ထၢတ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်မူၼ်ႉမႄးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႊဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၶွင် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉၶွင် တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇ (TME) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းဢိတ်းဢွတ်းၼၼ်ႉ၊ လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႊၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉဢမ်ႇလႆႈႁူႉဝႆႉတၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈထတ်းသၢင်တူၺ်း ႁွႆးၸဵပ်း လႄႈ သႄးလ် T ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ႁွႆးၸဵပ်း လႄႈ သႄးလ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်မီး တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၸၼ်ႉသုင် (HGSC) ၼၼ်ႉသေ လႆႈႁူႉႁၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းႁွင်ႈ TME ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၼႂ်းထၢတ်ႈ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်။ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း တၢင်းပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆၸိုင် သႄးလ် T ဢၼ်ၸိုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်း ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးထၢတ်ႈ 1-methylnicotinamide (MNA) ၼမ်ၼႃႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸၼ်ႉ MNA ၼႂ်းသႄး T ၼႆႉ သုင်မႃးသေတႃႉ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼိၵူဝ်ႇတိၼ်ႇၼၢႆႉ N-methyltransferase (ဢႅၼ်ႇၸႆးမ် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းမီႇတိၼ်ႇ လုၵ်ႉတီႈ S-adenosylmethionine သေ လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ် ၼိၵူဝ်ႇတိၼ်ႇၼၢႆႉ) ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တီႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈၼိူဝ်ႉ လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈမၼ်းဝႃႈၸိုင် MNA ၼႆႉ မၼ်းၸုင်ၸၼ် T cells ၶဝ် တႃႇတေထွၼ်ဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈ alpha ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်၊ MNA ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ TME မႃးၼၼ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၶွင် T cells လႄႈ တၢင်တူဝ်ပၼ် ပဝ်ႉမၢႆဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် တွၼ်ႈတႃႇယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထၢတ်ႈဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊမီးၽွၼ်းလီ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းသေ လၵ်းထၢၼ် ဢၼ်ၼႄဝႆႉ ၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ် ႁႅင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇတၢင်းပဵၼ် တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉယူႇ (1) ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ ၽွၼ်းယွၼ်ႈ Warburg ယဝ်ႉ ၵၢၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ လႆႈတႄႇႁဵတ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ၼႂ်းသႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇမၼ်း တင်း ငဝ်းလၢႆး ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ၶွင် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ တုမ်ႇ ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉ (TME) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼိူဝ် ပိူင်ၼူလႄႈ သႄးလ် T ၶွင်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈထၢတ်ႈၵလူဝ်ႇတမ်ႇမိၼ်ႇ (2)၊ လွင်ႈထၢတ်ႈဢွၵ်ႇသီႇတဵင်း (3) လႄႈ လွင်ႈထၢတ်ႈၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ (4) ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း ၼိူဝ်ၸုမ်းသႄးလ် ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ် လၢႆလၢႆၸုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႄႉႁၢမ်ႈပၼ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇ ၶွင် သႄးလ် T ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၼႄလၵ်းထၢၼ်ဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၶူဝ်ႇဢႅၼ်ႇၸႆးမ် tetrahydrobiopterin (BH4) ၼႆႉ ၸၢင်ႊယႃႉလူႉ လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်း သႄးလ် T သေယဝ်ႉ လွင်ႈ BH4 ၼမ်မႃး ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇ ဢၼ် CD4 လႄႈ CD8 ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ တိူဝ်းတွၼ်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽွၼ်းလီ ဢၼ်ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ၶိၼ်ႇၼူဝ်ႇရီႇၼိၼ်ႇ ႁႄႉၵင်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊၵႄႇသႄႇလႆႈ လူၺ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်ယႃႈယႃ BH4 (5) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ဢၢႆႇသူဝ်ႇသိတ်ႉထရႅတ်ႉ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼႅတ်ႉ (IDH) ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊသၼ်ႇထေႇ ၵလီႇယူဝ်ႇပလႅတ်ႉသတူဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈထွၼ်ဢွၵ်ႇ ဢႅၼ်ႇၼႅၼ်ႇတီႇယူဝ်ႇမႅတ်ႉတႃႇပလိၵ်ႉ (R)-2-ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျီႇၵလူဝ်ႇတႃႇရႅတ်ႉ (R-2-HG) ၼႆႉ ႁႄႉႁၢမ်ႈပၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် သႄးလ် T ၊ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇႁိုင်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ယႃႈယႃ methylglyoxal ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင် ၽၢႆႇလင် glycolysis ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး လူၺ်ႈ သႄးလ် ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ ငဝ်ႈငႃႇ myeloid ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈသူင်ႇပၼ် သႄးလ် T ၶွင် methylglyoxal ၼႆႉ ၸၢင်ႊႁႄႉႁၢမ်ႈလႆႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ သႄးလ် T ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵၢၼ်ယူတ်းယႃၼၼ်ႉ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ methylglyoxal ပဵၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် သႄးလ် ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ myeloid မႃး (MDSC) ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လၢႆးယူတ်းယႃ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တီႈထတ်းတူၺ်း တီႈတူဝ်ၼူၼၼ်ႉ တိူဝ်းတွၼ်းမႃး လူၺ်ႈ လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် (7) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းပိူင်လူင်ၶွင် ထၢတ်ႈဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ TME မႃးၼၼ်ႉ ၼႂ်းလွင်ႈၵုမ်းထိင်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈလႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် သႄးလ် T ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈ T cell ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼႂ်းတၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ႁူင်းၶဝ်ႈ (8) ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ၽၢင်ႁၢင်ႊ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းၸွမ်း လွင်ႈဢမ်ႇမီး ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ လႄႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၽဵၼ်ႈ (9) ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ထၢတ်ႈ tryptophan လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင် ၽၢႆႇလင် မိူၼ်ၼင်ႇ lactic acid လႄႈ kynurenine ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၼူမ်း ဢၼ်မီးၼွၵ်ႈသႄးလ် ၼမ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢိၼ်ႇတႃႇၾရူၼ်ႇ-γ (IFN-γ) ယွမ်းလူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းၽႄ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်း ၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် (10, 11)။ လွင်ႈၵိၼ်ထၢတ်ႈ tryptophan ၼႆႉ မၼ်းႁႄႉၵင်ႈပၼ် လွင်ႈသႄးလ် T ၽႄႈတိူၼ်းၵမ်းသိုဝ်ႈသေ ႁႄႉၵင်ႈပၼ် လွင်ႈဢၼ် သႄးလ် T ႁပ်ႉသၢႆငၢႆ လွင်ႈပၼ်သၢႆငၢႆ (12-14) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လႆႈသွၵ်ႈႁႃႁၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉၼႆသေတႃႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်းတင်းၼမ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ်ထၢတ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ ၼႂ်း vitro T cell culture လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တီႈတူဝ်ၼူ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် ၼႂ်းတူဝ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉသေ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇတုမ်ႉတွပ်ႇလႆႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၶွင် တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇၵူၼ်းႁဝ်း လႄႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်ယႂ်ႇလႄႈ ဢၼ်လဵၵ်ႉ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးတူဝ်ၼၼ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ႁူင်းၶဝ်ႈ ဢၼ်ၵႆႉပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် လွင်ႈၽႄႈၸပ်း ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈ လႄႈ လွင်ႈပဵၼ် ဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွၵ်းဢေႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉသႄးလ် ဢၼ်ၵွႆဝႆႉ ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃၼၼ်ႉ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလႄႈ လွင်ႈႁူႉႁၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ (15)။ ၸွမ်းၼင်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ႁွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ႁွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ မီးထၢတ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ (VEGF) လႄႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇလီႇမိၼ်ႇ 2,3-dioxygenase (IDO) ၼမ်သေ သႄးလ် T ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ၼၼ်ႉ ၸိုမ်းၶဝ်ႈမႃး (15-18) ၼႆယဝ်ႉ။ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ ၼႆႉ ၸၢင်ႊပိူင်ႈၵၼ်တင်း တၢင်းပဵၼ် ဢွၵ်းဢေႃ ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်းႁဵတ်း ပရူဝ်ႇၵရႅမ်ႇ သႄးလ် T ၼႂ်းဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းတွင်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလႄႈ လွင်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉလႄႈ ထၢတ်ႈဢၼ်မီးၼႂ်း သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၸိုမ်းၶဝ်ႈၶွင် သႄးလ်ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၶဝ် ၼိူဝ်ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉသေ လူဝ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၶူင်ႊႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လွၵ်းလၢႆး ၽႄဢွၵ်ႇ သႄးလ် ဢၼ်ႁူႉႁၼ်လႆႈ လႄႈ လွၵ်းလၢႆး LC-MS/MS တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း သႄးလ် မဵဝ်းသႅၼ်း ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် (ပႃးၸဵမ် သႄးလ် CD4 + လႄႈ CD8 + T) ဢိၵ်ႇပႃး ၼႂ်းၵႄႈ သႄးလ် လႄႈ ၼႂ်းၵႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈလႆ cytometry ဢၼ်မီး တၢင်းယႂ်ႇသုင် လႄႈ လွင်ႈၶပ်ႉၸႅၼ်ႇ RNA သႄးလ်ဢၼ်လဵဝ် (scRNA-seq) တႃႇတေပၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႊ ဢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ သုင်သုတ်း ၶွင် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ၶွင် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ။ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ၼႄဝႃႈ ထၢတ်ႈ 1-methylnicotinamide (MNA) ၼႂ်းသႄးလ် T ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈမႃး တင်းၼမ်သေ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း ၼႂ်း vitro ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ လွင်ႈဢၼ် MNA ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ၶိုၼ်းလီမႃးၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ဢမ်ႇႁူႉဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈဝႃႈၸိုင် လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းၼႄပၼ် လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၼႂ်းၵႄႈ တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇလႄႈ သႄးလ်ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် လႄႈ မၼ်းပၼ်လွင်ႈႁူႉႁၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ ၼိူဝ်လွင်ႈထၢတ်ႈဢၼ်ၵုမ်းထိင်းပၼ် ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်တေၸၢင်ႊၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇထူင်လုၵ်ႈ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် သႄးလ် T ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆးထတ်းသၢင် လွင်ႈလႆၼမ်ႉ ဢၼ်မီး တၢင်းယႂ်ႇသုင်သေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇ လွင်ႈၵိၼ် ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ [2-(N-(7-ၼၢႆႇထရူဝ်ႇၾိၼ်ႇၼိၼ်ႇ-2-ဢွၵ်ႇသႃႇ-1,3-တီႇယႃႇၸႃႇ-4-ဢၢႆႇလ်)ဢႃႇမၢႆၼူဝ်ႇ)-2-တီႇဢူဝ်ႇၵျီႇၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ (2-NBDG) လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢဵၼ်ႁႅင်း ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း [MitoTracker Deep Red, DR01) မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်။ ၶေႃႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ သႄးလ် ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ (လွၵ်း S2 လႄႈ ႁၢင်ႈ S1A)။ လွင်ႈထတ်းသၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ၼႄဝႃႈ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း သႄးလ် T ၼႆၸိုင် သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ မီးထၢတ်ႈၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ၼမ်လိူဝ်သေ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶွင် mitochondrial ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ဢၼ်သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ [CD45-EpCAM (EpCAM)+] ၼၼ်ႉ ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းမီး သၢမ်ပုၼ်ႈတေႃႇထိုင် သီႇပုၼ်ႈ လိူဝ်သေ သႄးလ် CD4 + T သေ သႄးလ် CD4 + T ၼႆႉ မၼ်းၵိၼ် 1.2 ပုၼ်ႈ ဢၼ်ၼႄဝႃႈ သႄးလ် ဢၼ်ၸိုမ်းၶဝ်ႈ ၼႂ်းသႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းမီး လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးၼိူင်းတူၺ်းၼႆ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢဵၼ်ႁႅင်း ၼႂ်းသႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း သႄးလ် CD4 + T သေ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢဵၼ်ႁႅင်း ၼႂ်းသႄးလ် တင်းသွင်မဵဝ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် သႄးလ် CD8 + T (ႁၢင်ႈ 1B) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄပၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈၼႂ်းတူဝ်။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ၼႂ်းသႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် သႄးလ် CD4 + T သေ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ၼႂ်းသႄးလ် CD4 + T ၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် သႄးလ် CD8 + T ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈတေႃႇ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် သေတႃႉ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် တီႈၼႂ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ၶွင် သႄးလ် CD4 + လႄႈ CD8 + T ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ ၶဝ် တီႈၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ မိူဝ်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈ (ႁၢင်ႊ 1C)။ ပေႃးမႃးၼိူင်းတူၺ်းၼႆ ၼႂ်းတွၼ်ႈ CD45-cell ၼၼ်ႉ ၼႂ်းသႄးလ် EpCAM+ ၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၼမ်မႃး ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (ႁၢင်ႈ 1D) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁၼ်ပႃး လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်း ၼႂ်းၵႄႈ ၶူဝ်းၶွင် EpCAM+ လႄႈ EpCAM- ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႄးလ် EpCAM+ (tumor) ၼႆႉ မီးလွင်ႈၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢွၵ်းဢေႃ ၼမ်လိူဝ်သေ သႄးလ် EpCAM- ဢၼ်ၼမ်လိူဝ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ၶွင် fibroblasts ၼႂ်းသႄးလ် ဢွၵ်းဢေႃ ၼႂ်း TME (ႁၢင်ႈ 1, E လႄႈ F) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
