လွင်ႈၵုမ်းထိင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈ Bisphenol A
ပေႃးတေမႃးတူၺ်း လွင်ႈမူတ်းသႂ် ၶူဝ်းၶွင်ၵျၢမ်းၼႆၸိုင် ၽိၼ်ႇၼူဝ်ႇလ် လႄႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉတဵင်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၵျၢမ်း ပိူင်လူင် တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈ bisphenol A ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈ ၵုမ်းထိင်း လွင်ႈမူတ်းသႂ်ၶဝ် တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ။ လွင်ႈမူတ်းသႂ် ၽိၼ်ႇၼူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢေႇလိူဝ် 99.5% သေ လွင်ႈမူတ်းသႂ် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉတၼ်ႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီထိုင် 99% လိူဝ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ၵျၢမ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈမူတ်းသႂ်သုင်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊလူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈဢၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် မႃးယႃႉၵဝ်း လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၵႂႃႇ လီငၢမ်း။
လွင်ႈၵုမ်းထိင်း တၢင်းမႆႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ။ တၢင်းမႆႈ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ လွင်ႈၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးလႄးၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် တေမီးၼႂ်းၵႄႈ 40 – 60°C ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ တၢင်းမႆႈၼႆႉ တၢင်းၼမ် လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ လႄႈ လွင်ႈလိူၵ်ႈၶူဝ်းၶွင် ၸၢင်ႊထိုင်လႆႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ဢၼ်လီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူမ်းမႆႈ ဢၼ်သုင်ပူၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်တႅမ်ႇပူၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈဢွၵ်ႇ လႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၶွင် bisphenol A BPA ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်လႄႈ လွင်ႈလိူၵ်ႈၶွင် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈၼႆႉ မၼ်းတႅပ်းတတ်းပၼ် တၢင်းၵႂႃႇတၢင်းမႃး လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ဢၼ်ၵႆႉၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ သႃႇလ်ၾူႇရိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉၼႆႉ မၼ်းလူဝ်ႇ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈၸုတုမ် လႄႈ တၢင်းၼမ်မၼ်း ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ လွင်ႈၸုတုမ်ၶွင် sulfuric acid ၼႆႉ မၼ်းလႅၵ်ႈလႆၢႈယူႇ ၼႂ်းၵေႈဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉသေယဝ်ႉ တၢင်းၼမ်မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၼႂ်းတၢင်းၼမ်ၶူဝ်းၶွင်ၵျၢမ်းတင်းမူတ်း ၼင်ႇႁိုဝ် ၶိူင်ႈၸွႆႈထၢတ်ႈ တေႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႅင်းတုမ်ႉတွပ်ႇၼႆႉ မၼ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈ bisphenol A BPA ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႅင်းတဵၵ်းဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် 0.5 – 1.5 MPa ။ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်မီးႁႅင်းတဵၵ်း ဢၼ်ၼိမ်သဝ်းၼၼ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈၼိမ်သဝ်း ၶွင် လွၵ်းပိူင် လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈသူင်ႇၶူဝ်းၶွင် လႄႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၼမ်ဢေႇၶူဝ်းၶွင်ၼႆႉ မၼ်းၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈတင်း လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉတွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၼမ်ဢေႇ ၶွင် phenol တေႃႇ acetone ၼႆႉ ၵႆႉၵုမ်းထိင်းလႆႈ တီႈ 2.5 – 3.5:1 ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ တုမ်ႉတွပ်ႇ ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈ bisphenol A BPA ဢွၵ်ႇၼမ်မႃးသေ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၽၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ။

လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး Bisphenol A BPA ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးသေ ၶၢမ်ႇလႆႈ လွင်ႈၶူၼ်းၶဝ်း လႄႈ လွင်ႈၼုင်ႈဝႆ ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈ လွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ ဢၼ်တုၵ်းယွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင်ထၢတ်ႈ ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႆႈၼႆၸိုင် ႁႃတူၺ်း ၶွမ်ႇပၼီႇ သျၢၼ်းတူင်း ပူႇလီႇသီႇ ၶေးမီး ဢၼ်ပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် “ထၢတ်ႈၶေးမီး ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ” သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး 20 ပီႊၼၼ်ႉလႄႈ။