇ တႃႇလ်တၼ်ႇ။ 52၊ 8193-8197 (2023)။
ၽူႇ၊ S.၊ သျၢဝ်၊ Z.၊ ဝၢင်း၊ Y. လႄႈ လီႊယူဝ်ႊ၊ Q. လွင်ႈယုၵ်ႉမုၼ်း ဢီႇတၼေႃး ႁႂ်ႈပဵၼ် 1-butanol လူၺ်ႈ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ မႃႇၵႃႇၼီႇၸီႇ။ ၸေႊဢႅမ်ႇ။ မႃ။ 139၊ 11941-11948 (2017)။