(A လႄႈ B) လွင်ႈႁႅင်းလႅင်း ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင် (MFI) ၶွင် လွင်ႈၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ (2-NBDG) (A) လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶွင် သႄးလ် CD4 + T (MitoTracker သီလႅင်လမ်) (B) ႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်တၢင်တူဝ် (ၽၢႆႇသၢႆႉ) လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းလွၵ်း (ၽၢႆႇၶႂႃ)၊ (C) တၢင်းၼမ် သႄးလ် CD4 + လႄႈ CD8 + (သႄးလ် CD3 + T) ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ လႄႈ ဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်း။ (D) လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း သႄးလ် EpCAM + ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်း ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ လႄႈ ဢွၵ်းဢေႃ (CD45−)။ (E လႄႈ F) လွင်ႈၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် EpCAM + CD45-မႅတ်ႉထရိၵ်ႉ (2-NBDG) (E) လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢွၵ်းဢေႃ (MitoTracker သီလႅင်လမ်) (F) ႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်တၢင်တူဝ် (ၽၢႆႇသၢႆႉ) လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းလွၵ်း ( ၽၢႆႇၶႂႃ) ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ။ (G) ႁၢင်ႈၽၢင် ဢၼ်တၢင်တူဝ် CD25, CD137 လႄႈ PD1 ဢၼ်ၼႄဢွၵ်ႇမႃး လူၺ်ႈ လွင်ႈလႆၼမ်ႉ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း။ (H လႄႈ I) လွင်ႈဢၼ် CD25၊ (J လႄႈ K) လွင်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူႉႁၼ် (Tcm)၊ လွင်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ (Teff) လႄႈ လွင်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ (Tem) ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၼႄ CCR7 လႄႈ CD45RO ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈဢၼ်တၢင်တူဝ် (ၽၢႆႇသၢႆႉ) လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်လွၵ်း (ၽၢႆႇၶႂႃ) ၶွင် သႄးလ် CD4 + T (J) လႄႈ သႄးလ် CD8 + T (K) ၼႂ်း ဢွၵ်းဢေႃ လႄႈ ဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်း။ ၵႃႈၶၼ် P ဢၼ်ဢဝ် t-test ဢၼ်ပဵၼ်ၵူႈၵၼ်သေ တႅပ်းတတ်း (*P<0.05၊ **P<0.01 လႄႈ ***P<0.001) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၢႆၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် (n = 6) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ FMO ဢၼ်ပဵၼ် ၾႆးၾႃႉ ထွၼ်ဢွၵ်ႇ ၼိုင်ႈ၊ MFI, ႁႅင်းလႅင်းၵၢင်။
လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈထႅင်ႈၼၼ်ႉ ၼႄလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈတၢင်ႇဢၼ် ၼ်ႂးၵႄႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ T cell phenotypic ဢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈလႆႈႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ် (ႁၢင်ႈ 1, G တေႃႇထိုင် I) လႄႈ လွင်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ (ႁၢင်ႈ 1, J လႄႈ K) ၼႂ်း ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵႆႉပဵၼ် ၼမ်လိူဝ် တၢင်းပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (တွၼ်ႈ CD3 + T cells) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈပဵၼ်မႃး လူၺ်ႈ လွင်ႈၼႄ ၶေႃႈမၢႆ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူင်ႉၼိုင် (CD25 လႄႈ CD137) လႄႈ ၶေႃႈမၢႆ လွင်ႈယွမ်းလူင်း [ပရူဝ်ႇတိၼ်း ဢၼ်တၢႆ သႄးလ် 1 (PD1)] ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၽၢင်ႁၢင်ႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ၼႂ်းႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သေတႃႉ (ႁၢင်ႈ S1, B တေႃႇထိုင် E) ၊ F တေႃႇထိုင် I)။ ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈလူၺ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆး ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ မၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၽိင်ႈပိူင် သႄးလ် ႁင်းမၼ်း (21) သေ ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၼႄထႅင်ႈဝႃႈ ၼႂ်းသႄးလ် ဢွၵ်းဢေႃ ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်မီး သႄးလ် ဢွၵ်းဢေႃ (CD45 + / CD3- / CD4 + / CD45RO +) ၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ် (ႁၢင်ႈ S2A ) ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ မဵဝ်းသႅၼ်းသႄးလ် ဢၼ်လႆႈႁူႉႁၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် myeloid ၼႆႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶွင် mitochondrial ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ (ႁၢင်ႈ S2, B တေႃႇထိုင် G)။ ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ထၢတ်ႈ ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် ဢၼ်လႆႈႁၼ် ၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ႁူင်းၶဝ်ႈ တီႈၵူၼ်းပဵၼ် HGSC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉပိူင်လူင် ဢၼ်တေလႆႈပွင်ႇၸႂ် လွင်ႈပိူင်ၾၢင် မေႃႇတႃႇၼူဝ်ႇ ၶွင် TIL ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈလူဝ်ႇလႆႈ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ တူဝ်ယၢင်ႇ T cell ဢၼ်မီးလွင်ႈမူတ်းသႂ်၊ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ပႆႇႁိုင်ၼႆႉ ၼႄဝႆႉဝႃႈ လၢႆးၸႅၵ်ႇၽႄ လႄႈ လၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇႁိၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် flow cytometry ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းသႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ထၢတ်ႈ ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇ (22-24) ၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွၵ်းလၢႆး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇႁိၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ လီလိူဝ်မႃး တႃႇတေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ TIL တီႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ႁူင်းၶဝ်ႈ ၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈ ၽႃႇတတ်း ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၵွၼ်ႇၼႃႈ တေဢဝ် LC-MS/MS သေ ထတ်းသၢင်တူၺ်း (တူၺ်း ၶူဝ်းၶွင် လႄႈ လွၵ်းလၢႆး၊ ႁၢင်ႈ 2A)။ တႃႇတေထတ်းသၢင်တူၺ်း လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈတင်းမူတ်း ၶွင်ပိူင်ၵၢၼ်ၼႆႉ ၼိူဝ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈတႅၵ်ႈၼိူင်း လွင်ႈထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းသႄး T ဢၼ်ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီၶဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူင်ႉၼိုင် ဝၢႆးသေ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ တင်း သႄးလ် ဢၼ်ဢမ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇႁိၼ်သေတႃႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ ၼိူဝ်ၼမ်ႉၶႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင် ၵုမ်းထိင်း ၶိုၵ်ႉတွၼ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈ ငဝ်းလၢႆးသွင်ဢၼ်ၼႆႉ မီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် ၼမ် (r = 0.77) လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်းႁဵတ်းၶိုၼ်း ပၢႆးၸၢင်ႊ ၸုမ်း 86 ဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶိုၼ်းႁဵတ်းၶိုၼ်း ၼမ် (ႁၢင်ႈ 2B) ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွၵ်းလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းလႆႈ ၵၢၼ်ထတ်းၸႅတ်ႈ ထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းသႄး ဢၼ်လႆႈ ၶၢမ်ႇ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းၸင်ႇလႆႈ ပၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႊ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တႃႇမၵ်းမၼ်ႈ ထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်း HGSC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
(A) ႁၢင်ႈၽၢင် လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇႁိၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ ၵွၼ်ႇပႆႇဢဝ် LC-MS/MS သေ ထတ်းသၢင်တူၺ်းၼၼ်ႉ သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၶၢမ်ႇ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇႁိၼ် ႁႅင်းမႃး သၢမ်ပွၵ်ႈထပ်းၵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တေလႆႈၵိုတ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ၼမ်ႉၶႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (B) လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ မဵဝ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈ ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း ၼမ်လၢႆ။ ၽတ်ႉၽဵင်ႇ လွင်ႈတႅၵ်ႈသၢမ်ဢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ မဵဝ်းလွင်ႈမၢၵ်ႈမီး ± SE ၵူႈဢၼ်ဢၼ်။ ထႅဝ်သီၶဵဝ်ၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ် လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ 1:1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၼႂ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ (ICC) ဢၼ်ၵႆႉၵႆႉတႅၵ်ႈ ဢၼ်ၼႄဝႆႉ တီႈၼႂ်းပၢႆႉၵႅၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ NAD, ၼိၵူဝ်ႇတိၼ်ႇမၢႆႉ ဢႄႇတီႇၼိၼ်ႇ တီႇၼူဝ်ႇၵလီးယႅတ်ႉ။ (C) ႁၢင်ႈၽၢင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် ထၢတ်ႈၼႂ်းတူဝ် ၵူၼ်းပဵၼ်။ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်ပဵၼ်ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ ၵဵပ်းဢဝ်တီႈၵူၼ်းပဵၼ်သေ သိမ်းဝႆႉတီႈ ၶၢဝ်းမႆႈ။ တူဝ်ယင်ႇၵူႈဢၼ်ဢၼ် ဢၼ်လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် flow cytometry သေ ထတ်းသၢင်တူၺ်းသေ တူဝ်ယင်ႇဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇလွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် CD4+, CD8+ လႄႈ CD45- ၶဝ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး သၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈသႄးလ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း LC-MS/MS သေ ထတ်းသၢင်တူၺ်း။ (D) ၽႅၼ်ႇလိၼ်မႆႈ ၶွင် လွင်ႈထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ဢၼ်မီးပိူင်တၢႆ။ ႁၢင်ႈၽၢင်တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ မၼ်းတၢင်တူဝ် လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ တၢင်းၵႆ Euclidean ၼႂ်းၵႄႈတူဝ်ယင်ႇ ၶွင် Ward ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (E) လွင်ႈထတ်းသၢင် ၶူဝ်းၶွင်ပိူင်လူင် (PCA) ၶွင် ၽႅၼ်ႇလိၼ် တူဝ်ယၢင်ႇ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း ဢၼ်ၼႄဝႆႉ တူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် သၢမ်ဢၼ် တူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်သၢႆ ၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်ဝႆႉ။ (F) PCA ၶွင် ပိူင်ၾၢင် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းတူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်လႆႈ ငဝ်းလၢႆး ၼိူဝ်ၵူၼ်းပဵၼ် (ပွင်ႇဝႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈလိူဝ် ဢၼ်ပဵၼ် ပွတ်းတွၼ်ႈ)၊ မဵဝ်းတူဝ်ယၢင်ႇၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ လူၺ်ႈ ႁွႆးၵူင်ႉ။ PC1 ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်လူင် 1 ၊ PC2 ၊ တွၼ်ႈပိူင်လူင် 2 ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉသေ ထတ်းသၢင်တူၺ်း ထၢတ်ႈ 99 ဢၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်း CD4 +, CD8 + လႄႈ CD45-cell fractions ၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ႁူင်းၶဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ငဝ်ႈငႃႇ ၵူၼ်းပဵၼ် HGSC ႁူၵ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ (ႁၢင်ႈ 2C, ႁၢင်ႈ S3A လႄႈ လွၵ်း S3 လႄႈ S4)။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ႁဝ်းၶဝ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉ မီး 2% တေႃႇထိုင် 70% ၶွင်တူဝ်ယင်ႇ သႄးလ် ဢၼ်မီးၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း သႄးလ်ၼႆႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ်တင်းၼမ်။ ဝၢႆးသေ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇၼပ်ႉယဝ်ႉ တွၼ်ႈဢၼ် မီးလွင်ႈၶဝ်ႈၸႂ် (CD4+, CD8+ ဢမ်ႇၼၼ် CD45-) ၼၼ်ႉ မီးလိူဝ် 85% ၶွင် သႄးလ် ဢၼ်မီးၸႂ် တင်းမူတ်း ၼႂ်းတူဝ်ယၢင်ႇ ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၸၢင်ႊထတ်းသၢင်တူၺ်း ႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ တိတ်ႉသျူး ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၵူၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁဵတ်းလႆႈ တီႈတူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်ၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉသေ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈ l-kynurenine လႄႈ adenosine ဢၼ်ပဵၼ် ထၢတ်ႈဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်မီး ၽၢင်ႁၢင်ႈလီ သွင်ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်ႈသုင်မႃး ၼႂ်းသႄးလ် T ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ (ႁၢင်ႈ S3, B လႄႈ C) ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈသတ်ႉၸႃႇလႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ပၢႆးၸၢင်ႊ ၽႄဢွၵ်ႇ သႄးလ်ႁဝ်း လႄႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ mass spectrometry တႃႇႁႃ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၽၢႆႇပၢႆးၸႂ် ၼႂ်းသဵၼ်ႈၼိူဝ်ႉ ၵူၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်ပႃး လွင်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် ၼႂ်းၵူၼ်းပဵၼ် လႄႈ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ (ႁၢင်ႈ 2D လႄႈ ႁၢင်ႈ S4A)။ တီႈတေႉမၼ်း ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း ၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်ႇၵေႃႉၼႆၸိုင် ၵူၼ်းပဵၼ် 70 ၵေႃႉၼႆႉ ၼႄဝႆႉ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ထၢတ်ႈၼႂ်းတူဝ် (ႁၢင်ႈ 2E လႄႈ ႁၢင်ႈ S4B) သေ ၼႄဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊမီး လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၵၢၼ်ထၢတ်ႈ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း တင်းၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း ၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်ႇၵေႃႉ (1.2 တေႃႇထိုင် 2 လီႇတႃႇ၊ လွၵ်း S1) ၼႆၸိုင် ၼမ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ၵဵပ်းလႆႈ တီႈၵူၼ်းပဵၼ် 70 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း (80 မီႇလီႇလီႇတႃႇ) ၼၼ်ႉ ဢေႇလိူဝ်။ လွင်ႈၵုမ်းထိင်း လွင်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းပဵၼ် ၽွင်းမိူဝ်ႈ ထတ်းသၢင် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်လူင် (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈထတ်းသၢင် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈ) ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းၵႄႈ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် လႄႈ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် လႄႈ/ဢမ်ႇၼၼ် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ၸႅင်ႈလႅင်း ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၾၢင် metabolite (ႁၢင်ႈ 2F ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင် ၶွင် metabolites ဢၼ်လဵဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ် လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼႄလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ မဵဝ်းသႅၼ်းသႄးလ် လႄႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် MNA ဢၼ်ၵႆႉမီး သႄးလ် CD45- လႄႈ သႄးလ် CD4+ လႄႈ CD8+ ဢၼ်ၸိုမ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ (ႁၢင်ႈ 3A)။ တွၼ်ႈတႃႇ သႄးလ် CD4 + ၼၼ်ႉ လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ႁၼ်ၸႅင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈသေ MNA ၼႂ်းသႄးလ် CD8 + ၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈ လႆႈထုၵ်ႇ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇလမ်ႇလွင်ႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းၵူၼ်းပဵၼ် 6 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တႃႇ 3 ၵေႃႉၵူၺ်း တေၸၢင်ႈထတ်းတူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်း CD8+ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ။ လိူဝ်သေ MNA ယဝ်ႉ ၼႂ်းသႄးလ် ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈတၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီး ၽၢင်ႁၢင်ႈလီ ၼႂ်း TIL ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် တင်းၼမ် (ႁၢင်ႈ S3 လႄႈ S4)။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄပၼ် ၸုမ်းဢၼ်ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ ၶွင် ထၢတ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ၶိုၼ်းလီၶိုၼ်းဝၢင်း တႃႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉထႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
(A) လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶေႃႈၼမ်း MNA ပဵၼ်ၸွမ်းပိူင်မၼ်း ၼႂ်းသႄး CD4+, CD8+ လႄႈ CD45- ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢွၵ်းဢေႃ လႄႈ ဢွၵ်းဢေႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႅၼ်ႇလိၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းထူင်ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ၵၢင် (သၢႆ)၊ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ သီႇပုၼ်ႈ (ႁိင်ႇၶွပ်ႇ) လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶေႃႈမုၼ်း တေႃႇထိုင် 1.5 ပုၼ်ႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ သီႇပုၼ်ႈ (ၶွပ်ႇၶူၼ်ႁူဝ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းပပ်ႉၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ လၢႆးတၢင်း ၵူၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵႃႈၶၼ် လိမ်ႇမႃႇ ၵူၼ်းပဵၼ်သေ တႅပ်းတတ်း ၵႃႈၶၼ် P (*P<0.05 လႄႈ **P<0.01) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (B) ႁၢင်ႈၽၢင် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ထၢတ်ႈ MNA (60)။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ် - S-adenosyl-1-methionin ၊ SAH ဢၼ်ပဵၼ် S-ဢေႇတီႇၼူဝ်ႇသိၼ်ႇ-1-ႁူဝ်ႇမူဝ်ႇသီႇသတိၼ်ႇ၊ NA ဢၼ်ပဵၼ် ၼိဝ်ႇၵလီးယႃး၊ MNA ဢၼ်ပဵၼ် 1-မီႇတီႇၼီႇၵူဝ်ႇၼီႇမၢႆႉ၊ 2-PY, 1-မီႇတီႇ- 2-ပၢႆႇရီႇတၼ်ႇ-5-ၶႃႇပၢၵ်ႇသမ်ႇမၢႆႉ၊ 4-PY, 1-မီႇတီႇ-4-ပၢႆႇရီႇတၼ်ႇ-5-ၶႃႇပၢၵ်ႇသမ်ႇမၢႆႉ၊ NR ဢၼ်ပဵၼ် ၼိၵူဝ်ႇတိၼ်ႇမၢႆႉ ရၢႆႉပူတ်ႉ၊ NMN, ၼိၵူဝ်ႇတိၼ်ႇမၢႆႉ မွၼ်ႇၼူဝ်ႇၼိဝ်ႇၵလီးယႅတ်ႉ။ ဢႅၼ်ႇၸႆးမ် (သီၶဵဝ်) - NNMT ၊ SIRT ဢၼ်ပဵၼ် သီႇရူဝ်ႇ၊ NAMPT ဢၼ်ပဵၼ် ၼိၵူဝ်ႇတိၼ်ႇၼၢႆႉ ၽွတ်ႉၾူဝ်ႇရီႇပူဝ်ႇသီႇလ်၊ AOX1 ဢၼ်ပဵၼ် ဢႄးလ်တီႇႁၢႆႉ ဢွၵ်ႇသီႇတဵၵ်ႉ 1၊ NRK ဢၼ်ပဵၼ် ၼိၵူဝ်ႇတိၼ်ႇမၢႆႉ ရၢႆႉပူဝ်ႇသၢႆႉၶၢႆးၼႅတ်ႉ၊ NMNAT ဢၼ်ပဵၼ် ၼိၵူဝ်ႇတီႇၼၢႆႉ မွၼ်ႇၼူဝ်ႇၼိဝ်ႇၵလီးယႅတ်ႉ ဢႄႇတီႇၼီႇလႅတ်ႉ သူင်ႇၾရႅတ်ႉ၊ Pnp1, ပူႇရိၼ်ႇ ၼယူးၵလီးယႅတ်ႉ ၽွတ်ႉၾူဝ်ႇရီႇလႅတ်ႉ။ (C) t-SNE ၶွင် scRNA-seq ၶွင် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (သီၶဵဝ်) လႄႈ ႁွႆးၸဵပ်း (သီလႅင်၊ n = ၵူၼ်းပဵၼ် 3 ၵေႃႉ)။ (D) လွင်ႈၼႄ NNMT ၼႂ်းႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ဢၼ်လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း scRNA-seq ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (E) လွင်ႈဢၼ် NNMT လႄႈ AOX1 ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်း SK-OV-3 ၊ လွင်ႈၼႄဢၼ်ၽွတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း SK-OV-3 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ၽၢင် လွင်ႈၼႄတူဝ် ဢၼ်မီး SEM ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ (n = 6 ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ)။ ၵႃႈၶၼ် Ct ဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ် 35 ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ (UD) ၼႆယဝ်ႉ။ (F) လွင်ႈဢၼ် SLC22A1 လႄႈ SLC22A2 ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်း SK-OV-3 ၊ လွင်ႈၼႄဢၼ်ၽွတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း SK-OV-3 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ၽၢင် လွင်ႈၼႄတူဝ် ဢၼ်မီး SEM ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ (n = 6 ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ)။ ၵႃႈၶၼ် Ct ဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ် 35 ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ (UD) ၼႆယဝ်ႉ။ (G) ၶေႃႈၼမ်း MNA သႄးလ် ၼႂ်းသႄးလ် T ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉ ဝၢႆးသေ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸွမ်း MNA 72 ၸူဝ်ႈမူင်း။ ပိူင်ၽၢင် လွင်ႈၼႄတူဝ် ဢၼ်မီး SEM ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ (n = 4 ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ)။
MNA ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး လူၺ်ႈ လွင်ႈသူင်ႇ ၸုမ်းမီႇတီႇယမ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ S-adenosyl-1-methyonine (SAM) သေ သူင်ႇၸူး ၼိၵူဝ်ႇတီႇၼိမ်ႇမၢႆႉ (NA) လူၺ်ႈ ၼိၵူဝ်ႇတီႇၼီႇမၢႆႉ N-မီႇတီႇယမ်ႇထရႅၼ်ႇၾႄးရႅတ်ႉ (NNMT; ႁၢင်ႊ 3B) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ NNMT ၼႆႉ မၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၼမ်လိူဝ် ၼႂ်းတၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇၵူၼ်းႁဝ်းလၢႆလၢႆမဵဝ်းသေ မၼ်းၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်း၊ တႃႇတေပွင်ႇၸႂ်လႆႈ ငဝ်ႈငႃႇ MNA ၼႂ်းသႄးလ် T ၼႂ်း TME ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း scRNA-seq သေ ၼႄပၼ် လွင်ႈၼႄ NNMT ၽၢၼ်ႇၼိူဝ် မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် ၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ႁူင်းၶဝ်ႈ ၵူၼ်းပဵၼ် HGSC သၢမ်ၵေႃႉ (Table S5) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင် သႄးလ် မွၵ်ႈ 6,500 ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ တီႈၼႂ်း သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်မီး ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၼႄ NNMT ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ ႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉ တီႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉ သႄးလ် ဢၼ်ထၢင်ႇထိူမ်ဝႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် fibroblast လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ (ႁၢင်ႈ 3, C လႄႈ D)။ ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၼႄ NNMT ဢၼ်ႁၼ်ၸႅင်ႈလီ ၼႂ်းႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ၼႄ PTPRC (CD45 +) (ႁၢင်ႈ 3D လႄႈ ႁၢင်ႈ S5A) ဢၼ်ၼႄဝႃႈ MNA ဢၼ်ႁၼ်ၼႂ်း သၢႆလႅင်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း သႄးလ် T ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ဢႄးလ်တီႇႁၢႆႉဢွၵ်ႇသီႇတဵၵ်ႉ 1 (AOX1) ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈ MNA ႁႂ်ႈပဵၼ် 1-မီႇတႄႇ-2-ပၢႆႇရီႇတၼ်ႇ-5-ၶႃႇပၢၵ်ႇသၢႆႉ (2-PYR) ဢမ်ႇၼၼ် 1-မီႇတႄႇ-4-ပၢႆႇရီႇတၢၼ်ႇ-5-ၶႃႇပၢၵ်ႇသၢႆႉ (4- PYR)၊ ႁၢင်ႊ 3B) ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈဝႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၶွင် fibroblasts ဢၼ်ၼႄပၼ် COL1A1 (ႁၢင်ႊ S5A) ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၼႄဝႃႈ သႄးလ် T ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈထၢတ်ႈ MNA ဢၼ်ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ၽၢင် လွင်ႈၼႄ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း MNA ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈမုၼ်း သႄးလ် ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းပဵၼ် HGSC ဢၼ်ပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (ႁၢင်ႈ S5B; n = 6) (16) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ၶူၼ်းလေႃး ၶူၼ်းလေႃး ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်း (qPCR) ၶွင် သႄးလ် T ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃ လူၺ်ႈ MNA ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈ SK-OV-3 ဢၼ်ၵုမ်းထိင်းဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် NNMT ဢမ်ႇၼၼ် AOX1 ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၼႄဢွၵ်ႇမႃး (ႁၢင်ႈ 3E) ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇသေ လႆႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄဝႃႈ MNA ၼႆႉ ၸၢင်ႊဢွၵ်ႇမႃးတီႈ fibroblasts ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်း သႄးလ် T ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ် ၼႂ်း TME ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၶဝ် ၶဝ်ႈပႃး ၸုမ်းၵူၼ်းတေႃႉသူင်ႇ ၶႅတ်ႉတီးယၼ်း ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ 1 တေႃႇထိုင် 3 (OCT1, OCT2 လႄႈ OCT3) ဢၼ် ၸုမ်းၵူၼ်းတေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်ၸိုမ်းလႆႈ 22 (SLC22) (SLC22A1, SLC22A2 လႄႈ SLC22A3) ၶဝ် ႁဵတ်းပဵၼ် ၵူၵ်ႉဝႆႉသေတႃႉ ၵူၼ်းတေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ ၶွင် MNA ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပႆႇလႆႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ (28) ။ QPCR ၶွင် mRNA ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ သႄးလ် T ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ လွင်ႈဢၼ် SLC22A1 ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢေႇသေတႃႉ လွင်ႈဢၼ် SLC22A2 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈၼႆသေ ဢၼ်ၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မၼ်းယၢမ်ႈလႆႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း (ႁၢင်ႈ 3F) (29) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးၼိူင်းတူၺ်းၼႆ သၢႆသႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈ SK-OV-3 ၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ တင်းသွင်ဢၼ် ၼမ်ၼႃႇ (ႁၢင်ႈ 3F)။
ၼင်ႇႁိုဝ် တေထတ်းတူၺ်းလႆႈဝႃႈ သႄးလ် T ၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇၸုပ်ႇဢဝ် MNA ၼွၵ်ႈမိူင်းလႆႈၼႆၼၼ်ႉ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ သႄးလ် T ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီလီၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 72 ၸူဝ်ႈမူင်း ဢၼ်မီး MNA ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီး MNA ဢၼ်ပဵၼ် exogenous ၼႆၸိုင် ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈ လွင်ႈဢၼ် သႄးလ် (cell) ဢၼ်ပႃးၼႂ်း MNA ၼၼ်ႉ (ႁၢင်ႈ 3G)။ ၵူၺ်းၵႃႈ သႄးလ် T ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉ ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉ လူၺ်ႈ MNA ဢၼ်ပဵၼ် exogenous ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ လွင်ႈဢၼ် MNA ၼႂ်းသႄးလ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈမႃး ၸွမ်းၼင်ႇ တၢင်းၼမ်မၼ်း တေႃႇထိုင် 6 mM MNA (ႁၢင်ႈ 3G) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇဢၼ်ၼႆႉ ၼႄဝႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၽူႈတေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်မီးၸၼ်ႉဢေႇလႄႈ ဢမ်ႇမီး ဢႅၼ်ႇၸႆး(မ်) ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်လူင် ဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈထၢတ်ႈ MNA ဢၼ်မီးၼ်ႂးသႄး(လ်)ၼၼ်ႉသေတႃႉ TIL တိုၵ်ႉၸၢင်ႈဢဝ် MNA လႆႈယူႇ။
လွင်ႈထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းသႄးလ် T ၵူၼ်းပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း လွင်ႈၸုပ်ႇဢဝ် MNA ၼႂ်း vitro ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈပဵၼ်လႆႈ ဢၼ် fibroblasts ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ (CAF) ၼၼ်ႉ ထွၼ်ဢွၵ်ႇ MNA လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ်တုမ်ႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊၵုမ်းထိင်းလႆႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃး လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ TIL ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁူႉလႆႈ လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၶွင် MNA ၼိူဝ် သႄးလ် T ၼၼ်ႉ သႄးလ် T ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းတူင်ႉၼိုင် ၼႂ်း vitro ဢၼ်မီး MNA ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းၶဝ်လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ cytokine ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇထတ်းသၢင်တူၺ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢဝ် MNA သႂ်ႇၼႂ်း တၢင်းၼမ်သုတ်း 7 ဝၼ်းယဝ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်တိူဝ်းမႃးသွင်ပုၼ်ႈၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ႁႅင်းၸႂ်တႄႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ တီႈတၢင်းၼမ်တင်းမူတ်း (ႁၢင်ႈ 4A)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈယူတ်းယႃ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ MNA ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် CD4 + လႄႈ CD8 + T ဢၼ်ၼႄပၼ် လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁူင်းၶဝ်ႈ လူႉလႅဝ်ၼၼ်ႉ ၼမ်မႃး (TNFα; ႁၢင်ႈ 4B) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးၼိူင်းတူၺ်းၼႆ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ IFN-γ ၼႂ်းသႄးၼၼ်ႉ မၼ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ၼႂ်းသႄး CD4 + T ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းလူင်း ၼႂ်းသႄး CD8 + T လႄႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၼႂ်းသႄး interleukin 2 (IL-2; ႁၢင်ႈ 4, C လႄႈ D) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈထတ်းသၢင် ဢႅၼ်ႇၸႆးမ် ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် (ELISA) ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽိင်ႈယၢမ်ႈ သႄးလ် T ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉ လူၺ်ႈ MNA ၸိူဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ TNFα ၶိုၼ်ႈမႃး ႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ IFN-γ ယွမ်းလူင်းမႃး လႄႈ IL-2 ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသင် (ႁၢင်ႈ 4, E တေႃႇထိုင် G) ၼႆယဝ်ႉ။ ။ လွင်ႈဢၼ် IFN-γ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ MNA ၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇ ၶွင် သႄးလ် T ၼၼ်ႉယူႇ။ တႃႇတေႁဵတ်းမိူၼ်လႆႈ လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၶွင် MNA ၼိူဝ် လွင်ႈပဵၼ်ၵွင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵႄႈၵၢင် သႄးလ် T ၼၼ်ႉ၊ သႄးလ် ဢၼ်ႁပ်ႉဢဝ် ဢႅၼ်ႇတီႇၸိၼ်ႇ T (FRα-CAR-T) ဢၼ်ယိူင်းၸူး ၽူႈႁပ်ႉဢဝ် folate α လႄႈ CAR-T (GFP) ဢၼ်ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း ဢၼ်မီးသၢႆလႅင်းသီၶဵဝ် (GFP) -CAR-T) ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး လူၺ်ႈ သႄးလ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်မီးလိူတ်ႈ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ( mononucle monoPB) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႄး CAR-T ၼႆႉ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်း တီႈဢၼ် MNA မီးယူႇၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸွမ်း သႄး SK-OV-3 ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈ ဢၼ်ၼေပၼ် folate receptor α တီႈ တၢင်းၼမ်ဢေႇ ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ 10:1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈယူတ်းယႃ MNA ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ် သႄးလ် FRα-CAR-T ၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်သေ ဢၼ်ၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း သႄးလ် FRα-CAR-T ဢၼ်ယူတ်းယႃ လူၺ်ႈ ဢႄႇတီႇၼူဝ်ႇသိၼ်း (ႁၢင်ႈ 4H) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
(A) ႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် ဢၼ်မီးၸႂ်လႆႈ တင်းမူတ်းလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်တိူဝ်းမႃးသွင်ပုၼ်ႈ (PD) ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽိင်ႈငႄႈ ၵမ်းသိုဝ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 7 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်တူဝ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း n = 3 ဢၼ်။ (B တေႃႇထိုင် D) ၸႂ်ႉတိုဝ်း CD3/CD28 လႄႈ IL-2 သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ T cells ၶဝ် တူင်ႉၼိုင် တီႈဢၼ် MNA ၶဝ် မီးဝႆႉၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 7 ဝၼ်း။ ၵွၼ်ႇပႆႇထတ်းသၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် PMA/ionomycin ဢၼ်ပႃး GolgiStop သေ တိုၵ်းသူၼ်း သႄးလ် တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 4 ၸူဝ်ႈမူင်း။ လွင်ႈဢၼ် TNFα (B) ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းသႄးလ် T ။ တူဝ်ယၢင်ႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ (ၽၢႆႇသၢႆႉ) လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်လွၵ်း (ၽၢႆႇၶႂႃ) ၶွင် TNFα ဢၼ်ၼႄဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းသႄးလ် ဢၼ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် IFN-γ (C) လႄႈ IL-2 (D) ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းသႄးလ် T ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶွင် cytokines ၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈၸွမ်း လွင်ႈလႆ cytometry ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽၢင် bar graph ၼႆႉ မၼ်းတၢင်တူဝ် လွင်ႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ (n = 6 ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ) + SEM ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးထတ်းသၢင် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းလဵဝ် လႄႈ လၢႆးတႅၵ်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်းၶိုၼ်း (*P<0.05 လႄႈ **P<0.01) သေ တႅပ်းတတ်း ၵႃႈၶၼ် P ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်တူဝ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း n = 3 ဢၼ်။ (E to G) CD3/CD28 လႄႈ IL-2 ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ T cells ၶဝ် တူင်ႉၼိုင် တီႈဢၼ် MNA ၶဝ် မီးဝႆႉၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 7 ဝၼ်း။ ၵဵပ်းဢဝ် ၶိူင်ႈၵၢင် မိူဝ်ႈပႆႇလႆႈ 4 ၸူဝ်ႈမူင်း လႄႈ ဝၢႆးသေ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ယႃႈယႃ PMA/ionomycin ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ် ELISA သေ တႅၵ်ႈတူၺ်း တၢင်းၼမ် ထၢတ်ႈ TNFα (E)၊ ႁၢင်ႈၽၢင် bar graph ၼႆႉ မၼ်းတၢင်တူဝ် လွင်ႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ (n = 5 ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ) + SEM ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် P ဢၼ်တႅပ်းတတ်း လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းလဵဝ် လႄႈ လွင်ႈတႅၵ်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်းၶိုၼ်း (*P<0.05) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထႅဝ်ဢၼ်ပဵၼ်တုမ်ႇပဵၼ်တုမ်ႇၼၼ်ႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈမၵ်းၶႅၼ်ႈ လွင်ႈႁႃႁၼ် လွင်ႈႁႃႁၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (H) လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈယႃႉၵဝ်း သႄးလ်။ ဢဝ် ဢႅတ်ႉတီႇၼူဝ်ႇသိၼ်း (250μM) ဢမ်ႇၼၼ် MNA (10 mM) သေ မူၼ်ႉမႄးပၼ် သႄးလ် FRα-CAR-T ဢမ်ႇၼၼ် GFP-CAR-T တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇလႆႈယူတ်းယႃ (Ctrl) ၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈတႅၵ်ႈတူၺ်း ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်သႄးလ် SK-OV-3 လႆႈတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် P ဢၼ်ဢဝ် လွင်ႈထတ်းသၢင် t ဝႄႇလ်ၶျ် တႅပ်းတတ်း (*P<0.5 လႄႈ **P<0.01) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈပွင်ႇၸႂ် လွင်ႈပိူင်ၵၢၼ် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် MNA ၼၼ်ႉ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်း TNFα mRNA ၶွင် သႄးလ် T ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉ လူၺ်ႈ MNA ၼၼ်ႉ လႆႈထတ်းသၢင်တူၺ်း (ႁၢင်ႈ 5A)။ သႄးလ် T ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉ လူၺ်ႈ MNA ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ TNFα ၼႆႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃး သွင်ပုၼ်ႈသေ ၼႄဝႃႈ MNA ၼႆႉ မၼ်းပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် ပၵ်းပိူင် လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ TNFα ၼႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေထတ်းသၢင်တူၺ်း လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈလွင်ႈၵုမ်းထိင်းဢၼ်ၼႆႉၼၼ်ႉ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်ႁူႉဝႆႉသွင်ဢၼ် ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း TNFα၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ လွင်ႈတၢင်းၼယူးၵရီးယႃး T cell ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် (NFAT) လႄႈ ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်းဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ 1 (Sp1) ၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇထတ်းသၢင်ႈတူၺ်း လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶွင် MNA ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၸူး ၽူႈပၼ်ႁႅင်း TNFα ဢၼ်ၸမ်သုတ်း ( 30 ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈပၼ်ႁႅင်း TNFα ၼႆႉ ပႃးဝႆႉ တီႈဢၼ် NFAT ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် 6 တီႈ လႄႈ တီႈဢၼ် Sp1 ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် 2 တီႈ ဢၼ်သွၼ်ႉၵၼ်ဝႆႉ တီႈလဵဝ် [-55 base pairs (bp) ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ 5'cap] (30) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶရူဝ်ႇမတိၼ်ႇ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ် (ChIP) ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ မိူဝ်ႈယူတ်းယႃၸွမ်း MNA ၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ် Sp1 ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၽူႈပၼ်ႁႅင်း TNFα ၼၼ်ႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃး သၢမ်ပုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ဢဝ် NFAT ၶဝ်ႈပႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ တိူဝ်းမႃးသေ ၸမ်တေလမ်ႇလွင်ႈမႃး (ႁၢင်ႈ 5B)။ ၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄဝႃႈ MNA ၼႆႉ မၼ်းၵုမ်းထိင်းပၼ် လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ TNFα လူၺ်ႈ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Sp1 လႄႈ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ NFAT ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
(A) ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း သႄးလ် T ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ ဢမ်ႇပႃး MNA ၼၼ်ႉၸိုင် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ် TNFα ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းသႄးလ် T ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃ လူၺ်ႈ MNA ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ၽၢင် လွင်ႈၼႄတူဝ် ဢၼ်မီး SEM ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ (n = 5 ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ)။ တၢင်တူဝ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း n = 3 ဢၼ်။ (B) ၽူႈပၼ်ႁႅင်း TNFα ၶွင် သႄးလ် T ဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃ လူၺ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း 8 mM MNA ဝၢႆးသေ NFAT လႄႈ Sp1 ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း (Ctrl) လႄႈ လွင်ႈတိုၵ်းသူၼ်း PMA/ionomycin တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 4 ၸူဝ်ႈမူင်း။ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် G (IgG) လႄႈ H3 ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ လႄႈ ဢၼ်လီ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်ၸိုမ်းလူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ တၢင်းၼမ်ၶွင် ChIP ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ လွင်ႈဢၼ် Sp1 လႄႈ NFAT ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း TNFα promoter ၼႂ်းသႄးဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉ MNA ၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးလၢႆပွၵ်ႈ မိူဝ်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း ဢၼ်ၵုမ်းထိင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်တူဝ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းလွတ်ႈလႅဝ်း တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း n = 3 ဢၼ်။ ၵႃႈၶၼ် P ဢၼ်တႅပ်းတတ်းၸွမ်း လွင်ႈထတ်းသၢင် t လၢႆလၢႆဢၼ် (*** P <0.01)။ (C) ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၶွင် HGSC ၼႆၸိုင် သႄးလ် T (ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သႄးလ်) ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ လွင်ႈဢၼ် TNF ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ ၼမ်မႃးၼႆယဝ်ႉ။ သီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ်ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ သႄးဢၼ်ၼႄဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ၵမ်ႉမၼ်းဝႃႈ ပဵၼ် 300 သေ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်း ၸိုၼ်ႈသႂ် တႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈၸၼ်ႁၢင်ႈလိူဝ် (** Padj = 0.0076) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (D) ပိူင်ဢၼ်တၢင်ႇၼႄ MNA တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇထူင်လုၵ်ႈ။ MNA ၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး တီႈၼႂ်း သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ လႄႈ တီႈၼႂ်း TME သေ သႄးလ် T ၶဝ် ဢဝ်ၵႂႃႇ။ MNA ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ Sp1 တေႃႇ ၽူႈပၼ်ႁႅင်း TNFα ၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ TNFα လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ TNFα cytokine ၼၼ်ႉ တိူဝ်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ MNA ၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ IFN-γ ယွမ်းလူင်း။ လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ T cell ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇၶႃႈႁႅမ် ယွမ်းလူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇ ဝႆးမႃး။
ၸွမ်းၼင်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ TNFα ၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ လႄႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၽၢႆႇၼႃႈ လႄႈ ၽၢႆႇလင်သေတႃႉ မၼ်းမီး ၼႃႈတီႈ ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၵၼ်လီ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈ ယႂ်ႇမႃး လႄႈ ၽႄႈၸပ်းၵၼ် (31-33) ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈ TNFα ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ၼႂ်းသဵၼ်ႈၼိူဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် ၼႂ်းသဵၼ်ႈၼိူဝ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽေးၼၼ်ႉ (34-36) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈမၼ်းဝႃႈၸိုင် TNFα ၼႆႉ ၸၢင်ႈၵုမ်းထိင်းလႆႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်၊ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း လွင်ႈၶူၼ်ႉႁၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈၼႄ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ TNF ၼႆႉ မၼ်းမီးလွင်ႈၵုမ်းထိင်း ၶိုၼ်ႈမႃး ၼႂ်းသႄးလ် T ၼႂ်းသဵၼ်ႈၼိူဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တုမ်ႇ မိူဝ်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း တၢင်းပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (ႁၢင်ႈ 5C) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် TNF ၼႄဢွၵ်ႇၼမ်မႃးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်လၵ်းထၢၼ်မၼ်း တီႈႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် T ဢၼ်မီး ၾိင်ႈပိူင်ဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၵွင်ႉၵၢႆႇသႄးလ် (ႁၢင်ႊ S5A) ၼၼ်ႉၵွၺ်း။ ပေႃးတေလၢတ်ႈႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းၸိုင် ၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်ဝႃႈ MNA ၼႆႉ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်သွင်ဢၼ်လႄႈ လွင်ႈယုၵ်ႉမုၼ်း တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇ တီႈၼႂ်း HGSC ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈလႆ cytometry ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး လွၵ်းလၢႆးပိူင်လူင် တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈထၢတ်ႈ TIL ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄဝႃႈ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ်တင်း သႄးလ်လိူတ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် သႄးလ် T ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢင်ႇၵႃႇ လိူတ်ႈထူၼ်ႈသွင်ၼၼ်ႉၸိုင် TIL ၶွင် ၼူလႄႈ ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶႂ်ႈၵိၼ် ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ၼမ်လိူဝ် (4, 39) လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်မီးတီႈ ဢွၵ်းဢေႃၼၼ်ႉ တေလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇလွႆးလွႆး (19, 40) ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁၼ် ၶေႃႈတွပ်ႇဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်သေတႃႉ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် တေလႆႈတႅၵ်ႈၼိူင်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ လႄႈ TIL ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တိတ်ႉသျူး ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ ဢၼ်လႆႈ ၶိုၼ်းထတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉသေ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ (CD45-EpCAM +) ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ တုမ်ႇၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈ ၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ၼမ်လိူဝ် သႄးလ် CD8 + လႄႈ CD4 + T သေ ၵမ်ႉထႅမ်ဝႃႈ လွင်ႈၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ၼမ်လိူဝ် သႄးလ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊတႅၵ်ႈၼိူင်းလႆႈ တင်း သႄးလ် T ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းဝူၼ်ႉ လွင်ႈၶေႉၶဵင်ႇ T cell ။ TME ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ် သႄးလ် CD8 + T သေတႃႉ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် သႄးလ် CD4 + T ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း သႄးလ် CD4 + T ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်ႁႅင်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ဢၼ်ဝႃႈ လွင်ႈထၢတ်ႈဢွၵ်ႇသီႇတဵင်း ၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ (41, 42) ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သႄးလ် CD8 + T ၼႆႉ ၸၢင်ႊမီးလွင်ႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ လိူဝ်သေ သႄးလ် CD4 + T ဢမ်ႇၼၼ် သႄးလ် CD4 + T ၼႆႉ ၸၢင်ႊၸႂ်ႉတိုဝ်း ငဝ်ႈတိုၼ်း ၵႃႇပုၼ်ႇ လိူဝ်သေ ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ တႃႇထိင်းသိမ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢွၵ်းဢေႃ (43, 44) ၼႆယဝ်ႉ။ ထုၵ်ႇလီမၢႆတွင်းဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ လွင်ႈၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ဢဵၼ်ႁႅင်း ၼႂ်းၵႄႈ CD4 + T effectors ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ CD8 + T cells ၼႂ်း ႁူင်းၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တင်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လွင်ႈၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇသေ ၼႄပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ T cells ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်း vitro လႄႈ ၵူၼ်း TIL ၼႂ်း vivo (22) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸပ်းၽၢၵ်ႇ ဢၼ်ၼႄပၼ်ထႅင်ႈဝႃႈ သႄးလ် CD45 + / CD3- / CD4 + / CD45RO + ဢၼ်မီး လွင်ႈၵိၼ်ၵလူဝ်ႇၵူဝ်ႇသ် ၼမ်လိူဝ်လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် mitochondrial လိူဝ်သေ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ်တုမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၽႄႈၸွတ်ႇဝႆႉ ၵူၺ်းၵႃႈ မီးႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် Metabolic ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ၼႆႉ တေၸၢင်ႈတၢင်တူဝ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ထၢင်ႇထိူမ်ဝႆႉၶွင် သႄး(လ်) ဢၼ်ႁႄႉတတ်း myeloid ဢမ်ႇၼၼ် သႄး(လ်) plasmacytoid dendritic ဢၼ်လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼ်ႂးလွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ scRNA-seq ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ် ၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈၵူၼ်း [45] သေတႃႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉလူဝ်ႇ ၵၢၼ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇတေၼႄပၼ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် myeloid subpopulation ၼႆႉယူႇ။
ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် flow cytometry ၼႆႉ ၸၢင်ႊၸႅင်ႈလႅင်းလႆႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ထၢတ်ႈဢွၵ်ႇသီႇတဵင်း ၼႂ်းၵႄႈ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ်ၶဝ်သေတႃႉ ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ငဝ်ႈတိုၼ်း ထၢတ်ႈၵႃႇပုၼ်ႇ တၢင်ႇၸိူဝ်း တႃႇ ၵၢၼ်ထၢတ်ႈထၢတ်ႈ ၼႂ်း TME ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈ တႅပ်းတတ်း။ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈမီး ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈဢမ်ႇမီး ထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊထၢတ်ႈ တီႈ ၸုမ်းၽႄ TIL ဢၼ်ပၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တိတ်ႉသျူး ဢၼ်လႆႈတတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ်ႁဝ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဢၼ်ႁူမ်ႈပွင်းၵၼ်တင်း mass spectrometry ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊပၼ်တၢင်းႁူႉ လွင်ႈထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းသႄးလ် T လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉသႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ ၼႂ်းတူဝ်ယၢင်ႇၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီလိူဝ်သေ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ သႄးလ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈလႅင်းလႅင်းသေတႃႉ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ metabolite ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸၢင်ႊလႆႈထုၵ်ႇ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈၼိမ်သဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ၸဵမ်ပိုင်းလႄႈ/ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ဝႆးဝႆး (22) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ လွၵ်းလၢႆးႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈလႆႈ ထၢတ်ႈဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉႁွင်းဝႆႉ သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် adenosine လႄႈ kynurenine ၼၼ်ႉယူႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ မဵဝ်းတူဝ်ယၢင်ႇၼၼ်ႉ တင်းၼမ်။
လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၶွင် တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇ လႄႈ မဵဝ်းသႅၼ်း TIL ၼႆႉ ပၼ်တၢင်းႁူႉ ၼမ်လိူဝ် ၼိူဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶွင် ထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်း TME ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်း flow cytometry သေ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶူင်းၼႂ်း ၼႂ်းၵႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်း လႄႈ သႄးလ် CD4 + T ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈသင်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ထတ်းသၢင် LC-MS/MS ၼႆႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ၼႂ်းလွင်ႈ ထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းၵႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်လၢႆၼၼ်ႉသေ ၼႄဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်လႆႈ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ TIL လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ တင်းမူတ်း မၼ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈ ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ လီလီယူႇ။ မၢႆသွင် MNA ၼႆႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ CD45-cells လႄႈ T cells ၼႂ်း ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ လႄႈ တီႈဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊမီး လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼိူဝ် ၵၢၼ်ထၢတ်ႈ TIL ဢၼ်ၼေပၼ် လွင်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈ တီႈၼႂ်း သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၢမ် လွင်ႈဢၼ် ဢႅၼ်ႇၸႆးမ် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ MNA NNMT ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း မၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တီႈ CAF ဢၼ်ပဵၼ် သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢိတ်းဢွတ်းၵူၺ်းသေတႃႉ ၸၼ်ႉ MNA ဢၼ်ၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် တီႈသႄးလ် T ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တုမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် NNMT ဢွၵ်ႇမႃးၼမ်လိူဝ် ၼႂ်း CAF ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈၼၼ်ႉ မီးၽွၼ်းလီ ဢၼ်ႁူႉဝႆႉဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၼႆသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် CAF လႅၵ်ႈလၢႆႊထၢတ်ႈ၊ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ TIL တင်းမူတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉပၢၼ်ၵၢင်သေတႃႉ လွင်ႈဢၼ် NNMT ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်း CAF ၼႆႉ မၼ်းၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၸီႇၼူမ်း ဢႅတ်ႉလတ်ႉ (TCGA) ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း လွင်ႈႁူႉႁၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ (27, 46, 47)။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး လွင်ႈဢၼ် ဢႅၼ်ႇၸႆးမ် AOX1 ဢၼ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇယႃႉလူႉ MNA ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တီႈႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း CAF သေ ဢၼ်ၼႆႉ ၼႄဝႃႈ သႄးလ် T ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇတေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ MNA လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် တၢင်းၶႆႈၸ်ႂဢၼ်ဝႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လူဝ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ထႅင်ႈတွၼ်ႈတႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈၶူၼ်ႉႁၼ်ဢၼ်ၼႆႉသေတႃႉ၊ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသုင်ၶွင် MNA ၼ်ႂးသႄး(လ်) T ၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေၼႄဝႃႈ မီးဝႆႉ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉ CAF ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။
ပၼ်ဝႆႉ လွင်ႈၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ဢၼ်ဢေႇၶွင် ၽူႈတေႃႉသူင်ႇ MNA လႄႈ ၸၼ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊသွၵ်ႈႁႃလႆႈ ၶွင် ထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼ်ႂး လွင်ႈထၢတ်ႈ MNA ၼၼ်ႉ၊ လွင်ႈဢၼ်မီး MNA ၼ်ႂးသႄး(လ်) T ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈမုင်ႈမွင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ NNMT လႄႈ AOX1 ၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈ လူၺ်ႈ လွင်ႈထတ်းသၢင် scRNA-seq လႄႈ ယိူင်းဢၢၼ်း qPCR ၶွင် ၸုမ်းလွတ်ႈလႅဝ်း သွင်ၸုမ်းၼၼ်ႉ။ ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄဝႃႈ MNA ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ T cells ၶဝ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးသေတႃႉ မၼ်းလႆႈထုၵ်ႇ TME ဢၼ်မီးႁိမ်းႁွမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၸုပ်ႇၶဝ်ႈမႃး။ လွင်ႈထတ်းသၢင် ၼႂ်းထၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၼႄဝႃႈ သႄးလ် T ၼႆႉ မၼ်းၵႆႉႁွမ်ဝႆႉ MNA ဢၼ်ပဵၼ်တီႈၼွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁဝ်း ၼႂ်း vitro ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉဝႃႈ exogenous MNA ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၼႄ TNFα ၼႂ်းသႄး T သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ Sp1 တင်း ၽူႈပၼ်ႁႅင်း TNFα ၼၼ်ႉ တိူဝ်းတွၼ်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ TNFα ၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ လႄႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ တင်းသွင်ဢၼ်သေတႃႉ တီႈတၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈၼၼ်ႉ TNFα ၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈ ယႂ်ႇမႃး (31-33)။ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ TNFα ပဵၼ်ၵၢင် ၼႂ်းၽိင်ႈသႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်း ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈယႃႉပႅတ်ႈ သၢႆငၢႆ TNFα ၼႂ်းတူဝ်ယၢင်ႇၼူၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၵႄႈၵၢင် TNFα ၼၼ်ႉ လီမႃးသေ ႁႄႉႁၢမ်ႈပၼ် လွင်ႈႁွႆးၸဵပ်း ယႂ်ႇမႃး (32, 35) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼႂ်းလွင်ႈၼႆႉ MNA ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ TME မႃးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းၵၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢွၵ်းဢေႃ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လူၺ်ႈ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် TNFα ၼၼ်ႉ လူၺ်ႈ လွၵ်းလၢႆး autocrine loop သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈ ပဵၼ်မႃး လႄႈ ၽႄႈၸပ်းၵၼ် (31) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈပဵၼ်လႆႈဢၼ်ၼႆႉသေ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ TNFα ၼႆႉ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူင်ႈယူတ်းယႃ ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ တႃႇတၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈ (37, 48, 49) ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး MNA ၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် CAR-T ဢၼ်မီးတီႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈၼၼ်ႉ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇသေ မၼ်းပၼ်လၵ်းထၢၼ်ထႅင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ် MNA ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးႁူမ်ႈၵၼ်တူၺ်းၼႆ ၶေႃႈတွပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ပိူင်ဢၼ် တွမ်ႇတွမ်ႊ လႄႈ သႄး CAF ၶဝ် ထွၼ်ဢွၵ်ႇ MNA ၶဝ်ႈၼႂ်း သႄးၼွၵ်ႈ TME ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူၺ်ႈ (i) လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ ၼႂ်းထူင်လုၵ်ႈ ယႂ်ႇမႃး လူၺ်ႈ TNF လႄႈ (ii) လွင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ T cell cytotoxic ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ MNA ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႊမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ သွင်ဢၼ် (ႁၢင်ႈ 5D) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၶေႃႈလူပ်းလင်မၼ်း လူၺ်ႈလွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈႁူမ်ႈပွင်း လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆး၊ လွင်ႈၶပ်ႉၸႅၼ်ႇ သႄးလ် ဢၼ်လဵဝ် လႄႈ လွင်ႈထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ၼႆႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်ယႂ်ႇလူင် ၼႂ်းၵႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် တုမ်ႇ လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်ပဵၼ် ဢွၵ်းဢေႃ တီႈၵူၼ်းပဵၼ် HGSC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင် ဢၼ်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈၼႆႉ ၼေဝႆႉဝႃႈ မၼ်းမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ တီႈလွင်ႈၵိၼ်ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် mitochondrial ၼႂ်းၵႄႈ သႄးလ် T လႄႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ MNA ၼႆႉပဵၼ် ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈသႄးလ် ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁင်းၶေႃ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်းလႆႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊထၢတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၼိူဝ် လွင်ႈဝႃႈ TME ႁဵတ်းႁိုဝ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈထၢတ်ႈ T cell ၼႂ်းတၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇၵူၼ်းၼၼ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လွင်ႈၶေႉၶဵင်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ထၢတ်ႈဢႃႇႁႃႇရ ၼ်ႂးၵႄႈ သႄး(လ်) T လႄႈ သႄး(လ်)ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉသေတႃႉ၊ ထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊထၢတ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇတေ ပၼ်ႁႅင်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇၶွင် တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇလႄႈ လႅပ်ႈတေႁႄႉႁၢမ်ႈလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶွင် ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ဢၼ်မီးၼ်ႂးတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈသပ်းလႅင်းၼႄထႅင်ႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႃႈၵၢၼ်ၶွင် လွင်ႈထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊထၢတ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊပိုတ်ႇပၼ် လွၵ်းလၢႆးတၢင်ႇဢၼ် တွၼ်ႈတႃႇတေ ယုၵ်ႉမုၼ်းပၼ် ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇၵႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူဝ်ယၢင်ႇၵူၼ်းပဵၼ်လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း ၽၢႆႇႁူင်းယႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမႃးတီႈ ႁူင်းသိမ်း တိတ်ႉသျူး ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ BC ဢၼ် ၸုမ်းႁူင်းသိမ်း တိတ်ႉသျူး ၶၼေႇတႃႇ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ် ဢၼ်ၶွမ်ႊမတီႊ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇ BC လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶူဝ်ႇလူမ်ႇပီႇယႃႇ (H07-00463) ၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ တူဝ်ယၢင်ႇ ၵူၼ်းပဵၼ် လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း ၽၢႆႇႁူင်းယႃ တင်းမူတ်း လႆႈၶေႃႈယွမ်းႁပ်ႉ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈယွမ်းပၼ် ၶေႃႈယွမ်းႁပ်ႉၶဝ် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ တူဝ်ယၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သိမ်းဝႆႉၼႂ်း ယေးငိုၼ်း ဢၼ်မီးဝႂ် (BRC-00290) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ တီႈၼႂ်းလွၵ်း S1 လႄႈ S5 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေသိမ်းဝႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းမႆႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ ဢဝ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ ဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇ ၶူမ်းၵူၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ယႃႉပႅတ်ႈသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တဵၵ်းႁႂ်ႈမၼ်း လတ်းၽၢၼ်ႇ ၶိူင်ႈထၢတ်ႈ 100 မၢႆၵရူၼ်ႇ တႃႇတေလႆႈ ၼမ်ႉယၢင် သႄးလ် ဢၼ်လဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ် ဢွၵ်းဢေႃ ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်မီး 1500 rpm ၼၼ်ႉ မႃး 10 မိၼိတ်ႉ တီႈ 4°C သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် ပဵၼ်မၢၵ်ႇသေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉဢၼ် ၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႄးဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ႁွႆးၸဵပ်းလႄႈ ဢွၵ်းဢေႃၼၼ်ႉ လႆႈသိမ်းဝႆႉ ၼႂ်းသီႇရမ်ႇ AB ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် လူၺ်ႈတၢင်းမႆႈ 50% (Sigma-Aldrich)၊ လွင်ႈထိင်းသိမ်းဝႆႉ သႄးလ်ဢၼ်လဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇယွမ်ႉသီသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ metabolomics လႄႈ လွင်ႈတႅပ်းတတ်း metabolite ဢၼ်လႆႈၼႄဝႆႉပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
လွၵ်းလၢႆးဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ 0.22 μm ဢၼ်ၶူၼ်းၶဝ်းဝႆႉ 50:50 ဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ဝႆႉ RPMI 1640: AimV ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ RPMI 1640 + 2.05 mM l-glutamine (Termo Fisher Scientific) ဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် တင်း AB သီႇရမ်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ လူၺ်ႈတၢင်းမႆႈ 10% (Sigma-Aldrich)၊ ၼမ်ႉယႃႈယႃ သထရႅပ်ႉတူဝ်ႇမၢႆႇသိၼ်ႇ (PenStrep) (ထႃႇမူဝ်ႇၾိတ်ႉသျႃးပၢႆးသၢႆႊ) လႄႈ 50 μMB-မႃႇၵႅပ်ႇတူဝ်ႇဢီႇတၼေႃး။ AimV (Invitrogen) ၼႆႉ ဢဝ် ႁေႇပႅတ်ႉ 20 mM (ထႃႇမူဝ်ႇၾိတ်ႉသျႃးပၢႆးသၢႆႊ) လႄႈ l-glutamine 2 mM (ထႃႇမူဝ်ႇၾိတ်ႉသျႃးပၢႆးသၢႆႊ) မႃးၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်။ ၶိူင်ႈထတ်းသီ ဢၼ်လႆလူင်းၼၼ်ႉ မၼ်းပႃးဝႆႉ ၼမ်ႉၵိူဝ် (PBS; Invitrogen) ဢၼ်ၶူၼ်းၶဝ်းဝႆႉ 0.22μm ဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် တင်း AB သီႇရမ်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် လူၺ်ႈတၢင်းမႆႈ (Sigma) 3% ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ် PBS ဢၼ်ၶူၼ်းၶဝ်းဝႆႉ 0.22μm သေ ဢဝ် AB သီႇရမ်ႇ ၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် လူၺ်ႈ တၢင်းမႆႈ 0.5% (Sigma-Aldrich) ၼၼ်ႉ ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်ယဝ်ႉ။
ၼႂ်း 37°C ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ် MT DR 10 nM လႄႈ 2-NBDG 100 μM သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 30 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်သီ eF506 ဢၼ်မီးတီႈ 4°C ၼၼ်ႉ ယွမ်ႉသီပၼ် သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 15 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းယွမ်ႉသႂ်ႇၼႂ်း FC Block (eBioscience) လႄႈ Brilliant Stain Buffer (BD Biosciences) သေ ဢဝ်ၼမ်ႉယွမ်ႉသီ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈထတ်းသီ ဢၼ်လႆ (ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈသင်ႇ ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ) ၼၼ်ႉ ယွမ်ႉသႂ်ႇသေ ႁႂ်ႈမၼ်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈတၢင်းမႆႈၼႂ်းႁွင်ႈ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉ။ ဢဝ်ၶူဝ်ႈၶွင်ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ် (လွၵ်း S2) ဢၼ်မီးၼႂ်း ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ flow cytometry ၼၼ်ႉ ယွမ်ႉသီပၼ် သႄးလ် တီႈ 4°C တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 20 မိၼိတ်ႉ။ ၵွၼ်ႇပႆႇထတ်းသၢင်တူၺ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းဢဝ်သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်း ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ ဢၼ်လႆလူင်း (Cytek Aurora; လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ 3L-16V-14B-8R) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း SpectroFlo လႄႈ FlowJo V10 သေ ထတ်းသၢင်တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်း လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ သႄးလ် (cell) သေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း GraphPad Prism 8 သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶေႃႈမုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁႅင်းလႅင်း ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင် (MFI) ၶွင် 2-NBDG လႄႈ MT DR ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် log-normalized သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈထတ်းသၢင် t ဢၼ်ပဵၼ်ၵူႈၵၼ် တႃႇထတ်းသၢင် သဵၼ်ႈမၢႆ တႃႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈပဵၼ်မႃး ဢေႇလိူဝ် 40 ဢၼ်ၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ထတ်းသၢင်၊ သႂ်ႇပၼ် ၵႃႈၶၼ် MFI ဢၼ်ပဵၼ် 1 တွၼ်ႈတႃႇ ၵႃႈၶၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵွၼ်ႇပႆႇႁဵတ်းၵၢၼ် ထတ်းသၢင် သဵၼ်ႈမၢႆ လႄႈ လွင်ႈၼႄ ၶေႃႈမုၼ်း။
ၼင်ႇႁိုဝ် တေၽိူမ်ႉထႅမ်လႆႈ လွၵ်းလၢႆး ၵဵတ်ႉ လူၺ်ႈမိုဝ်း ၶွင် ၽႅၼ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈမၢႆတွင်း ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ လူၺ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ႁႄႉႁၢမ်ႈ ႁၢင်ႈၽၢင် (FAUST) (21) ၼၼ်ႉသေ တေပၼ် သႄးလ် တီႈႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း လူၺ်ႈ ဢွမ်လူမ်း ဝၢႆးသေ ဢဝ်သႄးလ် ဢၼ်တၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်း FlowJo ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ ဢဝ်မိုဝ်းသေ ၸတ်းၵၢၼ် ၶေႃႈဢွၵ်ႇ တႃႇႁူမ်ႈပွင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မိူၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ ၽိတ်းပိူင်ႈ (ႁူမ်ႈပွင်း PD1+ တင်း သႄးလ် PD1-tumor) လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်သိမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၽတ်ႉၽဵင်ႇမၼ်း မီးသႄးလ် 2% လိူဝ်လိူဝ်သေ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းမူတ်း မီး 11 ဢၼ်။
လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃ ၶွင် Ficoll ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ ၸႅၵ်ႇၽႄ PBMC တီႈၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄ သႄးလ်လိူတ်ႈလႅင် (STEMCELL Technologies) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ CD8 + T သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် CD8 MicroBeads (Miltenyi) သေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ PBMC သေ ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၼႂ်း လွၵ်းလၢႆးဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း TransAct (Miltenyi) တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 2 ဝူင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈသင်ႇ ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸုၵ်းဝႆႉ ၼႂ်းၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ပႃး IL-7 (10 ng/ml; PeproTech) ၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 5 ဝၼ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ် TransAct သေ ၶိုၼ်းတိုၵ်းသူၼ်းပၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 7 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၶဝ် သင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ CD45 MicroBeads (Miltenyi) ၵူၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ် (cell) ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး သၢမ်ပွၵ်ႈထပ်းၵၼ်။ သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ တႃႇထတ်းသၢင် flow cytometry (မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈလၢတ်ႈၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ်) သေ သႄးလ် ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ သၢမ်ပွၵ်ႈ တႃႇထတ်းသၢင် LC-MS/MS ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် LC-MS/MS သေ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ။ ႁဝ်းၶႃႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉ ၵႃႊၶၼ် ထၢတ်ႈဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇ ဢၼ်မီး တူဝ်ၼပ်ႉ ဢၢႆႇယွၼ်ႇ ႑႐႐႐ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယင်ႇၵူႈဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ်တူဝ်ၼပ်ႉဢၢႆႇယွၼ်ႇတင်းမူတ်း (TIC) သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၸွမ်းပိူင်မၼ်းသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းလၢႆး logarithmic သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၸွမ်းပိူင်မၼ်း ၼႂ်း MetaboAnalystR ၵွၼ်ႇပႆႇထတ်းသၢင်။
ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ႁွႆႈဝႆႉ ၼႂ်းသႄးလ် ဢၼ်လဵဝ် ၶွင်ၵူၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၼမ်ႉယၢင် ဢၼ်မီး 40 μm ၼၼ်ႉ ၶူၼ်းၶဝ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ (မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈလၢတ်ႈၼႄမႃး ၽၢႆႇၼိူဝ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ် ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉသေ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း MicroBeads (Miltenyi) သေ လိူၵ်ႈဢဝ် ၽွၼ်းလီ သၢမ်ပွၵ်ႈထပ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ယၢင်ႇ တႃႇ သႄးလ် CD8+, CD4+ လႄႈ CD45- (ၼိူဝ်ၼမ်ႉၶႅင်) ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႅပ်ႈမၼ်း သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း ၶိူင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသႄးလ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ (မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈလၢတ်ႈၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ်) သေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉၸွမ်း မၢၵ်ႇၼပ်ႉ CD8 ၵူၼ်း၊ မၢၵ်ႇၼပ်ႉ CD4 ၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် မၢၵ်ႇၼပ်ႉ CD45 ၵူၼ်း (Miltenyi) တီႈ 4°C တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 15 မိၼိတ်ႉသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈသႄးလ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ သုၵ်ႈသီပၼ်ယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်လတ်းၽၢၼ်ႇ ၶွပ်ႇ LS (Miltenyi) သေ ၵဵပ်းဢဝ် တွၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆႇလီ လႄႈ ၽၢႆႇၸႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလူတ်းယွမ်းလႆႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း လႄႈ ႁႂ်ႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်းလီၶိုၼ်း သႄးလ် ၼမ်သုတ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးၼၼ်ႉ CD8-fraction ၼၼ်ႉ တေၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇ CD4+ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သေ CD4-fraction ၼၼ်ႉ တေၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇ CD45 တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈဝႆႉၼမ်ႉယႃႈယႃ ၼိူဝ်ၼမ်ႉၶႅင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ။
တႃႇတေႁၢင်ႈႁႅၼ်းတူဝ်ယင်ႇ တႃႇထတ်းသၢင် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊထၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉယၢင်ၵိူဝ်ၼမ်ႉၶႅင်သေ သုၵ်ႈသီပၼ် သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈသေ ဢဝ်ထၢတ်ႈ methanol 80% 1 ml သႂ်ႇၼႂ်းတူဝ်ယင်ႇၼိုင်ႈဢၼ်သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉၼၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႅင်ၵႂႃႇ။ တူဝ်ယင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈၶႅင်-ၶူၼ်း သၢမ်ပွၵ်ႈသေ ဢဝ်တီႈ 14,000 rpm ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် 15 မိၼိတ်ႉ တီႈ 4°C ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈ ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ် ၼမ်ႉၼၼ်ႉ တေဢၢႆ တေႃႇထိုင် မၼ်းႁႅင်ႈ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ်ထၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းယွမ်ႉသႂ်ႇၼႂ်း 50 μl ၶွင် 0.03% formic acid သေ ဢဝ်မႃးလေႃးၵၼ်သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးလေႃးၵၼ်သေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢဝ်ဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ။ ဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်လႆၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ သူင်ႇၵႂႃႇတီႈ တဝ်ႈၶရူဝ်ႇမႃႇထူဝ်ႇၵရႃႇၽီႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီ တႃႇၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈထၢတ်ႈၼႂ်းတူဝ်။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးယူတ်းယႃ ဢၼ်ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေ ယူတ်းယႃ တူဝ်ယၢင်ႇ ၵူႊဢၼ်ဢၼ် ဢၼ်မီး သႄးလ် ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ တႃႇတေ ႁႄႉၵင်ႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းပဵၼ်ၸုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈထတ်းသၢင် ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း တီႈၼိူဝ် ၶိူင်ႈထတ်းသၢင် ၼမ်ႉၼၵ်း သၢမ်ၸဵင်ႇ AB SCIEX QTRAP 5500 (50) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင် ၶရူဝ်ႇမႃႇထူဝ်ႇၵရႅပ်ႉ လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း ပိုၼ်ႉတီႈသုင်သုတ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ MultiQuant ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ 2.1 (Applied Biosystems SCIEX) သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ၸႂ်ႉတိုဝ်း ion 1000 တႃႇလၢမ်းၶၢတ်ႈ ၵႃႈၶၼ် metabolite ဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း TIC ၶွင်တူဝ်ယင်ႇၵူႈဢၼ်ဢၼ် တႃႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ ပိုၼ်ႉတီႈသုင်သုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸွမ်းပိူင်မၼ်း ၶွင် metabolite ဢၼ်ထူပ်းႁၼ်ၵူႈဢၼ်ဢၼ် တႃႇမႄးၶိုၼ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ လွင်ႈထတ်းသၢင်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈတူဝ်ယင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ TIC ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၸွမ်းပိူင်မၼ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ MetaboAnalystR(51) (ပိူင်တႅၵ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်တၢႆ) ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လွၵ်ႊၵရဵတ်ႊတီႊမိၵ်ႉ လႄႈ လွင်ႈတႅၵ်ႈထႅဝ်ပိူင်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း PCA ဢၼ်ပႃး vegan R package တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ထတ်းသၢင် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ metabolome ၼႂ်းၵႄႈ မဵဝ်းတူဝ်ယၢင်ႇ လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွင်ႈထတ်းသၢင် ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးထၢတ်ႈ ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈ တႃႇထတ်းသၢင် ၵူၼ်းပဵၼ်။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆး Ward သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၽႅၼ်ႇလိၼ်မႆႈ dendrogram တႃႇဢဝ် တၢင်းၵႆ Euclidean ၼႂ်းၵႄႈ တူဝ်ယၢင်ႇၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်။ ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း limma (52) ၼိူဝ် လွင်ႈထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ဢၼ်မီးပိူင်တၢႆ တႃႇမၵ်းမၼ်ႈ ထၢတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼႂ်းသႅၼ်းသႄးလ် တင်းမူတ်း လႄႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸုမ်း mean parameter သေ မၵ်းမၼ်ႈ ပိူင်ၾၢင်မၼ်းသေ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် ၼႂ်းသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉ (n = 6 ၸုမ်း)၊ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁဵတ်းလွင်ႈတႅၵ်ႈ ၶိုၼ်းသၢမ်ပွၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းတူဝ် ၼိုင်ႈဢၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇပဵၼ် လွင်ႈမိူၼ်ၵၼ် ဢၼ်ၽိတ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်သႂ်ႇပႃး ႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈၶွင်ႈၶမ် ၼႂ်းၵၢၼ် ၶူင်သၢင်ႈ limma ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸၢင်ႈထတ်းတူၺ်း လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၼႂ်းထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼႂ်းၵႄႈ ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈမႄးၵုမ်း ပိူင် limma ဢၼ်ပႃးၵူၼ်းပဵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် လၢႆးဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈတၢင်ႇၽိုၼ်လၢႆးငၢၼ်း လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ဢွၼ်တၢင်း ၼႂ်းၵႄႈ မဵဝ်းသႅၼ်း သႄးလ် လႄႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉ ၶွင် Padj <0.05 (လွင်ႈမႄးထတ်း Benjamini-Hochberg) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႅင်းယႂ်ႇမႃး လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း Miltenyi Dead Cell Removal Kit (>80% လွင်ႈယူႇလႆႈ) ယဝ်ႉၼၼ်ႉ လွင်ႈၶပ်ႉၸႅၼ်ႇ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶွင် သႄးလ်ဢၼ်လဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းၼိူဝ် တူဝ်ယၢင်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆးၼႄ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း 10x 5′ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်း 5 ဢၼ် ဢၼ်မီး တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈ လႄႈ တၢင်းပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈထတ်းသၢင်တူၺ်းသေတႃႉ လွင်ႈဢၼ် တူဝ်ယၢင်ႇ ႁူင်းၶဝ်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈယူႇသဝ်းလႆႈ ဢေႇၼၼ်ႉ ႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈမၼ်းၶဝ်ႈပႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈလိူၵ်ႈၵူၼ်းပဵၼ်လၢႆလၢႆၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ ဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇၵူၼ်းပဵၼ် ၵူႊၵေႃႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၶိူင်ႈၵုမ်းထိင်း ၶရူဝ်ႇမီႇယမ်ႇ 10x ၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေ ထတ်းသၢင်တူၺ်း တီႈဢၼ်ပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ တီႈဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း။ ဝၢႆးသေ ၸႅၵ်ႇၽႄ [Illumina HiSeq 4000 28×98 bp ဢၼ်ပဵၼ်ၵူႈၵၼ် တီႈသုတ်း (PE) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸီႇၼိူမ်း ၶျူႇပႅၵ်ႉ၊ ၽတ်ႉၽဵင်ႇ 73,488 လႄႈ 41,378 ဢၼ်လူဢၢၼ်ႇ ၼႂ်းသႄးလ် တႃႇ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇ လႄႈ တၢင်းပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ၽႂ်မၼ်း]], ႁဝ်းၶႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း CellSNP လႄႈ Vireo (53) (ဢိင်ၼိူဝ် CellSNP မိူၼ်ၼင်ႇ SNP ၵူၼ်း ဢၼ်ၵႆႉပဵၼ် (VCF) ဢၼ် GRCh38 ပၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၽူႈလူႇတၢၼ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ၸမ်ၵၼ် ၼႂ်း SNPRelate ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (IBS), ဢမ်ႇပႃးသႄးလ် ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ လႄႈ သႄးလ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ် duplexes လႄႈ ၽူႈၸွႆႈထႅမ် ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈ တူဝ်ယၢင်ႇ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (54) ၼၼ်ႉသေ ႁဝ်းၶႃႈ သိမ်းဝႆႉ လွင်ႈတၢင်း သၢမ်ဢၼ် ဢၼ်မီး လွင်ႈတၢင်တူဝ် သႄးလ် ၼမ်လၢႆ ၼႂ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ တႃႇထတ်းသၢင် ၽၢႆႇတႂ်ႈ (scCoran filtering this) ။ လႆႈမႃး သႄးလ် 6975 (သႄးလ် 2792 လႄႈ 4183 သႄးလ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ႁွႆးၸဵပ်း လႄႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ၊ ၵူႈဢၼ်ဢၼ်) တႃႇထတ်းသၢင် ႁဝ်းၶႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်း Louvain ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ ၼႅၵ်ႉဝွၵ်ႉ ႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်ၸမ်သုတ်း (SNN) ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် တၢင်းၵႆ Jaccard တေႃႇထိုင် သႄးလ် ၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ် လူၺ်ႈ လွင်ႈၼႄဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၵွင်ႉသၢၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႄႈ ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၸွမ်း t-SNE ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ လူၺ်ႈ လွင်ႈၼႄ CD8A လႄႈ GZMA သေ ဢမ်ႇပႃး ၸုမ်းၽႄ ဢၼ်မီး လွင်ႈၼႄ ပရူဝ်ႇတိၼ်း ribosomal ဢေႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈၶဝ်ႈထိုင် ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ် Izar et al (16) ၶဝ် ပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈၼႄ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ၶွင်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
PBMC ၼႆႉ လႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ သႄးလ်လိူတ်ႈၶဵဝ် (ပၢႆးၸၢင်ႊ STEMCELL) လူၺ်ႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃ ၶွင် Ficoll ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် CD3 (Miltenyi) သေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ သႄးလ် CD3 + တီႈ PBMC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမီး MNA ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉ သႄးလ် CD3+ ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် CD3 ဢၼ်မတ်ႉဝႆႉ တီႈပလႅတ်ႉ (5μg/ml)၊ မိူဝ်ႈဝၼ်းလိုၼ်းသုတ်း ဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈယူႇသဝ်းလႆႈ (သီဢၼ်ၸၢင်ႈယူႇသဝ်းလႆႈ ဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းလႆႈ eFluor450၊ eBioscience) လႄႈ လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်း (eBeads 123count၊ ဢဝ် PMA (20 ng/ml) လႄႈ ဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼူဝ်ႇမၢႆႇသိၼ်ႇ (1 μg/ml) သေ တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ သႄးလ် တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 4 ၸူဝ်ႈမူင်းသေ ပႂ်ႉတူၺ်း CD8-PerCP (RPA-T8, BioLegend)၊ (MAb11၊ ပီႇတီႇ)။ ဢဝ် PMA (20 ng/ml) လႄႈ ဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼူဝ်ႇမၢႆႇသိၼ်ႇ (1μg/ml) သေ တိုၵ်းသူၼ်း သႄးလ် qPCR လႄႈ ChIP တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 4 ၸူဝ်ႈမူင်း။ ၼမ်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ELISA ၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းဢဝ် မိူဝ်ႈပႆႇဢဝ် PMA (20 ng/ml) လႄႈ ဢၢႆႇဢူဝ်ႇၼူဝ်ႇမၢႆႇသိၼ်ႇ (1 μg/ml) သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်လမ် တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 4 ၸူဝ်ႈမူင်း။
ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢဝ် RNeasy Plus Mini Kit (QIAGEN) သေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ RNA ၼၼ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း QIAHredder (QIAGEN) သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈ RNA တေႃႇ cDNA ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ သုင် (Thermo Fisher Scientific) သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ DNA ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ (cDNA) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း TaqMan Rapid Advanced Master Mix (Thermo Fisher Scientific) တႃႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ လွင်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢွၵ်ႇမႃး (ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ် ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ) လူၺ်ႈ ၶိူင်ႈထတ်းသၢင် ဢၼ်မီးပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ- Hs00196287_m1 (NNMT)၊ ၵလီႇသႃႇရႄႇလ်တီႇႁၢႆႉ-3-ၽွတ်ႉၾႅတ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ (GAPDH)] လႄႈ Hs01010726_m1 (SLC22A2) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းပိူင် PCR ၶၢဝ်းယၢမ်းတႄႉတႄႉ StepOnePlus (ပိူင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၢႆးၸႂ်) (ပိူင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၢႆးၸႂ်) ၼႂ်းၽႅၼ်ႇတုမ်ႉတွပ်ႇ 96-well ဢၼ်မီးသၢႆလႅင်းဝႆး MicroAmp (ပိူင်သၢႆၸႂ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း) ဢၼ်ပႃး ၸိူင်းသၢႆလႅင်း MicroAmp ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် Ct ဢၼ်လိူဝ် 35 ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းမီးၼိူဝ် ၶွပ်ႇပိူင် ဢၼ်ၸၢင်ႊႁူႉလႆႈၼၼ်ႉသေ တေလႆႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁူႉလႆႈၼႆယဝ်ႉ။
ႁဵတ်း ChIP ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈမႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ (58)။ ပေႃးလၢတ်ႈၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ၸိုင် ဢဝ်ထၢတ်ႈ formaldehyde (ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉၼၵ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း 1.42%) သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ တၢင်းမႆႈၼႂ်းႁွင်ႈ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢွၵ်းဢေႃ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ (25 mM Hepes, 1.5 mM MgCl2, 10 mM KCl လႄႈ 0.1% NP-40) ၼိူဝ်ၼမ်ႉၶႅင် တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 10 မိၼိတ်ႉသေ ၶိုၼ်းဢဝ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈလၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼၼ်ႉ (58)။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် သဵင် 10 ပွၵ်ႈ (20 ပွၵ်ႈ 1-second pulses) လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၼိမ်သဝ်း 40 ၸူဝ်ႈမူင်း။ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶူဝ်ႈၶွင်ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ် G (ပၢႆးၸၢင်ႊ ပၼ်သၢႆငၢႆ သႄးလ်၊ 1μl)၊ ႁိတ်ႉသတၼ်ႇ H3 (ပၢႆးၸၢင်ႊ ပၼ်သၢႆငၢႆသႄးလ်၊ 3μl)၊ NFAT (Invitrogen; 3μl) လႄႈ SP1 (ပၢႆးၸၢင်ႊ ပၼ်သၢႆငၢႆသႄးလ်၊ 3μl) တင်း တူဝ်ယၢင်ႇ shaCC4ke ဢဝ်မၢၵ်ႇၼပ်ႉထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း A (Thermo Fisher Scientific) မႃးၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸွမ်းတူဝ်ယင်ႇမၼ်း တီႈ 4°C လူၺ်ႈလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 1 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမၢၵ်ႇၼပ်ႉ chelex (Bio-Rad) တႃႇႁႂ်ႈ DNA ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေယဝ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း K (Thermo Fisher) တႃႇယႃႉထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း။ ၽူႈပၼ်ႁႅင်း TNFα ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸွမ်း PCR သေ ၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ၊ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း ပဵၼ် GTG CCA ACA ACT GCC TTT ATA TG (ၶူဝ်းၶွင် 207-bp) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ImageJ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ImageJ သေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉ။
ၼမ်ႉဢၼ်လႆၼိူဝ်ၽိင်ႈသႄးၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈလၢတ်ႈၼႄဝႆႉပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတႅပ်းတတ်းၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ ၶိူင်ႈထတ်းထၢတ်ႈ TNFα ၵူၼ်း (Invitrogen)၊ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ် ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်လႆၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ မႃးယွမ်ႉသႂ်ႇ 1:100 သေ ၸႅတ်ႈတူၺ်း TNFα လႄႈ IL-2 သေ ဢဝ် 1:3 ၸႅတ်ႈတူၺ်း IFN-γ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈလူဢၢၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၶေႃႈမၢႆတွင်း လၢႆလၢႆဢၼ် (PerkinElmer) သေ တႅၵ်ႈတူၺ်း လွင်ႈၸုပ်ႇဢဝ် တီႈ 450 nm ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
PBMC ၼႆႉ လႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ သႄးလ်လိူတ်ႈၶဵဝ် (ပၢႆးၸၢင်ႊ STEMCELL) လူၺ်ႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃ ၶွင် Ficoll ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် CD3 (Miltenyi) သေ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ သႄးလ် CD3 + တီႈ PBMC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ် MNA မီးႁိုဝ် ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉ သႄးလ် CD3+ ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် CD3 ဢၼ်မတ်ႉဝႆႉ တီႈပလႅတ်ႉ (5μg/ml)၊ ဝၢႆးသေ 3 ဝၼ်းယဝ်ႉ ဢဝ်သႄးလ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵဵပ်းဢဝ်သေ ဢဝ်ၼမ်ႉၵိူဝ် 0.9% သုၵ်ႈသီပၼ်သေ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ၶႅင်ဝႆႉ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ သႄးလ်ၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆး ၼပ်ႉသွၼ်ႇ သႄးလ် ဢၼ်လႆ (Cytek Aurora; လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ 3L-16V-14B-8R) ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း eBeads 123count ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢဝ်ဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ႁႅင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်း မီးၼမ်ႉၼၵ်း 4000 သႄးလ် ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်/μl ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်လၢႆးထတ်းသၢင် ၶရူဝ်ႇမႃႇထူဝ်ႇၵရႃႇၽီႇ ဢၼ်ၶိုၼ်းပိၼ်ႈၽူၼ် (1290 ဢိၼ်ႇၾိၼ်ႇၼီႇတီႇ II၊ ဢႅၵ်ႉၵိၼ်ႇတႅၵ်ႉၼူဝ်ႇလီႇ၊ သၼ်ႇတႃႇၶလႃႇရႃႇ၊ CA) လႄႈ သဝ် CORTECS T3 (2.1×150 mm၊ တၢင်းယႂ်ႇၽုၼ်ႇ 1.6-μm၊ တၢင်းယႂ်ႇႁူးပွင်ႇ 120-Å၊ #186008500) သေ ထတ်းသၢင်တူၺ်း။ ၶိူင်ႈတႅၵ်ႈသၢႆႁိူဝ်ႈလႅင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇၸဵင်ႇ (6470, Agilent) ဢၼ် လွင်ႈၽုၺ်ႇဢၢႆႇယွၼ်ႇ ၾႆးၾႃႉ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းပိူင်လီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ A ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾူမ်းဢႅတ်ႉသိတ်ႉ 0.1% (ၼႂ်း H2O) ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ B ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼိတ်ႉထရၢႆႉ 90% ၊ LC gradient ၼႆႉ ပဵၼ် 0 တေႃႇ 2 မိၼိတ်ႉ တႃႇ 100% A 2 တေႃႇ 7.1 မိၼိတ်ႉ တႃႇ 99% B လႄႈ 7.1 တေႃႇ 8 မိၼိတ်ႉ တႃႇ 99% B ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ဢၼ်မီး ၽႄႇၸီႇ A ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈၼၼ်ႉ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် လူၺ်ႈ တၢင်းလႆ 0.6 ml/min တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 3 မိၼိတ်ႉ။ ။ ၼမ်ႉလႆ 0.4ml/min သေ ႁွင်ႈၶူဝ်လႆၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႈထိုင် 50°C ယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်ထၢတ်ႈ ဢၼ်မူတ်းသႂ် ၶွင် MNA (M320995, ၶွမ်ႇပၼီႇ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉထၢတ်ႈ ဝဵင်းတႃႊရူဝ်ႊၼႃႊတူဝ်ႊ၊ ၼေႃႇယွၵ်ႉ၊ ဢွၼ်ႇတႄႇရီႊယူဝ်ႊ၊ မိူင်းၶၼေႇတႃႇ) သေ တမ်းဝၢင်း ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵမ်ႉဝႆႉ (RT) လႄႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ (RT = 0.882 မိၼိတ်ႉ၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ 1 = 137→94.1၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ 2 = 137→1293) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသၢမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၵမ်ႉဝႆႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ 1 ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ ၶွပ်ႇလႅၼ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်တႅၵ်ႈ ၶွင် MNA (ၶွမ်ႇပၼီႇ ၶေးမီး ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဝဵင်းတႃႊရူဝ်ႊၼႃႊတူဝ်ႊ) ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်မီးၼႂ်း သတၵ်ႉ (1 mg/ml) ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ပဵၼ် 0.1, 1.0, 10 လႄႈ 100 ng/ml လႄႈ ၼမ်ႉ 1.0 လႄႈ 10 μg/ml ၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်း 6 ပွၵ်ႈသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး။ ၶွပ်ႇဢၼ်တေႁူႉလႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် 1 ng/ml သေ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆၼၼ်ႉ မီးၼႂ်းၵႄႈ 10 ng/ml တေႃႇထိုင် 10μg/ml ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇ လႄႈ ပိူင်တႅၵ်ႈ သွင်မၢႆႇၶရူဝ်ႇလီႇတႃႇ ဢၼ်သမ်းပၼ်ၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈလႂ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ ထတ်းသၢင် LC/MS သေ တူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်ၵုမ်းထိင်း ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၵူႈပွၵ်ႈ 8 ပွၵ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈ ၶိူင်ႈထတ်းသၢင် တေၼိမ်သဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ MNA ၶွင်တူဝ်ယင်ႇသႄးဢၼ်လႆႈယူတ်းယႃဝႆႉလူၺ်ႈ MNA တင်းမူတ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းသဵၼ်ႈသၢႆၶွင်လွင်ႈထတ်းသၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ၶေႃႈမုၼ်းၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈထတ်းသၢင် တၢင်းၼမ် ဢၼ်ပဵၼ် MassHunter (v9.0, Agilent) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ αFR-CAR ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ လႆႈဢဝ်မႃးတီႈ Song et al ၶဝ်ယဝ်ႉ။ (59)။ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်း လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၶေႃႈၼမ်းပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ- ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် CD8a ၊ တွၼ်ႊဢၼ်ၸၢင်ႊလႅၵ်ႈလၢႆႊလႆႈ αFR ဢၼ်လဵဝ် ၶွင်ၵူၼ်း၊ CD8a ႁိင်ႇ လႄႈ ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်လတ်းၽၢၼ်ႇ ၽိဝ်ၼင်၊ CD27 ၼႂ်းတွမ်ႇတွမ်ႊ လႄႈ CD3z ၼႂ်းတွမ်ႇတွမ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ CAR ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇ GenScript ႁဵတ်းဢွၵ်ႇသေယဝ်ႉ ႁဵတ်းငၢႆးၵၼ်ဝႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် vector ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ lentiviral ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းထူၼ်ႈသွင် ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ်ၶွင် ၶႅပ်းႁၢင်ႊဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ GFP ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇထတ်းသၢင်တူၺ်း လွင်ႈတိူဝ်ႉယမ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မႅင်းဝၢႆးရၢတ်ႉသ် Lentivirus ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး လူၺ်ႈလွင်ႈ ဢဝ်သႄးလ် HEK293T မႃးသႂ်ႇ [ၸုမ်းၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်း ၾိင်ႈငႄႈ မဵဝ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (ATCC)၊ ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းလွၵ်းလၢႆး Eagle ဢၼ် Dulbecco မူၼ်ႉမႄးဝႆႉ ဢၼ်ပႃး သီႇရမ်ႇဝူဝ်းၼႂ်းတွင်ႉ (FBS) 10% လႄႈ PenStrep 1% ၼၼ်ႉသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း CAR-GFP vector လႄႈ ပလႅတ်ႉသမိတ်ႉဢၼ်ႁေႃႇဝႆႉ (psPAX2 လႄႈ pMD2.G, Addgene) ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႃႇမၢႆးၼိတ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ် (Sigma-Aldrich) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ပႃးမႅင်းဝၢႆးရၢတ်ႉသ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဝႆႉ ဝၢႆးသေ လွင်ႈသူင်ႇပၼ် 48 လႄႈ 72 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ၊ ၶူၼ်းၶဝ်းယဝ်ႉ ဢဝ် ultracentrifugation သေ ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ သိမ်းဝႆႉ ၼမ်ႉဢၼ်ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်ဝႆႉ ဢၼ်မီးၼိူဝ် မႅင်းဝၢႆးရၢတ်ႉသ် တီႈ -80°C တေႃႇထိုင် ပေႃးလႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇ။
PBMC ၼႆႉ လႆႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၽႄဢွၵ်ႇ သႄးလ်လိူတ်ႈၶဵဝ် ဢၼ်မီးပၢႆးယူႇလီ (STEMCELL Technologies) လူၺ်ႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ တၢင်းၼႅၼ်ႈၼႃ ၶွင် Ficoll ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း CD8 ဢၼ်လိူၵ်ႈလႆႈလီ (Miltenyi) တႃႇၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ သႄးလ် CD8+ တီႈ PBMC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ် TransAct (မီႇလ်တႅၼ်ႇၼီႇ) သေ တိုၵ်းသူၼ်း သႄးလ် T လႄႈ ၼႂ်း TexMACS [မီႇလ်တႅၼ်ႇၼီႇ၊ ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် သီႇရမ်ႇၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် လူၺ်ႈတၢင်းမႆႈ 3% ၊ ပႅၼ်ႇသထရႅပ်ႉ 1% လႄႈ IL-2 (300 U/ml)] ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈယဝ်ႉ 24 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ သႄးလ် T ၶဝ် လႆႈထုၵ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႊၸွမ်း မႅင်းဝၢႆးရၢတ်ႉသ် lentivirus (မႅင်းဝၢႆးရၢတ်ႉသ် ဢၼ်ၶူၼ်းၶဝ်းဝႆႉ 10 μl ၼႂ်းသႄးလ် 106 သႄးလ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ၼိူဝ် Cytek Aurora (ၼိူဝ် FSC (လွင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ)/SSC (လွင်ႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇၽၢႆႇၼႃႈ)၊ Singlet၊ GFP+) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ 1 တေႃႇထိုင် 3 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်တူၺ်း လွင်ႈ GFP ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ သႄးလ်ၶဝ် တႃႇၼႄလႆႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ဢၼ်မီးၼမ်ႉတွၼ်း တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း 30% ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သႄး CAR-T ၼႆႉ လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်း Immunocult (ပၢႆးၸၢင်ႊ STEMCELL၊ ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် 1% PenStrep) တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 24 ၸူဝ်ႈမူင်း ၽၢႆႇတႂ်ႈငဝ်းလၢႆးပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈယူတ်းယႃ၊ ယူတ်းယႃဝႆႉ လူၺ်ႈ 250 μM adenosine ဢမ်ႇၼၼ် 10 mM MNA ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းလွင်ႈမူၼ်ႉမႄးယဝ်ႉ ဢဝ် PBS သုၵ်ႈသီပၼ် သႄးလ် CAR-T သေ ဢဝ်ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း သႄးလ် SK-OV-3 20,000 ဢၼ် [ATCC; ၼႂ်းၼမ်ႉယႃႈယႃ McCoy 5A (Sigma-Aldrich) ဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ဝႆႉ တင်း FBS 10% လႄႈ PenStrep 1% တီႈ 10: လွင်ႈၽွၼ်းလီ တေႃႇထိုင် တၢင်းၼမ်ဢေႇ ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ 1 ၼၼ်ႉ လႆႈၶႂၢၵ်ႈပၼ် ၼႂ်းသၢမ်ပုၼ်ႈ ၼႂ်းၼမ်ႉယႃႈယႃ ဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႄးလ် SK-OV-3 လႄႈ သႄးလ် SK-OV-3 ဢၼ်ဢဝ် တီႇၸီႇတႄႇလီႇ သႃႇပူဝ်ႇၼိၼ်ႇ (0.5mg/ml; Sigma-Aldrich) ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ လႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸွမ်းၵၼ် 24 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၵဵပ်းဢဝ်သေ တႅၵ်ႈတူၺ်း ထၢတ်ႈလႅၵ်ႉတႅတ်ႉ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၼႅတ်ႉ (LDH) ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈသင်ႇ ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ (LDH Glo Cytotoxicity Assay Kit, Promega) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉ LDH ဢၼ်မီးၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ယွမ်ႉသႂ်ႇ 1:50 ၼႂ်း LDH buffer ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်တၢႆ ဢၼ်ဝႃႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ် = ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လွင်ႈမႄး / လွင်ႈၶႃႈႁႅမ် ဢၼ်သုင်သုတ်း x 100% တီႈဢၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လွင်ႈမႄး = co-culture-T cells ၵူၺ်း လႄႈ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ် ဢၼ်သုင်သုတ်း = လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်လီ-လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်ဢမ်ႇလီ။
ၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်လၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း GraphPad Prism 8 ၊ သင်ဝႃႈ ၵဵပ်းဢဝ်တူဝ်ယင်ႇလၢႆလၢႆဢၼ် တီႈၵူၼ်းပဵၼ်ၵေႃႉလဵဝ်ၵၼ် (မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းပဵၼ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈ) ၼႆၸိုင် ႁဝ်းၶႃႈ တေၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈထတ်းသၢင် t ဢၼ်ပဵၼ်ၵူႈၵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၵူၼ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ၵမ်ႉမၼ်းဝႃႈ ၼႂ်းပိူင်သၢင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈထတ်းသၢင် metabolomics ၼၼ်ႉ လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉ သၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
တႃႇတေလႆႈၶေႃႈမုၼ်းၽိူမ်ႉထႅမ် တႃႇလိၵ်ႈပိုတ်ႇၼႆႉ တူၺ်းလႆႈတီႈ http://advances.sciencemag.org/cgi.
ၼႆႉပဵၼ် လိၵ်ႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ ၶွင် Creative Commons Attribution-Non-Commercial License ဢၼ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း၊ ၽိုၼ်ဢိင်ႈ.
မၢႆတွင်း - ႁဝ်းၶႃႈ ယွၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပၼ် ဢီးမေးလ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် တီႈၼႃႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ တေႁူႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶဝ် ႁၼ် ဢီးမေးလ်ၼၼ်ႉ လႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢီးမေးလ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၼၼ်ႉၵွႆး။ ႁဝ်းၶႃႈတေဢမ်ႇၵဵပ်းဢဝ် ဢီးမေးလ်သင်။
ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇထတ်းတူၺ်းဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်ၽူႈမႃးဢႅဝ်ႇလႄႇႁိုဝ် လႄႈ ႁႄႉၵင်ႈလွင်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ spam လူၺ်ႈလၢႆးဢွမ်လူမ်း။
မႃႇရိသႃႇ ၶျီႇ ၶိလ်ႊၵူဝ်ႇ (မႃႇရီႇသႃႇ ၶျီႇ ၶိလ်ႊၵူဝ်ႇ)၊ သႃႇရႃႇ မႅၵ်ႉၾႃႇသၼ်ႇ (သႃႇရႃႇ မႅၵ်ႉၾႃႇသၼ်ႇ)၊ လႃးရႅၼ်ႇ ၵျီႇ ၸႃႇၶႃႇရီႇယႃႇ (လႃးရႅၼ်ႇ ၵျီႇ ၸႃႇၶႃႇရီႇယႃႇ)၊ (ရၢတ်ႉသျႅၼ်ႇ ၵျီႇ ၸူဝ်းၼိတ်ႉ)၊
MNA ၼႆႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၶွင် T cells လႄႈ တၢင်တူဝ်ပၼ် ပဝ်ႉမၢႆ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ တွၼ်ႈတႃႇယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇၶွင်ၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မႃႇရိသႃႇ ၶျီႇ ၶိလ်ႊၵူဝ်ႇ (မႃႇရီႇသႃႇ ၶျီႇ ၶိလ်ႊၵူဝ်ႇ)၊ သႃႇရႃႇ မႅၵ်ႉၾႃႇသၼ်ႇ (သႃႇရႃႇ မႅၵ်ႉၾႃႇသၼ်ႇ)၊ လႃးရႅၼ်ႇ ၵျီႇ ၸႃႇၶႃႇရီႇယႃႇ (လႃးရႅၼ်ႇ ၵျီႇ ၸႃႇၶႃႇရီႇယႃႇ)၊ (ရၢတ်ႉသျႅၼ်ႇ ၵျီႇ ၸူဝ်းၼိတ်ႉ)၊
MNA ၼႆႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၶွင် T cells လႄႈ တၢင်တူဝ်ပၼ် ပဝ်ႉမၢႆ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ တွၼ်ႈတႃႇယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသိူဝ်ႇၶွင်ၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
©2021 ၸုမ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပၢႆးသၢႆႊ။ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ။ AAAS ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁူမ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၸုမ်း HINARI ၊AGORA ၊OARE ၊CHORUS ၊CLOCKSS ၊ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပၢႆးသၢႆႊ ISSN 2375-2548။